Кіріспе
Des Plaines өзені (/d//ɛ//s/'/p//l//eɪ//n//z/) – АҚШ-тың орталық батысындағы Висконсин штатының оңтүстігі мен Иллинойс штатының солтүстігі арқылы 214 шақырым (133 миль) оңтүстікке қарай ағатын өзен. Өзен Чаннахонның батысында Канкаки өзенімен қосылып, Миссисипи өзенінің саласы – Иллинойс өзенін құрайды. Жергілікті американдықтар бұл өзенді көлік және тасымалдау жолы ретінде пайдаланған. 1600 жылдары француз саяхатшылары мен миссионерлері Жаңа Францияның Иллинойс аймағына келгенде, өзен бойындағы ағаштар еуропалық платанға ұқсайтынын байқап, осы су жолына «Ла Ривьер де Плейн» (Платан ағашының өзені) деген ат қойды. Жергілікті американдықтар осы ерте француз саяхатшыларына Мичиган көлінен Миссисипи өзені мен оның аңғарына Des Plaines су алабының су жолдары арқылы қалай өтуге болатынын көрсетті. Қазіргі таңда өзеннің бір бөлігі Иллинойс су жолының және Чикаго аймағының су жолы жүйесінің құрамына кіреді.
The Des Plaines River (/d//ɛ//s/'/p//l//eɪ//n//z/) is a river that flows southward for 133 mile (214 km) through southern Wisconsin and northern Illinois in the United States Midwest, eventually meeting the Kankakee River west of Channahon to form the Illinois River, a tributary of the Mississippi River. Native Americans used the river as transportation route and portage. When French explorers and missionaries arrived in the 1600s, in what was then the Illinois Country of New France, they named the waterway La Rivière des Plaines (River of the Plane Tree) as they felt that trees on the river resembled the European plane tree. The local Native Americans showed these early European explorers how to traverse waterways of the Des Plaines watershed to travel from Lake Michigan to the Mississippi River and its valley. Parts of the river are now part of the Illinois Waterway and the Chicago Area Waterway System.
Жол жүрісі мен сипаты
Дес-Плейнс өзені Висконсин штатының оңтүстігінде, Кеношадан батысқа қарай, Ұлы көлдер сүйреу жолының жанынан басталады және Иллинойс штатына кірер алдында шағын шығысқа қарай иіліп, негізінен батпақты жерлер арқылы оңтүстікке қарай ағады. Өзен Лейк және Кук округтеріндегі орманды-тоғайлы қорғау аймақтары арқылы оңтүстікке қарай жалғасады, сондай-ақ Чикагоның солтүстік-батыс жаққа орналасқан Дес-Плейнс, Форрест Парк, Ривер Форест қалалары мен Чикагоның батыс жаққа орналасқан Риверсайд тарихи ауылы арқылы өтеді. Өзен бойында Лейк округінің орталық бөлігінен басталып, Кук округінде жалғасатын көптеген шағын тұрақты бөгеттер салынған. Соңында өзен оңтүстік-батысқа бұрылып, Жолиет қаласы арқылы ағып өтуден бұрын Локпорттағы Санитарлық және Кеме каналымен қосылады. Бұл жерде ол Чикаго аймағының су жолдары жүйесінің және Иллинойс су жолының бір бөлігіне айналады. Жолиет маңындағы өнеркәсіптік аймақта бөгеттер өзенді бақылайды. Жолиеттен оңтүстік-батысқа қарай бірнеше шақырым жерде Дес-Плейнс Канкаки өзенімен бірігіп, Иллинойс өзенін құрайды. Дес-Плейнс өзенінің көбінесе табиғи күйінде сақталған бөліктері табиғатты қорғау және демалыс үшін пайдаланылады, ал күрт өзгертілген бөліктері маңызды өнеркәсіптік су жолы және дренаж каналы болып табылады. Өзен арнасының бастапқы бағыты 1905 жылы Санитарлық және Кеме каналын салу кезінде Локпорт қаласында батысқа қарай жылжытылды. Чикагоның "Жайлау" журналының хабарлауынша, Дес-Плейнс өзені Иллинойс штатының төрт округі арқылы 95 миль (153 км) ағып өтеді және "далалық өзеннен қалалық су ағынына, содан кейін ірі өнеркәсіптік су жолына айналады". Иллинойс штатындағы Лейк және Кук округтерінің орман қоры аудандарындағы өзеннің бөліктері "Лейк және Кук округтерінің солтүстік бөліктері арқылы үздіксіз жасыл кеңістік құрайды". Қайық іске қосу пандустары бар, бірақ "тіркемелі қайықтарға арналған пандустардың болмауы бұл ұзын өзенді тыныш, отбасылық демалыс орнына айналдырады". Осы мағынадағы "жазық" сөзі канадалық француз тілінде сақталған: Plaine немесе Plaine rouge Acer rubrum-ды білдіреді, ал Acer saccharinum кейде Plaine blanche деп аталады. Ағылшын тіліндегі "plane" сөзі 14 ғасырғы француз тіліндегі la plane сөзінен шыққан. 