Кіріспе
1843 жылдан 1999 жылға дейінгі мемлекеттік орган. 1843 жылы британдық тәж Ирландиядағы жерді пайдалануды зерттеу үшін Ирландия жер комиссиясын құрды. Комиссия кеңсесі Дублин сарайында орналасқан, ал комиссия жұмысы аяқталғаннан кейін құжаттар сол жердегі құжат мұнарасына тапсырылды, одан 1898 жылы Мемлекеттік архивке көшірілді. 1881 жылғы Жер заңы (Ирландия) заңына (сондай-ақ екінші Ирландия жер заңы деп белгілі) сәйкес, ол 1881 жылдан бастап жалдау төлемақысын белгілеу комиссиясының функциясын атқарды. Бір ғасыр бойы ол Ирландияның көп бөлігіндегі егістік жерлерді қайта бөлуге жауапты болды. 1999 жылы ресми түрде таратылды.
The Irish Land Commission was created by the British crown in 1843 to "inquire into the occupation of the land in Ireland. The office of the commission was in Dublin Castle, and the records were, on its conclusion, deposited in the records tower there, from whence they were transferred in 1898 to the Public Record Office". It took on the role of a rent fixing commission in 1881 under the Land Law (Ireland) Act 1881 (also known as the second Irish Land Act). For a century it was the body responsible for re distributing farmland in most of Ireland. It was formally abolished in 1999.
Ұлыбританияның жер туралы заңдары
1885 жылғы «Жерді сатып алу» (Ирландия) заңына (Ашборн заңы) сәйкес комиссия жалға алушыларды жер сатып алу комиссиясына айналдырып, жер иелерінен жалға алушыларға еркін шаруашылық жерді келісіммен беруге көмектесті. Бұл 1879 жылы басталған қырқылысқан жер соғысына жауап болды. Премьер-министр Солсбери маркизінің үкіметі бұл заңды жылдам қабылдады, бастапқыда 5 миллион фунт стерлингпен қаржыландырды және 1884 жылғы «Халық өкілдігі» заңымен сайлаушылардың саны артып, Ирландия парламенттік партиясына қолдау көрсетуді болдырмау мақсатында жасалды. IPP 1886 жылы Уильям Эварт Гладстонмен одақ құруға дейін. Комиссия 1920 жылға қарай 13,5 миллион акр (55 000 км²) жерді тапсырды. 1902 жылғы желтоқсандағы Жер конференциясынан кейін, Ирландияның бас хатшысы Джордж Уиндхам ұйымдастырған 1903 жылғы «Жерді сатып алу» (Ирландия) заңын Уильям О’Брайен парламент арқылы өткізді. Бұл заң еркін шаруашылықтарды сатып алуға мемлекеттік қаржыны қарастырды, ал бұрынғы жалға алушы фермерлер 68 жыл ішінде капиталды қайтарып берді. Бұл жұмысты Жер комиссиясы басқарды, сондай-ақ статистикалық мәліметтерді жинау сияқты қосымша жұмыстарды да атқарды. Бағалар жылдық сатып алу (Y.P.) негізінде есептелді, қазіргі дисконтталған ақша ағыны әдісінің орнына баға жылдық жалдаманың бірнеше есесін (мысалы, 16 есе) құрады. Комиссия сауда-саттық процесін қадағалап, әрбір ауысу үшін ең әділ еселіні анықтауға тиіс болды. Үкімет берген несиелер капитал нарығында Жер облигациялары ретінде қайта сатылды. 