Кіріспе

Американдық мектеп мұғалімі және қауіп-қатерге баратын (1838–1921)

Энни Эдсон Тейлор (24 қазан 1838 – 29 сәуір 1921) – американдық мектеп мұғалімі, ол өзінің 63 жасқа толған күні, 1901 жылғы 24 қазанда, Ниагара шарлауынан бочкада тірі қалған алғашқы адам болды. Оның ниеті қаржылай болатын, бірақ ол бұл оқиғасынан көп ақша таппады. Ол кедей күйде қайтыс болды және оның жаназасы жұрттан жиналған ақшаға төленді.

Ерте өмір

Энни 1838 жылғы 24 қазанда Нью-Йорк штатының Оберн қаласында дүниеге келді. Ол Меррик Эдсон (1804–1850) мен Лукреция Уэрингтің сегіз баласының бірі еді; оның әкесі ұн тартатын диірменнің иесі болды және ол 12 жасында қайтыс болды, отбасына ыңғайлы өмір сүруге жеткілікті қаражат қалдырды. Ол мектеп мұғалімі болды (төрт жылдық оқу курсын үздік дипломмен аяқтады). Оқу кезінде ол Дэвид Тейлормен танысты. Олар үйленді және нәсіптік болмаған ұлдары дүниеге келді. Ұзақ өтпей күйеуі қайтыс болды. Жесір қалғаннан кейін ол жұмыс істеп, тұрақты жұмыс іздеумен және жер аударумен айналысты. Соңында ол Мичиган штатының Бей-Сити қаласына келді, онда би оқытушысы болуды армандады. Бей-Ситиде сол кезде би мектебі болмағандықтан, Тейлор өз мектебін ашты. 1900 жылы ол Саульт-Сте. Мари қаласына музыка сабақтарын беру үшін көшті. Одан кейін ол Техас штатының Сан-Антонио қаласына сапар шекті, содан кейін бір досымен бірге Мексика қаласына жұмыс іздеуге барды. Бірақ табысқа ие болмады, соңынан Бей-Ситиге қайтып келді.

