Кіріспе

Манасманғал кавья мәтінінің басты кейіпкері Бехула (беула, ) – ассам және бенгал ортағасырлық эпостарының Манасманғал жанрындағы басты кейіпкері. Осы жанрға жататын көптеген шығармалар XIII-XVIII ғасырлар аралығында жазылған. Бұл шығармалардың діни мақсаты индуист Манаса қадірлісін мақтау болғанымен, олар Бехула мен оның күйеуі Лакхиндардың (немесе Лакшиндардың немесе Лакшминдараның) махаббат оқиғасын бейнелеуімен көбірек танымал.

Аңыз

Банасураның қызы Уша, Прадьюмнаның ұлы Анируддаға ғашық болды. Анирудда – Кришнаның немересі еді. Олар үйленген соң, келесі өмірде Бехула мен Лакшиндр болып қайта дүниеге келді және тағы да үйленді. Бехула Чампанагарлық Чанд Садагардың келіні болған. Тарихқа сүйенсек, аспан әлемінің екі көркем апсарасы – Уша мен Анирудда, Манаса Девитің жоспарымен құдайлардың қарғысына ұшырап, Бехула мен Лакшиндр ретінде жерге жіберілді. Бехула – Ужанинагарлық Сай Бене (немесе Сайвен) қызы, ал Лакшиндр – Чанд Садагардың жетінші ұлы. Чанд Садагар Шиваның ұлы бақтасы болған және Манасаны белгілі бір себептермен жек көрген. Бірақ Манасаға, көктегі Деви статусын алу үшін, Чанд Садагардың оң қолынан – Бхактарештодтан "анжали" алу қажет болды. Алайда Чанд Садагар Шиваға арнаған қолымен Манасаға ешқашан анжали сыйламауға серт берген. Манаса Чандтан анжали алу үшін оның алты ұлын алып кетті. Олар улағы жыланның шағуынан көз жұмды, ал Манаса барлық жыландарға билік етті. Бұл оқиғалар Чанд Садагарды одан да ашуландырып, ол соңғы ұлы Лакшиндрді кез келген жолмен құтқаруға ант берді. Чанд Бехула деген қызды тауып алды, оның тағдыры ешқашан жесір қалмайтынын көрсеткен. Чандтың жетінші ұлы Лакшиндр Бехулаға үйленді. Чанд сондай-ақ, ешқандай жылан кірмейтіндей етіп, тесігі жоқ темір сарай салдырды. Вишвакарма Бехула мен Лакшиндрдің үйлену тойына осы сарайды дайындады. Бірақ Манасаның тілегі бойынша Вишвакарма сарайда бір тесік қалдырды. Түн жетті. Манаса ең улы жыланын – Калнагиниді темір сарайға жіберді. Бехула Манасаның сиқырымен ұйықтап қалды. Калнагини Лакшиндрді шағар алдында, Бехуланың осы қатаң жазаға лайық емес екенін көрді. Сондықтан Калнагини денесінің төменгі бөлігімен Бехуланың шашының тастағысын шам майымен майлады, бұл индуист мифологиясына сәйкес күнә еді. Лакшиндрді шаққаннан кейін, ол қатты айқайлады. Бехула оянып, Калнагини бөлмеден сытылып келе жатқанын көрді. Ашуға еріп, ол жаантиді Калнагиниге лақтырып жіберді, жыланның төменгі бөлігі кесіліп түсті. Калнагини Лакшиндрді шағуға құштар емес еді, Манаса оны солай етуге мәжбүрледі. Ол күйеуінің өмірін құдайлардан қайтару үшін, өлген күйеуін ертіп, қайықпен аспанға сапар шекті. Ол өзендердегі ұзақ және қиын саяхат кезінде көптеген қауіп-қатерге тап болды. Аспанға жеткен соң, ол барлық құдайларды әдемі биімен қуантып, күйеуінің өмірін қайтаруға уәде алды, егер Чанд Манасаға анжали берсе. Баласының өмірін құтқару үшін, Чанд ақыры мойынсұнып, сол қолымен анжали берді. Осылайша Манаса аспандағы Деви статусын алып, Чандтың алты ұлының өмірін қайтарды.

Басқа нұсқасы

Чампак Нагарға оралғаннан кейін Чанд Садагар өмірін қайта құруға қол жеткізді. Оның ұлы дүниеге келді, оған Лакшминдара деп ат қойды. Соған шамамен бір уақытта Саханың әйелі қыз туып, оны Бехула деп атады. Екі бала да бірге өсіп, бір-біріне сай келетін, тамаша жұп еді. Бірақ олардың шарты тексерілгенде, Лакшминдараның үйлену түні жылан шағып қайтыс болатыны болжалды. Дегенмен, екі бала да Манасаға адал жандар еді және олардың үйлесімділігі соншалық, некелері осылайша өтті. Чанд Садагар жыландардың кіре алмайтындай жаңа үйді салуға ерекше көңіл бөлді. Бірақ Манаса өз жолын таба білді. Ол жіберген жыланның бірі Лакшминдараны өлтірді. Дәстүр бойынша, жылан шағып өлген адамды әдеттегідей жерлемей, өзен арқылы ағызып жіберетін, мүмкін қайта тіріліп келеді деген үмітпен. Бехула қайтыс болған күйеуімен бірге салға отырып, басқалардың тілегіне қарамастан, онымен бірге жүруге әзір болды. Олар алты ай бойы ауылдардан өтіп, теңіз сапарлады, мәйіті шіри бастады, ауыл тұрғындары оны ақылдан безген деп ойлады. Ол Манасаға жалғасып дұға ете берді. Манаса салдың батып кетпеуіне ғана көмектесті. Сал Манасаның асырап алған анасы Нета тұратын жерге жетті. Бехуланың Манасаға деген үздіксіз дұғаларын естіген ол, оны Манасаға алып кетуге шешім қабылдады. Нета өзінің құдайға берілген күштерін пайдаланып, Бехула мен өлген Лакшминдараны жұмаққа көтерілді. Манаса: "Оны қайтаруға лайықсың, бірақ бұл тек қана әкеңді маған сендіруге уәде берсең ғана мүмкін болады", - деді.

Мұра

Бехула Ассам, Бенгал, Бангладеш және Батыс Бенгалия халқының санасында әлі де қызығушылық тудырып келеді. Ол махаббатқа және батылдыққа толы, әйелдің көрнекті үлгісі ретінде қарастырылады. Бехуланың осы бейнесі Джибанананда Дастың өлеңдерінің бірінде бейнеленген. Бехула бенгал және камарупи мәдениетінде махаббатты және адал әйелдің символы саналады. 2021 жылы Бангладештің "Шунно" рок-тобы осы оқиғадан шабыттанған "Бехула" атты фолк-рок балладасын жариялады. Әннің мәтінін Танвир Чоудхури жазған.