1908 жылға қарай туындаған мәселе жаңа иелердің шағын шаруашылықтарымен экономикалық тұрғыдан тиімді бола ала ма еді. Майкл МакДоннелл былай деді: «Заң бойынша көп жағдайда жер иелері нарықтан тартып алып отырған жайылымдарды бөлшектеу көп табысқа жетпеді және елді экономикалық тұрғыдан апатты жағдайға түсірмеу үшін мәжбүрлеуден қалай құтылу керектігін көру қиын, яғни өмір сүруге жеткіліксіз жалдамамен бірнеше иелерді орнату». Осы кезде ауылдық кедейліктің себебі шағын шаруашылықтардың көлемі екені анық болды, бірақ заңның процедуралары мен шектеулері шаруашылықтардың көлемін кішірейте берді. Мақсаты – «шаруалардың меншігін» құру, олар әдетте шағын шаруашылықтардың иесі болды. 1880-ші жылдардағы жер соғысы кезеңіндегі белсенділер кедей және үмітсіз болды, ал ірі, гүлденген шаруашылықтардан келгендердің саны аз болды. Бұл комиссияның барлық қызметі үшін саяси талқылаудың тақырыбы болып қала берді; әдетте, ол коммерциялық әлеуеті жоғары ірі бөлімдерді бөлшектеу арқылы жаңа шағын бөлімдер құруды жалғастырды. Ірі коммерциялық фермерлер «жер иелері» немесе «мал өсірушілер» деп аталды, себебі олардың жері орташа адамнан көп болды. Либералды Ирландияның бас хатшысы Августин Биррелл қолдауымен қабылданған 1909 жылғы «Ирландия жер туралы» заңы, жер иесі сатуға дайын болмаған жалдамалы жерді комиссияға мәжбүрлі сатып алу арқылы сатып алуға рұқсат берді. 1915 жылы Бас хатшы Биррелл парламентте 1885 жылдан 1914 жылдың соңына дейін болған барлық ирландиялық жер аударымдарының британ үкіметіне 91 768 450 фунт стерлингке түскенін және жалға алушылар тағы 1 584 516 фунт стерлинг инвестициялағанын растады.
1920: Дель жарлығы
1920 жылдардың басындағы Ирландия Тәуелсіздік соғысы кезінде кейбір шаруашылықтар тартылып алынды. 1920 жылдың маусым айында Дэйл Артур Гриффиттің Ішкі істер министрі ретінде ұсынған мәселені талқылап, соғыс аяқталғаннан кейін ғана жерге қатысты барлық талаптар қаралуы керек екенін жариялайтын жарлықты бекітті.
1922-1923: жою және қайта құру
1922 жылғы Ирландия еркін мемлекеті (қосымша шаралар) заңы көптеген бүкіл аралдық кеңселерді, оның ішінде Жер комиссарларын, 1922 жылдың 6 желтоқсанында Ирландия еркін мемлекеті құрылғаннан бастап жойды, ал Солтүстік Ирландия Ұлыбритания құрамында қалды. Солтүстік Ирландияға қатысты Жер комиссиясының іс қағаздары бөліп алынды, бұл 1923 жылы Жер комиссиясын Еркін мемлекетте қайта құруға мүмкіндік берді, ол бұрын жойылмағандай.
Солтүстік Ирландия
1925 жылы Солтүстік Ирландияда жер заңдары өзгертілді, ал 1935 жылы Жер комиссиясының қызметі тоқтатылды. Жерлерін сатып алу құқығын пайдаланбаған бірқатар жалға алушылар «Сатып алынбаған шаруалар қауымдастығын» құрды.