18 ғасырдың соңынан бері француз тіліндегі платан сөзі "platane" сөзіне айналды. Платан ағашының латынша атауы platanus болғандықтан, бұл өзгеріс 18 ғасырдың соңында француз ғалымдарының көптеген француз сөздерінің правописасын латын тіліндегі түбірлеріне сәйкес ету әрекеттерінің бір бөлігі болуы мүмкін. Мұндай әрекеттің салдары ретінде Дес-Плейнс өзеніне қатысты француз тіліндегі түпнұсқа мағынасы жасырын қалды. Бүгінде париждік француз тілінде des Plaines сөзі "далалар" немесе "саябақтар" дегенді білдіреді. Бұл Дес-Плейнс өзенінің француз тіліндегі түпнұсқа атауының мағынасы туралы шатасуға әкелді. Көптеген адамдар өзеннің аты өзен арқылы өтетін жазықтар мен далалардан алынған деп санайды. Бірақ 18 ғасырғы француз диалектісінде "prairie" сөзі жазықты көрсету үшін жиі қолданылған, мысалы, Иллинойстағы Prairie du Rocher және Висконсиндегі Prairie du Chien. Сондай-ақ, жоғарыда айтылғандай, өзеннің жерді емес, ағаштарды атағаны ықтимал. Француздар, америкалықтар сияқты, көбінесе құрлықтан емес, су жолдарымен саяхаттаған. Дала көрінісі көбінесе ағаштармен жабылған. Осыған байланысты, олар үшін маңызды нәрсеге қол жеткізе алды. Өзеннің түпнұсқа французша атауы сақталғанмен, оның айтылуы өзгерген. Бүгінде жергілікті тұрғындар оны француз тілінде емес, ағылшын тілінде ("дес-плэйнс") айтады. Жергілікті тұрғындар оны әдетте әріптерімен ("ДПР") атайды.
Салалар
Висконсин штатының Бристоль қаласының солтүстік-шығысында Брайтон сағасы өзенге құяды. Джером өзені мен Root өзені екеуі де Висконсин штатының Плезант-Прейри маңындағы Де-Плейнс өзеніне құяды. Олд Милл өзенінің Милл өзені Деплэйн өзеніне кірмес бұрын округтік орман қоры арқылы ағады. Иллинойс-Висконсин шекарасына жақын өзеннің тағы бір саласы – Иллинойс штатының Гурни қаласында орналасқан Остри көлі, ол кішкентай атаусыз саға арқылы өзенге құяды. Иллинойс штатының Либертивилл қаласындағы Буль-Крик өзені Де-Плейнс өзеніне құяды. Линкольнширде, Иллинойс штатында, Индиан сағасы шығысқа қарай Дес-Плейнс өзеніне құяды. Чикаго атқарушы әуежайының жанында, Иллинойс штатының Уилинг қаласының Уилинг дренаждық каналы қала арқылы оңтүстік-шығысқа қарай ағады және өзенге қосылады. Иллинойс штатының Маунт Проспект қаласындағы Макдональд Крик өзені No. 2 бөгеті орналасқан орман арқылы Деплэйнс өзеніне құяды. Маунт Проспекттің оңтүстік-шығысында және Иллинойс штатының Des Plaines қаласынан солтүстікке қарай, Уэллер Крик оңтүстікке қарай ДПР-ға құяды. О'Хар халықаралық әуежайынан шығысқа қарай жарты миль жерде Кристалл өзені өз жолын Des Plaines өзеніне қарай бұралып өтеді. Иллинойс штатының Брукфилд ауданындағы Голливудтағы Salt Creek өзені Палатиннен басталып, өзенге қарай ағып түседі. Де-Плейнс өзені Чикаго санитарлық және кеме каналына параллель жүзе бастаған кезде Портж сағасы өзенге кіреді. Иллинойс штатының Лемонт қаласының солтүстік-батысында Гуз көлі тікелей Дес-Плейнс өзеніне құяды. Де-Плейнс және Санитарлық және Кемелік канал ақыры Иллинойс штатының Крест-Хилл қаласының шетінде бірігеді. Хикори өзені Брэндон жолының бөгетінің түбінде Деплэйнс өзеніне құяды. Rock Run, Cedar Creek және Jackson Creek өзендері I 55 тас жолынан шығысқа қарай Джолиет, Иллинойс және Чаннахон, Иллинойс қалаларының шекарасына жақын өзенге құяды. Дупаж өзені Иллинойс штатының Чаннахон қаласында Де Плейнс өзенімен бірігеді. Өзен ағысынан үш шақырымдай жерде Канкаки өзені Деплэйнс өзенімен бірігіп, Иллинойс өзенін құрайды.
