Кіріспе

Chembox
| Verifiedfields = өзгертілген
| Watchedfields = өзгертілген
| verifiedrevid = 477247988
| Reference =
| ImageFileL1 = Alloxan, skeletal formula.svg
| ImageSizeL1 = 130
| ImageCaptionL1 = Алоксан
| ImageFileR1 = Alloxan hydrate structure.png
| ImageSizeR1 = 110
| ImageCaptionR1 = Алоксан гидраты
| PIN = 5,5-дигидроксипиримидин-2,4,6(1H,3H,5H)-трион
| OtherNames = 5,5-дигидроксибарбитур қышқылы
| Section1 =
| Section2 = Chembox қасиеттері
| Formula = C4H4N2O5
| MolarMass = 160.07 г/моль
| Appearance = ақшыл сары түсті қатты зат
| Density = 1.639 г/см³ (сусыз)
| MeltingPtC = 254
| MeltingPt notes = (жайылу)
| BoilingPt =
| Solubility = 0.29 г/100 мл және 1838 жылы Вёлер мен Либиг ашқан. "Алоксан" атауы "аллантоин" және "оксаль қышқылы" (oxal acid) сөздерінің қосылуынан пайда болған. Диабеттің алоксан моделі алғаш рет 1943 жылы Данн, Шихан және МакЛетчи қояндарда сипаттаған. Атауы, ұрықтың allantois-ына бөлінетін зәр қышқылының құрамындағы аллантоин және зәрде кездесетін оксаль қышқылы мен мочевинадан алынған оксалурик қышқылынан шыққан. Алоксан 1776 жылы Карл Вильгельм Шеле ашқан қызғылт түсті мурексид бояуын жасауда қолданылған. Мурексид – алоксантин мен газ тәрізді аммиактың күрделі, in situ көп сатылы реакциясының нәтижесі. Мурексид, реакция барысында босатылған аралық урамилдің алоксанмен конденсациялануынан түзіледі. Шеле адамның қазылтырларынан (мысалы, бүйрек тастары) зәр қышқылын алып, оны литий қышқылы деп атаған. Уильям Прут 1818 жылы бұл қосылысты зерттеген және 90%-ға дейін аммоний қышқылы уратын құрамындағы боа констриктордың экскрементін пайдаланған. "Периодтық кесте" атты мемуарының "Азот" тарауында Примо Леви, алоксан жасауға жасаған сәтсіз әрекеті туралы айтады, себебі косметика өндірушісі оның еріндерді тұрақты түрде қызартатынын оқыған. Леви питонның нәжісін алоксан жасау үшін зәр қышқылының көзі ретінде қарастырады, бірақ Турин зообағының директоры оны қабылдамайды, өйткені зообақтың фармацевтикалық компаниялармен пайдалы келісімшарттары бар, сондықтан ол зәр қышқылының көзі ретінде тауықтарды пайдалануға мәжбүр. Дегенмен, синтез сәтсіз аяқталады, "және алоксан мен оның есімдік атауы есімдік атау болып қалады".

Синтез

Ол бастапқыда уринді қышқылын азот қышқылымен тотықтыру арқылы алынған. Ол барбитурат қышқылын хром триоксидімен тотықтыру арқылы дайындалады. Алоксантиннің димерлі туындысын аллоксанды күкірт сутегімен ішінара тотығу арқылы дайындауға болады.

Биологиялық әсерлері

Алокан – улы глюкоза аналогы, ол кеміргіштерге және көптеген басқа да жануарларға енгізілген кезде, бүйреқ безінде инсулин өндіретін жасушаларды (яғни бета жасушаларды) таңдап жояды. Бұл жануарларда инсулинге тәуелді қант диабетіне (аллоксан диабеті деп аталады) алып келеді, оның ерекшеліктері адамдардағы 1-типті қант диабетіне ұқсас. Алокан инсулин өндіретін бүйреқ безінің бета жасушаларына таңдамалы түрде улы, себебі ол GLUT2 глюкоза тасымалдағышы арқылы бета жасушаларында басымдықпен жиналады. Алокан, ішкі жасушалық тиолдардың қатысуымен, өзінің тотығу өнімі – диалур қышқылымен циклдік реакцияда реактивті оттегі түрлерін (РОС) тудырады. Алоканның бета жасушаларына улы әсері осы тотығу-тотығу реакциясында пайда болатын бос радикалдармен басталады. Зерттеулер аллоканның адамдарда қант диабетін тудырмайтынын көрсетеді. Басқа зерттеулер 1-типті қант диабеті бар және жоқ балалардың плазмасындағы аллокан деңгейінде маңызды айырмашылықты анықтады.

Бета- жасушаларға әсері

Ішек асты безіндегі инсулин өндіретін бета-жасушаларды таңдап өлтіретіндіктен, алоксан зертханалық жануарларда диабетті тудыру үшін қолданылады. Бұл, ең алдымен, оның құрылымының глюкозаға ұқсастығы және бета-жасушаның өте тиімді сіңіру механизміне (GLUT2) байланысты қосылыстың таңдап сіңірілуіне байланысты болады. Сонымен қатар, аллоксан SH тобын қамтитын жасушалық қосылыстарға жоғары бейімділікке ие, нәтижесінде глутатион мазмұны төмендейді. Бұдан өзге, аллоксан глюкокиназаны – глюкоза әсерінен инсулин секрециясына қажетті SH тобын қамтитын ақуызды тежейді. Көптеген зерттеулер аллоксанның адам бета-жасушаларына, тіпті өте жоғары дозаларда да, уытты емес екенін көрсетті, бұл адамдар мен кеміргіштердегі глюкоза сіңіру механизмдерінің өзгешелігінен болуы мүмкін. Дегенмен, алоксан жоғары дозаларда бауыр мен бүйрекке уытты әсер етеді.