Кіріспе

Манхэттендегі кеңсе көкжиектері, Нью-Йорк. 140 Бродвей (бұрынғы Marine Midland Building немесе HSBC Bank Building) – Нью-Йорк қаласындағы Манхэттеннің қаржылық ауданындағы Бродвейдің шығыс жағында Седар және Либерти көшелерінің арасында орналасқан 51 қабатты Халықаралық стильдегі кеңсе ғимараты. Ғимаратты Skidmore, Owings & Merrill фирмасының Гордон Буншафт жобалаған. Ол трапеция тәрізді жер учаскесінде негізінен тегіс қара қасбеттен тұрады және шамамен 688 фут (210 метр) биіктікте. Оның кіреберісіндегі ерекше мүсін – Исаму Ногучидің «Куб» скульптурасымен белгілі. 1952-1961 жылдар аралығында құрылысшы Эрвин С. Вольфсон бірнеше кезеңмен жерді сатып алды. Алғашқы жоспарлар 36 қабатты монолит салуды көздеген, бірақ Вольфсон қайтыс болғаннан кейін сәулетшілер жоспарларын 51 қабатты мұнараға өзгертті. Бұл мұнара блоктың бес бөлігінің екі бөлігін ғана алып, 1961 жылғы аймақтарға бөлу ережесіне сәйкес келді. Ғимарат 1964 жылдың соңы мен 1967 жыл аралығында салынды және бастапқыда Marine Midland Corporation (кейін HSBC құрамына кірген) компаниясының негізгі арендаторы ретінде танымал болды. Бірнеше алғашқы арендаторлар қаржы индустриясымен байланысты болды, оның ішінде банктер мен есептеу фирмалары. 1998 жылы ғимарат Silverstein Properties компаниясына сатылды, олар күрделі реконструкция жүргізді. 2002 жылдан бері ғимараттың негізгі арендаторы Brown Brothers Harriman болып табылады, олар 2001 жылы HSBC көшірілгеннен кейін бос қалған орынды иеленді. Ғимарат 2004 жылдан бері Union Investment компаниясына тиесілі, ал Нью-Йорк қаласының ескерткіштерді сақтау комиссиясы 2013 жылы ғимаратты қалалық ескерткіш деп жариялады. Архитектура сыншылары ғимаратты жағымды бағалады, көптегені құрылыстың тегіс қара қасбетін жоғары бағалады.

Сайт

140 Бродвей батысында Бродвей көшесі, солтүстігінде Либерти көшесі, шығысында Нассау көшесі, оңтүстігінде Седар көшесімен шектелген толық қалалық блокқа орналасқан. Блок – әр түрлі ұзындықтағы қасбеттері бар дұрыс емес трапеция. Оның негізі ромбоид пішіндес, блок пішінімен сәйкес келеді. 140 Бродвейді жобалаған команданың жетекшісі Роджер Н. Радфорд, өзі таныс көптеген арендаторлар ғимараттың "ерекше пішінін" білмейтінін айтты. 140 Бродвейдің жанында солтүстік-батысқа қарай One Liberty Plaza; солтүстікке қарай Нью-Йорк штатының Сауда палатасы және Liberty Tower; солтүстік-шығысқа қарай Нью-Йорк Федералдық резервтік банк ғимараты; шығысқа қарай 28 Liberty Street; оңтүстікке қарай Equitable Building; оңтүстік-батысқа қарай Trinity және United States Realty ғимараттары; батысқа қарай Zuccotti Park орналасқан. Тринити шіркеуі мен Уолл-стрит оңтүстікке қарай екі блок қашықтықта. Ол Diesel Construction Company компаниясымен салынған, бұл компания жемісті жылжымайтын мүлік әзірлеушісі Эрвин С. Вольфсонмен бірлесіп құрылған. Роджер Н. Радфорд жобалау тобының жетекшісі, Аллан Лаби – жоба менеджері, Брэдли Б. Салливан – жұмыс жетекшісі болды. Томас Криминс құрылыс компаниясы учаскеге қазу жұмыстарын жүргізуге шақырылды, ал U.S. Steel компаниясы болаттан қамтамасыз етті. 140 Бродвей 51 қабаттан тұрады және биіктігі 677 фут (206 метр) құрайды. Құрылымның салмағы бар каркасқа ие.

Кексе

Радфордтың айтуынша, Буншафт Исаму Ногучидің жобаға тартылуын ұсынған. Ғимарат салынып жатқанда Ногучиге Бродвейге қараған алаң бөлігі үшін мүсін жасау тапсырылды. Ол бастапқыда "мегалит" немесе "примитивтік монолиттер жиынтығын" ұсынған. Бірақ Хелмсли "мегалиттің" құны тым жоғары болатынын мәлімдеді. Содан кейін Буншафт Ногучидің "тас сериясын" бірыңғай блокқа біріктіруді ұсынды. Куб алаңның солтүстік жағында, ортасынан ығысқан жерде орналасқан, 140 Бродвейдің қараңғы фасадына қарсы келіп, көрермендердің назарын айналағы алаңға аударады. 140 Бродвей сияқты, оның да жобасын SOM жасады және алюминийлік каркасы бар. Буншафт Кубты "ғимаратпен барлық жағынан үйлесімді жұмыс істейді" деп бағалады, ал Метрополитен өнер мұражайының директоры Томас Ховинг бұл кубті "қоғамдық талғамдағы өзгерістің" белгісі деп атады.