Дес Плейнс өзеніндегі көпір
Джолиеттегі Des Plaines өзеніндегі көпір – алты қатарлы, шығыс және батыс бағыттарында үш қатарлы қозғалыспен салынған тіреулі көпір. Көпір Interstate 80 тас жолының бөлігі ретінде таңбаланған. Көпір Джолиеттің оңтүстік жағында орналасқан.
Су тасқынын жою жобалары
Топан судың зиянды әсерін азайту және шикі кәріз суларын Мичиган көліне құйылуын болдырмау үшін туннель мен су қоймасы жоспары (Чикаго терең туннелі) жартылай іске қосылған. Ол жауын-шашын суларын және кәріз суларын уақытша сақталатын су қоймаларына бағыттайды. Бұл мегажоба көлемі, құны және іске асыру мерзімі тұрғысынан ең ірі инженерлік жобалардың бірі болып табылады. 1970 жылдардың ортасында бастау алған жобаны Үлкен Чикаго Метрополитендік суды қалпына келтіру округі басқарады. Жүйенің толық аяқталуы 2029 жылға дейін күтілуде, бірақ жүйенің маңызды бөліктері пайдалануға берілді. Су тасқынын бақылау бойынша жасалған заманауи зерттеуде Деплейнс өзенінің тасқыны елеулі зиян келтіріп, экономикалық жағынан да теріс әсер еткені айтылды. 1986 жылдың қыркүйегіндегі ең ірі тасқын 10 мың тұрғын үйге және 263 сауда және өнеркәсіптік объектіге шамамен 35 миллион долларлық зиян келтірді. Су ресурстарын дамыту туралы 1999 жылғы заңға сәйкес, І кезеңдегі су тасқынын бақылау жобасы бекітілді. Жобаға бөгеттерді, дамбаларды және су қоймаларын кеңейту кіреді, олардың жалпы құны 50,5 миллион долларды құрайды (2002 жылғы бағамен). 2007 жылдың 24 тамызында өзеннің су деңгейі 9 футтан (3 метрден) асып кетті. 2008 жылдың 14 қыркүйегінде екі күн ішінде ауған мол жаңбырдан кейін өзен тасып кетті.
Қылмыс
1978 жылдың желтоқсанында қамауға алынғанға дейінгі алты айда сериялық кісі өлтіруші Джон Уэйн Гейси, оның үйінің ішкі кеңістігіне немесе басқа жерлеріне жерленген қалған жиырма тоғыз құрбаны бар екенін ескере отырып, оларды тастауға басқа қолайлы орын таппағандықтан, кем дегенде төрт құрбанының қалдықтарын өзенге тастады.
Демалыс
Des Plaines өзені Des Plaines өзенінің каноэ және байдарка марафонына танымал. Жарыс 1957 жылы Ральф Фрэзе құрылған, және ол АҚШ-тағы үздіксіз өткізілетін екінші каноэ жарысы болып табылады. Des Plaines өзенінде балық аулау кең таралған, өзенде көкқұйрық, сазан, шабақ, краппи, ірі ауызды шаян, тұқымдық шаян, кіші ауызды шаян және күнбалық сияқты тұрақты балық түрлері кездеседі.