Теңіз үстемдігі: Әскери-теңіз күштерінің маңызды ұғымы, теңіз аймағындағы басымдық, кемелердің еркін қозғалысын қамтамасыз ету, стратегиялық артықшылықтар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Теңіз соғысында толық бақылау
Complete control of naval warfare
Теңізді бақылау (сонымен қатар теңіз үстемдігі немесе теңіз бақылауы деп те аталады) – белгілі бір теңіз күшінің нақты теңіз аймағындағы күшін анықтайтын теңіз әскери тұжырымы. Теңіз күші қарсыластарына тікелей шабуыл жасау мүмкіндігі болмағанда теңізді бақылауда деп есептеледі. Бұл үстемдік оның жақын маңындағы суларға (яғни, жағалау аймағына) қатысты болуы мүмкін, немесе мұхиттарға дейін кеңейеді, яғни елдің «көк су» теңіз күші бар дегенді білдіреді. Бұл – әуедегі үстемдікке тең келетін теңіз күші. Теңізді бақылаудағы ел (немесе одақ) өзінің әскери және сауда кемелерінің еркін қозғалуын қамтамасыз ете алады, ал қарсыластары портта қалуға немесе одан қашуға мәжбүр болады. Бұдан бөлек, құрлықтағы стратегиялық мүмкіндіктерді кеңейтетін десанттық операцияларды жүргізуге мүмкіндік береді. Британдық Корольдік теңіз күші 18-шы ғасырдан 20-шы ғасырдың басына дейінгі кезеңде теңізді бақылауда ұстады, бұл Ұлыбритания мен оның одақтастарына соғыс кезінде тауар саудасын жүргізуге және әскерлер мен жабдықтарды оңай тасымалдауға мүмкіндік берді, ал олардың жаулары мұндай мүмкіндікке ие болмады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін АҚШ-тың теңіз күші теңізді бақылауда. Көк су теңіз күші ретінде жұмыс істей алатын теңіз күштерінің саны аз, бірақ "көптеген мемлекеттер жасыл су теңіз күштерін көк су теңіз күштеріне айналдыруда, бұл шетелдік Ерекше экономикалық аймақтарды [жағалау аймағы 200 теңіз шақырымына (370 км) дейін] әскери мақсатта пайдалануды арттырады, бұл ЭЭА режиміне әсер етуі мүмкін".
Command of the sea (also called control of the sea or sea control) is a naval military concept regarding the strength of a particular navy to a specific naval area it controls. A navy has command of the sea when it is so strong that its rivals cannot attack it directly. This dominance may apply to its surrounding waters (i. e., the littoral) or may extend far into the oceans, meaning the country has a blue water navy. It is the naval equivalent of air supremacy. With command of the sea, a country (or alliance) can ensure that its own military and merchant ships can move around at will, while its rivals are forced either to stay in port or to try to evade it. It also enables free use of amphibious operations that can expand ground based strategic options. The British Royal Navy held command of the sea for most of the period between the 18th to the early 20th centuries, allowing Britain and its allies to trade and to move troops and supplies easily in wartime, while its enemies could not. In the post World War II period, the United States Navy has had command of the sea. Few navies can operate as blue water navies, but "many States are converting green water navies to blue water navies and this will increase military use of foreign Exclusive Economic Zones [littoral zone to 200 nautical miles (370 km)] with possible repercussions for the EEZ regime."
Ұлттық мүмкіндіктер
Тарихи тұрғыдан алғанда, көптеген державалар бейбіт уақытта да теңіз үстемдігін кеңейтуге тырысып, ашық теңіз аймақтарында кеме қатынасына салықтар мен басқа да шектеулер салған. Мысалы, Венеция Адриатика теңізін өзіне қаратып, солтүстік суларынан өтетін кемелерден ауыр алымдар жинаған. Генуя мен Франция Батыс Жерорта теңізінің әрқайсысы бір бөлігіне талаптанған. Дания мен Швеция Балтық теңізін өзара бөлісуді қалаған. Испания Тынық мұхиты мен Мексика шығанағына, ал Португалия Үнді мұхиты мен Марокконың оңтүстігіндегі Атлантика мұхитына үстемдік құқығын жариялаған (Холл, 148 9).