Жоспарлау және құрылыс

1952 жылы Вольфсон Сидар, Либерти және Нассау көшелерімен, сондай-ақ Бродвей көшесімен шектелген қалалық блокта жер сатып ала бастады. Блоктағы алты жер учаскесі Вольфсон сатып алғанға дейін әртүрлі ұйымдарға тиесілі болған, оның ішінде Клиринг орталығы, Ұлттық коммерциялық банк және Кепілдік траст компаниясы (кейін J. P. Morgan & Co.) кірген. Блокта тоғыз және он тоғыз қабаттан тұратын бес ғимарат орналасқан. Морс өтініші бойынша, құрылысшы Гарри Хелмсли жобаға бірлесіп жұмыс істеуге келісті және Хелмсли 140 Бродвей корпорациясын құрды. 1963 жылдың мамыр айында жоспарлар өзгертілді, нәтижесінде блоктың екі бестен бір бөлігін алып жатқан 40 қабатты көкжай пайда болды. Өзгертілген жоспарлар Седар көшесін жабуды және 28 Либерти көшесіне дейін созылатын жаяу жүргіншілер алаңын құруды, сондай-ақ метро кіреберістерін қосуды көздеді. Екі айдан кейін Вейн жобадан шықты, ал Хелмсли ғимаратты 49 қабатқа дейін кеңейтті, ол әлі де блоктың екі бестен бір бөлігін алып жатты. 1964 жылдың маусым айында ғимараттарды бұзу жұмыстары басталды. Құрылысшылар шуды барынша азайтуға тырысты: бұзу жұмыстары тек тойтарып уақытта ғана жүргізілді, ал жарылыстардың шуын басу және қиратылған материалды ұстап тұру үшін ауыр көрпелер пайдаланылды. Құрылыс департаменті сол жылдың сәуір айында ғимаратқа уақытша пайдалануға рұқсат берді және 1967 жылдың қазан айында ғимараттың құрылысы аяқталғанын растады. Delafield Delafield; Laird Company Corporation; және Control Data Corporation – бұл компаниялардың негізгілері. Кейінірек Morgan Stanley, Paine Webber, Ernest & Ernest, City Midday Club, Пуэрто-Рико үкіметі және Хелмслидің компаниясы Helmsley Spear жалға алды. The New York Times 140 Бродвей "көптеген сатып алушылардың қызығушылығын тудырғанын" жазды: ғимараттың жартысынан кемі ғана толтырылған және жөндеу қажет болса да, Қаржылық аудандағы жылжымайтын мүлікке сұраныс жоғары болды. 1998 жылдың қаңтар айында ғимарат Ларри Сильверштейннің Silverstein Properties компаниясына 190 миллион долларға сатылды. 2004 жылы ғимаратты неміс Union Investment фирмасы сатып алды. 2013 жылдың 25 маусымында Нью-Йорк қаласының ескерткіштерді сақтау комиссиясы Marine Midland ғимаратын Нью-Йорк қаласының ескерткіші деп жариялады. 2018 жылдың қаңтар айында ғимараттың иелері алаңға дөңгелек гүлзарлар қосуды және жаяу жүргіншілерге арналған "көше жиһаздарын" орнатуды ұсынды, бұл көше сатушыларын ығыстыруы мүмкін. Жоспарларға қарамастан, 2018 жылдың наурыз айында ескерткіштерді сақтау комиссиясы өзгерістерге келісім берді. Жаңартылған алаң жобасы Либерти көшесіндегі алаңның бөлігіне гүлзарлар орнатуды көздейді.