Ирландияның жер туралы заңдары
Комиссия Ирландия еркін мемлекетінде 1923 жылғы Жер заңы (Комиссия) актісімен қайта құрылды, ол мемлекет құрылған күнінен бастап кері күшіне енді. Аталған акті тығыз қоныстанған аудандар жөніндегі кеңесті (CDB) таратып жіберді. Ирландия азаматы емес адамға тиесілі жерді міндетті түрде сатып алуға мүмкіндік жасалды. Бос тұрған жерді міндетті түрде сатып алып, жергілікті отбасыларға бөлуге рұқсат берілді; алайда, бұл шара мемлекет бойынша біркелкі қолданылмады, егер жер иелері өздерінің жерлерін белсенді түрде өңдейтінін дәлелдей алса, кейбір ірі иеліктер сақталып қалды. 1923 жылдан бастап, төленбеген сомалар Британ үкіметіне жерлік аннуитеттер ретінде аударылып, Жер сатып алу қорына түсті. 1925 жылы бұл сома жыл сайын 250 000 фунт стерлингке бекітілді. 1925 жылдың желтоқсан айында У.Т. Косгрейв: «250 000 адам экономикалық тұрғыдан тиімсіз жерлерді иеленуде, олардың бағасы иелеріне лайықты күнкөріс табуға мүмкіндік бермейді» деп өкініш білдірді. Бұл тұрғысынан, оның үкіметі ірі жерлерді, негізінен сайлаушылардың қолдауын алу мақсатында бөліп беруді жалғастырды. 1933 жылғы Жер заңы 70–39 дауыспен қабылданды, ол Қаржы министріне жергілікті үкімет жобаларына аннуитеттерді аударуға рұқсат берді. Бұл 1933 жылдан 1938 жылға дейінгі ағылшын-ирланд сауда соғысының себептерінің бірі болды және 1938 жылы Ұлыбританияға 10 миллион фунт стерлинг төленген кезде өзара шешілді. 1932 жылдан бастап үкімет ирланд фермерлерінің тарихи себептермен Ұлыбританияға ирланд жері үшін төлеуге міндетті емес екенін қатысты түрде дәлелдеді, бірақ Ұлыбритания төлем жүйесінен шыққаннан кейін де фермерлерден бұрынғыдай аннуитеттерді төлеуді талап етті. Комиссия көбінесе жерді пайдаланушылардың мүддесін қорғайтын және әлеуметтік әділдікті қамтамасыз ететін институт ретінде қарастырылса да, оның қызметі әртүрлі пікірлерге бөлінді. Атап айтқанда, жерді экономикалық тұрғыдан тиімсіз бөліктерге бөлудің ұзақ мерзімді салдары болды, сондай-ақ үкіметтің мақұлдауымен Монэллан және Шанбалли сияқты көрнекті помещиктік резиденциялардың қиратылуына себеп болды. 1930 жылдардан бастап ауыл шаруашылығының механикалық түрде дамуымен шетелдік инвестициялар шектеліп, жалпы ауыл шаруашылығы өнімділігі төмендеді. Көптеген жағдайда сатып алушылар Патрик Кавананың өлеңдерінде бейнеленгендей, лайықты өмір сүру үшін жеткілікті табыс табуда қиындықтарға тап болды. 1920 жылдардан 1960 жылдарға дейінгі Dáil есептерінде бұрынғы иеліктердің бөлінуі және жер комиссиясы арқылы сайлаушылар үшін артықшылықты шарттармен мемлекеттік қаржы есебінен жер сатып алу туралы сұрақтар жиі кездеседі. Бұл саясат саясаткерлердің сайлаушылардың қолдауын алуының бір жолы ретінде қарастырылды.
Саясаттағы өзгерістер және таратылу
1940 жылдан бастап, Fianna Fáil және коалициялық кабинеттердегі азшылық көбінесе капиталдары, біліктіліктері немесе ынталары жеткіліксіз жаңа шағын фермерлерді қолдаудың орнына, ірі фермаларды дамытуға басымдық беруді тұрақты түрде жақтады. Бұл ұсынысқа әлеуметтік және саяси себептермен Эмон де Валера, ал коалициялық үкіметтерде Clann na Talmhan жетекшісі Джозеф Бловик қарсылық көрсетті. 1923 жылғы Заңға сәйкес, белсенді фермерлер 11 айлық немесе маусымдық конacre жүйесі бойынша қосымша жерді жалға алуға міндетті болды, себебі ұзақ мерзімді келісімдер Жер комиссиясының мәжбүрлі түрде сатып алуы арқылы жер иесінен айырылуына әкелуі мүмкін. Қазіргі кезде он тоғызыншы ғасырдың соңындағы бірнеше мыңмен салыстырғанда 300 000 ирланд жер иесі болғанымен, жерді пайдаланудың негізгі шарттары 1860 жылдардағыдай, жалға алу мерзімін жаңаруға құқықсыз және жалға алынған жерді жақсартуға ешқандай ынта жоқ еді. 1980 жылға қарай мемлекеттегі кейбір жерлер конacre арқылы жылдық жалдамаға берілді, бұл жай ғана меншік және белсенді фермерлер арасындағы жаңа тепе-теңдікті көрсетеді. Ауыл шаруашылығы машиналарын пайдалану үшін үлкен фермалардың көлемі экономикалық тиімділікті қамтамасыз етуді қажет етеді. 