Historically, many powers attempted to extend command of the sea into peacetime, imposing taxes or other restrictions on shipping using areas of open sea. For example, Venice claimed the Adriatic Sea, and exacted a heavy toll from vessels navigating its northern waters. Genoa and France each claimed portions of the western Mediterranean Sea. Denmark and Sweden claimed to share the Baltic Sea between them. Spain claimed dominion over the Pacific Ocean and the Gulf of Mexico, and Portugal over the Indian Ocean and all the Atlantic Ocean south of Morocco (Hall, 148 9).
Асимметриялық қарсы шаралар
Кеме қанатының дәуірінде теңізді бақылауды өз қолында ұстаған елге қарсы екі негізгі шара болды: контрабанда және каперлік. Контрабанда елге блокада кезінде де сауда-саттық жүргізуге (азық-түлік және өзге де маңызды жабдықтауларды алуға) мүмкіндік берді, ал каперлік әлсіз елге күшті елдің саудасын бұзуға жол ашты. Бұл шаралар – ассиметриялық соғыстың мысалдары – үкіметтік емес және кейде қылмыстық ұйымдардан туындағандықтан, күшті үкіметтер тарапынан қолдау таппады. 1856 жылғы Париж декларациясы теңіз құқығын қадірлеу туралы мәлімдеме жасады. Бұл шартты салыстырмалы түрде аз ел ратификациялады, бірақ ол теңіздің әдеттегі құқығына айналды.
During the age of sail, there were two primary counter measures to another power holding control of the sea: smuggling, and privateering. Smuggling helped to ensure that a country could continue trading (and obtaining food and other vital supplies) even when under blockade, while privateering allowed the weaker power to disrupt the stronger power's trade. As these measures, which are examples of asymmetric warfare, came from non governmental and sometimes criminal organizations, they fell into disfavor with stronger governments. The 1856 Paris Declaration Respecting Maritime Law banned privateering. That treaty was ratified by relatively few countries, but has become the customary law of the sea.
Теңіздің тарихи басқаруы бу дәуірінде
Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде Германияның Атлант мұхитында, Жерорта теңізінде және Балтық теңізінде одақтас елдердің сауда кемелеріне шабуыл жасау мақсатымен су асты кемелерін пайдалануы, капертерлікке ұқсас, көбірек қазіргі заманғы қарсы шара болды.
A more modern countermeasure, similar to privateering, was the use of submarine warfare by Germany during World War I and World War II to attack allied merchant shipping primarily in the Atlantic Ocean, Mediterranean Sea, and Baltic Sea.
Теңізде әскери авиация дәуіріндегі тарихи командалық
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде әуе кемелері теңіздегі бақылауға қарсы тиімді шараға айналды, себебі кемелер әуе шабуылына қарсы тиімді қорғана алмады. Британия шайқасының басты мақсаты Германияның Корольдік әуе күштерін жою болды, осылайша олар Корольдік теңіз күштерін әуеден қорғай алмай, тіпті Ұлыбританияға теңізден шабуыл жасауға жол ашар еді. Тынық мұхитындағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі жапондық теңіз стратегиясының негізгі мақсаты – одақтастардың теңіз күштерін кең ауқымда жою арқылы теңізде бақылауды қолға алу болды, олардың флоты Лейте шығанағы шайқасында жойылғанға дейін немесе одақтастарға теңізде бақылауды беруге дейін әлсіретілді.
During World War II, aircraft also became an effective countermeasure to command of the sea, since ships could not defend themselves well against air attack. The Battle of Britain was largely an attempt by Germany to eliminate the Royal Air Force, so that it would not be able to defend the Royal Navy from air attack and even to allow a maritime invasion of Great Britain proper. The entire Japanese naval strategy during World War II in the Pacific was to acquire command of the sea by largescale destruction of Allied naval power, until their fleet was either destroyed or rendered irrelevant by the Battle of Leyte Gulf giving command of the sea to the Allies.