Бомбалау

1969 жылы 20 тамызда 140-шы Бродвейдің сегізінші қабатында бомба жарылып, 20 адам жарақат алды. Полиция бомбаның қуатын 25 динамит ұяшығына бағалап, оны қаладағы ең күшті жарылыстардың бірі деп атады. Жарылғыш зат кешкі уақытта лифттердің жанындағы дәлізde қалдырылып, шамамен сағат 22:30-да жарылды. Жарақат алғандар банктың акциялық есеп бөлімінде түнгі сменада жұмыс істеп, жарылыс болған қабырғаның екінші жағында болды. Бұл қабырғаның ішкі жағы еденнен төбеге дейін орналасқан, салмағы 3 тонна болатын автоматтандырылған файлдық шкафтармен жабдықталған, ол жарылыстың көп бөлігін жұтып алды. Дегенмен, жарылыс шкафтарды шамамен бір футқа жылжытып, ғимараттың сол жағындағы барлық терезелерді сынып, нығайтылған бетон еденде 5 фут (2 метр) тереңдікте саңылау жасады. Бомбалаған Сэм Мелвилл осы және 1969 жылғы Манхэттендегі тағы жеті жарылысқа кінәлі деп танылып, 18 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол 1971 жылдың қыркүйек айында Аттика түрмесіндегі бүлік кезінде мемлекеттік снайпердің қолынан қаза тапты. Бомбалау салдарынан Marine Midland Company қауіпсіздік шараларын күшейтті. 1972 жылы Рональд Кауфман банк сейфіне жарылғыш затты тығып, ғимаратты жаруға әрекет жасады, бірақ сәтті болмады. 1974 жылы Fuerzas Armadas de Liberación Nacional Puertorriqueña көршілес көшеде автокөлігімен жарылыс жасағаннан кейін ғимарат тағы да зардап шекті. Жарылыстың күші 40 динамит ұяшығына тең болды және қалдықтары бір жарым блокқа тарады.

Басқа оқиғалар

1981 жылдың 20 қазанында 140-шы Бродвейдің 47-ші қабатында өрт болды. 47-ші қабатта бес жұмысшы отырған лифт есігі ашылғанда, олар жарақат алды және есікті қолмен жабуға мәжбүр болды. Бұл оқиға Нью-Йорк қаласындағы жүздеген ғимараттың лифттерінде өрт сөндірушілерді нақты қабатқа жеткізуге мүмкіндік беретін кілттердің жоқ екенін анықтаған тергеуге себеп болды. Лифттерді 1973 жылғы заңға сәйкес жаңарту қажет еді, ол жаңа өрт қағидаларына сәйкестікті талап ететін, соның ішінде жылу арқылы іске қосылатын лифттерді автоматты түрде емес, жаңартуды қамтитын. Заңның мерзімі 1981 жылдың қыркүйегіне дейін белгіленген еді, ал 140-шы Бродвейдегі өрттен кейін көптеген үй иелеріне жаңа өрт қағидаларын бұзғандары үшін айыппұл салынды. 1984 жылы наразы жөндеуші 140-шы Бродвейдің кондиционер жүйесінің бөліктерін алып, басқа жерде сақтады. Кондиционерді қысқа дайындау кезінде жұмысшы Роберт Родригес кондиционердің маңызды бөліктерін ғимараттың су шашырату жүйесіне қызмет ететін 37-ші қабаттағы резервуарға тастады. 1984 жылдың маусымына дейін шамамен 10 000 жұмысшы бірнеше апта бойы кондиционерсіз, "қатты ыстық" сезімде болды, содан кейін Родригес қамауға алынды және кондиционер жүйесінің бөліктері суға түсушілер арқылы қайтарылды.

Сыни қабылдау

Архитектура сыншыларының пікірлері көбінесе оң болды. 1968 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінің ада Луиза Хакстебл 140 Бродвейді «қаладағы ең әдемі [көкжайлардың бірі]» деп сипаттады, оның «Кубпен» толықтырылуы оны одан да жақсырақ етіп көрсеткенін айтты. Екі жылдан кейін ол оны «Коммерциялық палата мен One Liberty Plaza-ға қарсы келетін» 1960-шы жылдардың талғамды сәулеттік сәнінің символы деп атады. 1974 жылы Хакстебл 140 Бродвейді «Нью-Йорктегі ғана емес, жалпы барлық жерде ең көп құрметтейтін ғимараттарымның бірі» деп мәлімдеді. Хакстеблдің «Таймс» газетіндегі ізбасары Пол Голдбергер «шыныдан жасалған қабырғасы қараңғы әрі әдемі, сырттай қарапайым» деді және оны SOM-ның Нью-Йорк қаласындағы «ең жақсы» ғимараты деп сақтады. Голдбергер кейінірек 140 Бродвейдің «Манхэттендегі кез келген көкжайдың ең әдемі шыны «терісіне» ие екенін» айтты. Джон Тауранак 140 Бродвейді «Манхэттендегі ең сәнді мұнара» деп жазды, ал Джон Моррис Диксон «Архитектуралық форумда» жариялаған мақаласында оны «АҚШ-тағы ең әдемі кеңсе ғимараттарының бірі» деп атады. Эрик Нэш бұл ғимаратты «модернистік біртүтастықтың соңғы және ең жақсы көрінісі» деп сипаттады. Стерн өзінің «Нью-Йорк 1960» кітабында «Оның әсем модернистік сыртқы пішіні ғимараттың минималистік стиліне сай келеді» деп айтты және «Кубты» ғимараттың «ең есте қаларлық ерекшеліктерінің» бірі деп атады, сондай-ақ SOM-ның 919-шы Үшінші авеню және 1166 Америка авенюіне жасаған жобаларын да атады.