Ниагара шарлауығы

1900 жылы Тейлор қиын жағдайға түсті, үйі өртеніп, дін қызметкеріне салынған ақшасын жоғалтты. Ол сол кезде 42 жаста екенін айтып, жас болғанда ақша табу оңайырақ болатынын жеткізді. Тейлор әрқашан "қоғамның ең жақсы тобындағы, мәдениетті және әдемі адамдармен" араласқандықтан, әлемде өз орнын сақтау үшін ақша қажет деп ойлады. 1900 жылғы халық санағында ол туған жылын 1860 жыл деп көрсетті. Өзінің қартайған шағын қамтамасыз етуді үміттене отырып, Ниагара шарлауынан баррельмен өтуге алғашқы болып бел буды. Тейлор саяхаты үшін арнайы жасалған, емен мен темірден құралған, матраспен төселген баррельді пайдаланды. Баррельді жіберу бірнеше рет кешіктірілді, себебі ешкім бұл тәуекелге қатысқысы келмеді. Тейлордың өзінің әрекетіне екі күн қалғанда, оның барреліне үй мысығын салып, баррельдің сынбайтынын тексеру үшін оның беріктігін сынап көрді. Сол кездегі қауесеттерге қарамастан, мысық құлаудан аман қалды және он жеті минуттан кейін, басы қанға батқан күйі табылғаннан кейін Тейлормен бірге суретке түсті. 1901 жылдың 24 қазанында, 63 жасқа толған күні, баррель қайықтың жанына қойылды, ал Тейлор бақытты жүрек пішіндес жастығымен бірге қайыққа отырды. Достары қақпақты бұрап бекітіп, велосипедтік дөңгелек сорғысымен баррельдің ішіндегі ауаны қысты. Бұл тесік тығынмен бітелді, содан кейін Тейлор Америка жағалауына, Қош аралының оңтүстігіне қарай жіберілді. Өзен ағысы баррельді Канаданың Horseshoe Falls шарлауығына жеткізді, содан бері Ниагара шарлауығындағы барлық қауіпті трюктар осы жерде жасалып келеді. Құтқарушылар баррельге құлаудан кейін көп ұзамай жетті. Тейлор тірі екені анықталды және басындағы кішкентай жарадан басқа, айтарлықтай зардап шекпеді. Саяхаттың өзі жиырма минуттан аз уақыт алды, бірақ баррельді ашуға біраз уақыт кетті. Тейлорға оның досы және алғашқы болып рафта ағысты басып өткен Карлайл Грэм көмектесті. Оның менеджері Фрэнк М. Расселл баррелімен қашып кетті, ал оның жинаған ақшасының көп бөлігі оны табу үшін жалдаған жеке детективтерге жұмсалды. Баррель ақыры Чикагода табылды, бірақ кейін біржола жоғалып кетті. Ол өзінің соңғы жылдарын сувенирлер стендісінде туристермен суретке түсіп, Нью-Йорк қор биржасынан ақша табуға тырысып, 1906 жылы катарактадан екінші рет секіру туралы әңгімелесіп, роман жазуға тырысып, 1901 жылғы құлауын фильмге түсіруге әрекеттенді (бірақ ол фильм ешқашан көрсетілген жоқ), баяншы ретінде жұмыс істеп, жергілікті тұрғындарға магниттік терапиялық емдер жасап өткізді. Ол 1921 жылдың 29 сәуірінде 82 жасында қайтыс болды және Нью-Йорк штатының Ниагара шарлауығындағы Оукуд зиратының "Батылдар тынығыуы" бөлімінде досы және әріптесі Карлайл Грэмнің қасына жерленді. Ол мүсірленбегендіктен, оның жерлеу рәсіміне арналған шығындарды төлеу үшін халықтан көмек сұралды, ол 1921 жылдың 5 мамырында өтті. Ол шарлауықтан жасаған саяхатының салдарынан денсаулығы нашарлап, көзі нашарлағанын айтты.

Танымал мәдениетте

Энни Тейлордың кейіпкері IMAX фильмі «Ниагара: Кереметтер, мифтер және сиқыр» (Niagara: Miracles, Myths and Magic) фильмде пайда болады. Эмма Донохью Тейлордың Ниагараға түсуі туралы әңгіме жазды. Композитор Майкл Джон ЛаЧиуза Тейлордың өміріне негізделген «Тұман патшайымы» (Queen of the Mist) мюзиклін жазды. Оның премьерасы 2011 жылдың 18 қазанында Нью-Йорктегі Transport Group тобында өтті, және Тейлор рөлінде Мэри Теста ойнады. «Murdoch Mysteries» телесериалының 7-ші маусымының 1-ші бөлімі «Murdoch Ahoy» эпизодында Энни (Джилиан Кук) Торонтода сөз сөйлеуге келгенде, полиция бөлімшесінде өзінің менеджері (Джоэл Ринцлер) оның шағын бөшkesін ұрлағанын айыптайды. Оның оқиғасы «Ниагара шарлауығының қаһарманы, кездейсоқ ядролық бомба, теміржол қаһарманы» (Niagara Falls Daredevil, Accidental Nuclear Bomb, Railroad Heroine) атты «Музейдегі құпиялар» (Mysteries at the Museum) эпизодында да кездеседі. Линдси Лорен Виссер «Энни Эдсон Тейлордың шағын бөшkesі Ниагара шарлауығына қарсы» (Annie Edson Taylor's Barrel v. Niagara Falls) атты подкасты Буффало тарихы мұражайы үшін жазды. Висконсин штатында тұратын америкалық әнші-күйші Траппер Шоепп Энни Эдсон Тейлордың тарихын 2023 жылы шыққан «Siren Songs» альбомындағы «Тұман патшайымы» (Queen of the Mist) әнінде айтады, ол Джонни Кэштің үйінде жазылған.