Теңіздің заманауи басқаруы
Озық теңіз күштері, бақылау спутниктері мен кең ауқымды суасты кемелерін анықтау жүйелеріне қол жеткізе отырып, теңізде сирек тосынсыйды, бірақ әрқашан барлық жерде болуға мүмкіндігі жоқ. Озық теңіз күштерінің жеке кемелері теңізде (мысалы, Персия шығанағында патрульдеу кезінде ирактық ұшағынан кемеге қарсы зымыранмен зардап шеккен "Старк" кемесі) немесе портта (мысалы, "Коул" кемесіне жасалған қатыгез шабуыл) осал болуы мүмкін. "Көк су" теңіз қабілеті – флоттың "ашық теңізде" операция жүргізе алуын білдіреді. Дәстүрлі түрде, жағалаудағы "қоңыр су" теңіз күштері, 200 теңіздік мильге (370 км) дейінгі литоральді аймақта жұмыс істейтін және теңіздегі "көк су" теңіз күштері арасында ерекшелік жасалса, АҚШ теңіз күштері жаңа термин – "жасыл су" теңіз күштерін енгізді. Бұл термин көптеген елдердің жағалаудағы суасты кемелері мен жылдам шабуылдық катерлерін, көптеген елдердің үлкен литоральді жауынгерлік корветтері мен осыған ұқсас кемелерін, сондай-ақ ескі LST-ден бастап күрделі S/VTOL тасымалдаушыларына және басқа да мамандандырылған кемелерге дейінгі десанттық кемелерді қамтиды. Қазіргі заманғы соғыста "көк су" теңіз күштері су асты, су үсті және әуе шабуылдарынан өзін-өзі қорғау және тұрақты логистикалық қолдауға ие болуын білдіреді, бұл қашықтықта тұрақты болуға мүмкіндік береді. Кейбір теңіз аймақтарында мұндай қорғаныс Арктика мұзы сияқты табиғи кедергілермен қамтамасыз етіледі. АҚШ теңіз күштері жеңіл әуе қорғанысы үшін ASW тікұшақтарымен және STOVL ұшақтарымен жабдықталған, су үсті және су асты теңізін бақылауға қабілетті, бірақ күш көрсетуге тиімді емес, экономикалық тұрғыдан тиімді кеме концепциясын зерттеді, оны "Теңізді бақылау кемесі" деп атады. Бұл шағын әуе тасымалдаушы кеме АҚШ-та салынбады, бірақ негізгі көліктік тікұшақтарының орнына STOVL ұшақтарымен және ASW тікұшақтарымен жабдықталған ұзын палубалы десанттық кеме екінші деңгейде теңізді бақылау рөлінде жұмыс істейді.
Advanced navies, with access to surveillance satellites and large scale submarine detection systems, can rarely be surprised at sea, but cannot be everywhere. Individual ships of advanced navies can be vulnerable at sea (e. g., the Stark hit by an Iraqi aircraft delivered anti ship missile while patrolling the Persian Gulf) or in port (e. g., by the suicide attack on the Cole.) "Blue water" naval capability means that a fleet is able to operate on the "high seas." While traditionally a distinction was made between the coastal brown water navy, operating in the littoral zone to 200 nautical miles (370 km), and a seagoing blue water navy, a new term, "green water navy," has been created by the U. S. Navy, which refers to the coastal submarines and fast attack boats of many nations, the larger littoral combat corvettes and similar vessels of a substantial number of powers, and amphibious vessels ranging from elderly LSTs to complex S/VTOL carriers and other specialized ships. In modern warfare blue water navy implies self contained force protection from sub surface, surface and airborne threats and a sustainable logistic reach, allowing a persistent presence at range. In some maritime environments such a defence is given by natural obstacles, such as the Arctic ice shelf. The US Navy studied a concept for an economically priced ship capable of surface and subsurface sea control with ASW helicopters and STOVL fighters for light air defense but not large enough to be well suited to power projection known as a Sea Control Ship. This small aircraft carrier was not built by the US although a long deck Amphibious assault ship equipped with STOVL fighters and ASW helicopters instead of its primary transport helicopters is operating in a secondary sea control role.
