Кіріспе

Молюскалар класы. Аплакофора (Aplacophora) – парафилетикалық таксон деп саналады. Бұл – әлемнің барлық мұхиттарында кездесетін, тек қана терең судың түбінде тіршілік ететін, кішкентай теңіз моллюскаларының бір класы. Қазіргі кездегі барлық белгілі түрлері қабықшасыз: тек кейбір жойылған алғашқы түрлерінде қақпақтар болған. Топқа Solenogastres (Neomeniomorpha) және Caudofoveata (Chaetodermomorpha) кладтары кіреді, олардың ішінде 28 отбасы және шамамен 320 түр бар. Аплакофоралар дәстүрлі түрде басқа моллюскалар кластарының арғы тегі болып есептеледі. Алайда, екі аплакофора тобының басқа моллюскалар кластарымен және бір-бірімен байланысы әлі анықталған жоқ. Аплакофоралар цилиндр және құрт тәрізді дене пішінімен ерекшеленеді, көбісі өте кішкентай, ұзындығы ; бірақ кейбір түрлерінің ұзындығы .

Тіршілік ету ортасы

Caudofoveates әдетте субстратқа көміледі, ал solenogasters көбінесе эпибенттік болады. Екі таксоном да терең су аймақтарында кең таралған, онда кейбір түрлердің тығыздығы бір шаршы метрге (немесе бір шаршы дюймге) төрт немесе бес данаға дейін жетеді. Соленогастерлер әдетте жыртқыштар, олар книдарийлермен немесе кейде анелидтермен немесе басқа таксондармен қоректенеді, ал каудофовеаттар көбінесе детрит жегіштер немесе фораминиферлермен қоректенеді.

Сипаттама

Аплакофорандар құрт тәрізді жануарлар, көптеген басқа моллюскалардан ерекшеленеді. Оларда қабық жоқ, бірақ теріге кішкентай кальцийленген тікендер (шпакулалар) енген; бұл тікендер кейде микровиллилер бөліп шығаратын органикалық қабықшамен қапталады. Каудофовеаттарда аяқ жоқ, ал соленегастерлердің аяғы тар, және оның ішкі бұлшық еттері болмайды. Мантия қуысы қарапайым клоакаға дейін кемітілген, оған анус және зәр шығару органдары ашылады, және ол жануардың артқы бөлігінде орналасқан. Басы жай, көздері мен сезімтал мүшелері (тентакулалары) жоқ, және беті тегіс емес. Тікендер органикалық матрицаға ие. Склериттер қуыс немесе қатты болуы мүмкін; кейбір түрлердің склериттерінің іші өсу кезінде толады. Соленегастерлердің бірнеше түрінде склериттер өсу барысында морфологиялық өзгерістерге ұшырайды; жас жануарларда қабықша тәрізді жалпақ, қатты склериттер болуы мүмкін, олар ересектерде ұзын, қуыс тікен тәрізді склериттерге алмасады. Дегенмен, басқа моллюскалармен байланысы ас қорыту жүйесінің кейбір ерекшеліктерінен көрінеді; Аплакофорандарда радиула және стиль болады. Радуланың әртүрлі пішіндері мен функциялары бар. Соленегастерлер гермафродиттер және ішкі ұрықтандыруға бейім, ал каудофовеаттар екі жынысты, және сыртқы ұрықтандыру арқылы көбейеді. Даму кезінде дернәсілдің мантия қуысы иіліп, жабылады, нәтижесінде ересек жануардың құрт тәрізді пішіні қалыптасады. Каудофовеаттар соленегастерлерден бас қалқанымен және үш бөлімге бөлінген денесімен де ерекшеленеді.

Таксономия және эволюция

Бұл класс бұрын эхинодермдер тобындағы теңіз қызанақтары ретінде жіктеліп келген. 1987 жылы олар ресми түрде моллюскалар деп танылды және оларға жеке класс берілді. Ол екі тармақтан тұрады: Соленогастрестер және Каудофовеата. Бұл полифилетикалық деп есептелген, бірақ соңғы молекулалық деректер оны монофилетикалық тармақ ретінде қолдайды. Аплакофоралардың туыстығы ұзақ уақыт бойы белгісіз болды. Молекулалық және қазбалық деректер Аплакофораларды Акулифера тармағына, Полиплакофораның туыс тобы ретінде жатқызғандай болды. 2012 жылы табылған Кулиндроплакс – полиплакофораға ұқсас қорғаныш қабығы бар қазба аплакофора, бұл гипотезаны нығайтады және аплакофоралар қабықталған ата-тегінен пайда болғанын көрсетеді.