1965 жылғы Жер туралы заң ауыл шаруашылығына жаңа шетелдік инвестицияларды шектеу мақсатымен қабылданды, олардың кейбіреулері Ирландияның 1973 жылы Еуропалық экономикалық қауымдастыққа (EEC) кіруіне байланысты болды. EEC-нің төрт бостандығы EEC мүше мемлекетінің кез келген азаматына EEC ішінде инвестиция жасауға мүмкіндік берді. Бұл 1923 жылдан бері жерді реформалаумен айналысқан Жер комиссиясының идеологиясын әлсіретті. 1970 жылдардың басында ашық нарықтағы жер сатып алудың жартысы фермер емес адамдарға, ал олардың жартысы шағын учаскелерді, әдетте бунгало салу үшін сатып алды. 1980 жылдарға қарай, реформадан бұрын Жер комиссиясы Ауыл шаруашылығы министрлігіне бағынышты орган болды. 1983 жылы Комиссия жер сатып алуды тоқтатты; бұл Комиссияның ирланд жер меншігін реформалауының соңының басталуын білдірді, бірақ ауыл шаруашылығы жерлерін еркін иелік етуді 1990 жылдарға дейін Комиссия бекіте беруі керек еді. Ауыл шаруашылығы министрлігінің жер бөлімі 1983 жылы 750 адамды жұмыспен қамтыған, өсіп-өнеп кеткен ұйым ретінде қарастырылды; оның 15 млн. IR£ бюджетіне әкімшілік шығындар үшін IR£8 млн. және жерді сатып алу немесе бөлу үшін тек IR£7 млн. қарастырылған. Сол жылы Ауыл шаруашылығы министрлігінің мемлекеттік министрі Пол Коннагтон сатып алуды тоқтатты. Жер комиссиясында жұмыс істейтін мемлекеттік қызметкерлерге осыған байланысты мәселелер бойынша жұмыс істеу тапсырылды. Заң жобасын ұсынған кезде министр Майкл О'Кеннеди заң жобасының ережелерін түсіндірді:
Заң жобасы 1983 жылдан бері қалыптасқан жағдайды заң жүзінде бекітуге бағытталған. Қысқасы, заң жобасында Жер комиссиясын тарату; жерді реттеу мақсатында айырбастау арқылы болмаса, мемлекеттің жерді иелену құқығын жою; сот комиссары кеңсесіне және апелляциялық трибуналға берілген билікті Жоғары сот төрағасына беру; комиссия мен төрт заңсыз комиссардың кейбір функцияларын, негізінен, қолдағы жерді иеліктен шығаруға және білікті емес адамдардың жер сатып алуын бақылауды жалғастыруға мүмкіндік беру үшін Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министріне беру; балық аулау құқығы мен балық шаруашылығын қоспағанда, комиссияға берілген барлық жерлер мен басқа да мүлікті Министрге беру, олар Орталық балық аулау басқармасына беріледі; және заңсыз комиссарларға өтемақы төлеу қарастырылған. Заң 1999 жылы күшіне енді. Қалған активтер мен міндеттемелердің көп бөлігі Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министріне берілді. Ирландияның Ұлттық мұрағатында көптеген маңызды тарихи деректер сақталады.
The Bill is designed to give statutory effect to the position which has obtained since 1983. In short, the Bill provides for the dissolution of the Land Commission; the revocation of the power of the State to take over land, except by exchange, for land settlement purposes; the transfer to the President of the High Court of the jurisdictions vested in the Office of the judicial commissioner and in the appeal tribunal; the transfer to the Minister for Agriculture and Food of certain functions of the commission and the four lay commissioners, mainly to allow for the disposal of land on hand and for the continuation of controls in the purchase of land by non qualified persons; the transfer to the Minister of all land and other property vested in the commission, with the exception of fishing rights and fisheries which will be transferred to the Central Fisheries Board; and the payment of compensation to the lay commissioners. The act came into force in 1999. Most of the remaining liabilities and assets were transferred to the Minister for Agriculture and Food. Many relevant historical records are held by the National Archives of Ireland.