Қазіргі заманғы теңіз бақылауы үшін талаптар
Фолкленд соғысы кезінде британдықтарда ұзақ қашықтықтағы Әуедегі ескерту және басқару жүйесі (AWACS) болмады, бұл кемелердің жоғалуына және басқаларына елеулі зақым келтіруге әкелді. Себебі, аргентиналық шабуылдаушы ұшақтар кеме радарларының көру қабілетіне кемеге қарсы зымырандарды атуға шамамен бір уақытта, ал бомбалау шабуылдары жасамас бұрын қысқа уақыт бұрын келді. Көптеген әскери-теңіз күштері осы сабақты алды. STOVL тасымалдаушылары бар көптеген әскери-теңіз күштері британдық және испандық Westland Sea King AEW, итальяндық EH 101 AEW және ресейлік Ka 31 AEW сияқты тікұшақтарға орнатылған AWACS жүйелерін жасады. Жақында француздықтар жаңа, үлкен CATOBAR авианосегімен бірге АҚШ-тың E-2 Hawkeye AWACS ұшағын алды. Көк су флоты мен жасыл су флоты арасындағы айырмашылыққа мысал: "Біріншісі – Қытайдың аумақтық суларын қорғауға және Тайвань бұғазы мен Оңтүстік Қытай теңізіндегі егемендік талаптарын қамтамасыз етуге мүмкіндік беретін "жасыл судың белсенді қорғанысы" болуы керек. Екінші кезең – Батыс Тынық мұхитына күш проекциялауға қабілетті көк су флотын құру. Лю [1982-1988 жылдары ҚХАӘ бас қолбасшысы және 1989-1997 жылдары Орталық әскери комиссия төрағасының орынбасары] ҚХАӘ көк су қабілетін іске асыру үшін авианосецтерді алуы керек деп сенді." Дегендей. Дегенмен, Тайланд Корольдік теңіз күштері теңізге шығатын авианосецті пайдалануда, бірақ RTN толығымен "көк су флоты" емес.
During the Falklands War, the British lacked long range Airborne Warning and Control System (AWACS), which led to ship losses and major damage to others, when the Argentinian attack aircraft came into the view of ship radar at approximately the same time they would fire antiship missiles, and only a short time before they made bombing attacks. A number of navies have learned this lesson. Many navies with STOVL carriers have developed helicopter mounted AWACS like the British and Spanish Westland Sea King AEW, Italian EH 101 AEW, and the Russian Ka 31 AEW helicopter. Recently the French with a new larger CATOBAR aircraft carrier obtained the US E 2 Hawkeye AWACS aircraft. An example for the difference between a blue water navy and a green water navy: " The first should be a 'green water active defense' that would enable the People's Liberation Army Navy to protect China's territorial waters and enforce its sovereignty claims in the Taiwan Strait and the South China Sea. The second phase would be to develop a blue water navy capable of projecting power into the western Pacific . Liu [commander in chief of the PLAN 1982 88 and vice chairman of the Central Military Commission 1989 97] believed that in order to fulfill a blue water capability, the PLAN had to obtain aircraft carriers . ." Yet although the Royal Thai Navy operates a sea going carrier, the RTN is not absolutely a "blue water navy."
Қатаң бұйрыққа қарсы шаралар
Көк су флоты басқа елдің жағалау аймағына теңіз үстемдігін тануға мүмкіндік береді, бірақ олар нашар қабілетті күштерден туындайтын қауіптерге осал болып қалады. Алшақтықтағы материалдық-техникалық жабдықтау және логистика жоғары шығындарға әкеледі, ал жердегі әуе немесе жер-ден-теңізге зымырандық құралдарды (жер бетін бойлай немесе баллистикалық траекториямен ұшатын), дизель-электрлік су асты қайықтарын немесе жылдам жағалау шабуыл кемелері сияқты асимметриялық тактиканы қолдану арқасында орналасқан күштен артық қанығуға қол жеткізуге болады. Мұның бір мысалы – 2000 жылғы қазан айында Аденде USS Cole кемесіне жасалған шабуыл. Осы қауіптерге жауап ретінде АҚШ Әскери-теңіз күштері Littoral Combat Ship (LCS) кемесін әзірледі.
While a blue water navy can project sea control power into another nation's littoral, it remains susceptible to threats from less capable forces. Sustainment and logistics at range yield high costs and there may be a saturation advantage over a deployed force through the use of land based air or surface to surface missile assets (whether on terrain following or ballistic trajectories), diesel electric submarines, or asymmetric tactics such as Fast Inshore Attack Craft. An example of this vulnerability was the October 2000 USS Cole bombing in Aden. In response to these threats, the U. S. Navy has developed the Littoral Combat Ship (LCS).