Кіріспе
1950 жылы Л. Рон Хаббардтың «Дианетика: Психикалық денсаулықтың қазіргі заманғы ғылымы» атты кітабы жарық көрді, ол кейде DMSMH деп қысқартылады. Бұл кітап Л. Рон Хаббардтың дианетика туралы жазған еңбегі. Ол оны жеке тәжірибесі, Шығыс философиясының негізгі принциптері және Зигмунд Фрейдтің зерттеулерінің үйлесімінен дамытқан псевдонаулық жүйе деп мәлімдеді. Кітап Саентологияның қағидалық бөлігі саналады және саентологтар оны «Бірінші кітап» деп атайды. 1950 жылы жарық көрген бұл кітап, кейіннен дін ретінде танылған, жаңа қозғалыстың бастауы болды. 2013 жылғы мәліметтерге сәйкес, Хаббардтың туындыларын жариялайтын New Era Publications халықаралық баспа компаниясы осы кітапты ағылшын және тағы 50 тілде сатады. Кітапта Хаббард «өмірдің динамикалық принципін» аштыны жазды, оны «Тірі қалу – басты міндет!» деп түсіндірді және адам ақылының сипаттамасын ұсынады. Адамның қателіктерінің себебін «реактивті сана» деп атады, ол әдетте жасырын, бірақ әрқашан саналы болатын сананың бір бөлігі және онда сақталған жағымсыз естеліктер (энграммалар). Дианетика кеңес беру (немесе аудиттеу) әдістерін сипаттайды, олардың арқасында Хаббард энграммалардан құтылуға және айтарлықтай емдеу нәтижелеріне қол жеткізуге болады деп мәлімдеді. Бұл еңбек ғалымдар мен медицина мамандары тарапынан сынға ұшырады, олар оның псевдонаулық екенін және кітаптағы талаптардың ғылыми тілмен жазылғанын, бірақ нақты дәлелдердің жоқтығын атап өтті. Осыған қарамастан, «Дианетика» жарық көргеннен кейін үлкен коммерциялық сәттілікке ие болды. Бірақ B. Dalton компаниясының қызметкерлері осы көрсеткіштерді Хаббардтың саентологтар бақылайтын баспасының көбейткенін мәлімдеді. Олардың айтуынша, саентологтардың топтары Хаббардтың кітаптарының ондаған, тіпті жүздеген даналарын сатып алып, оларды сол сауда орындарына қайта сатқан. «Нью-Йорк Таймс» газетінің бас редакторы және журналисі Адам Клаймер газеттің Хаббардтың кітаптарының сатылым үлгілерін зерттегенін және кітаптардың үлкен саны бір адамға сатылған жағдайларды анықтамағанын айтты. Саентология шіркеуі «Дианетика: Психикалық денсаулықтың қазіргі заманғы ғылымы» кітабын Хаббардтың «адам ақылы, оның функциялары және осы функциялармен байланысты проблемалар» туралы түсініктерінің көрінісі деп санайды. Хаббард «Дианетиканы» «барлық органикалық емес психикалық және барлық органикалық психосоматикалық ауруларды емдеуге болатын терапиялық әдіс ретінде ұсынды, сондай-ақ таңдалмаған жағдайларда толық жазылуға кепілдік береді». Хаббардтың сөзіне сүйенсек, «Дианетика» идеялары он екі жылдық зерттеулер нәтижесінде қалыптасқан, бірақ оның көптеген достары бұл мәлімдеме жалған екенін айтты. Бұл жариялау көп қызығушылық туғызды, сондықтан 1950 жылдың сәуір айында Хаббард және «Astounding» журналының редакторы Джон В. Кэмпбелл басқа да қызығушылық танытқан адамдармен бірге Хаббард Дианетикалық зерттеулер қорын құрды. Хаббард «Дианетиканы» үш аптада жазғанын мәлімдеді. Оның жазу жылдамдығына IBM компаниясының арнайы теру машинасы көмектесті, ол қағазды үздіксіз орама түрінде қабылдады және «немесе», «бірақ» сияқты жиі қолданылатын сөздерге арналған арнайы пернелері болды.
the book
Dianetics: The Modern Science of Mental Health, sometimes abbreviated as DMSMH, is a book by L. Ron Hubbard about Dianetics, a pseudoscientific system that he claimed to have developed from a combination of personal experience, basic principles of Eastern philosophy and the work of Sigmund Freud. The book is considered part of Scientology's canon. It is colloquially referred to by Scientologists as Book One. The book launched the movement, which later defined itself as a religion, in 1950. As of 2013, New Era Publications, the international publishing company of Hubbard's works, sells the book in English and in 50 other languages. In this book, Hubbard wrote that he had isolated the "dynamic principle of existence", which he states as the basic command Survive!, and presents his description of the human mind. He identified the source of human aberration as the "reactive mind", a normally hidden but always conscious area of the mind, and certain traumatic memories (engrams) stored in it. Dianetics describes counseling (or auditing) techniques which Hubbard claimed would get rid of engrams and bring major therapeutic benefits. The work was criticized by scientists and medical professionals, who note the work is pseudoscientific and observe that the claims presented in the book are written in superficially scientific language but without evidence. Despite this, Dianetics proved a major commercial success on its publication, although B. Dalton employees have stated these figures were inflated by Hubbard's Scientologist controlled publisher, who had groups of Scientologists each purchase dozens or even hundreds of copies of Hubbard's books and who sold these back to the same retailers. Adam Clymer, a New York Times executive and journalist, said the newspaper examined the sales patterns of Hubbard's books and uncovered no instances in which vast quantities of books were being sold to single individuals. The Church of Scientology considers the book: Dianetics: The Modern Science of Mental Health as a representation of Hubbard’s concepts of “the human mind, its functions, and the problems related to these functions.” Hubbard presented Dianetics as a “therapeutic technique with which can be treated all inorganic mental ills and all organic psychosomatic ills, with the assurance of complete cure in unselected cases.” In this body of work, Hubbard also attested that human beings are motivated “only” by survival. According to Hubbard, the ideas in Dianetics were developed over twelve years of research, although many of his friends at the time said this claim is false. This advance publicity generated so much interest that in April 1950, Hubbard and Astounding editor John W. Campbell with other interested parties established the Hubbard Dianetic Research Foundation. Hubbard claimed to have written Dianetics in three weeks. His writing speed was assisted by a special IBM typewriter which accepted paper on a continuous roll and which had dedicated keys for common words like the or but.
Аурулар мен аурулар туралы түсініктеме
Хаббард Дианетиканың ауруларды емдеуге қабілеттілігіне сенді, сондай-ақ көптеген патологиялардың психосоматикалық себептерден туындайтынын мәлімдеді. "Хаббардтың пікірінше, барлық аурулардың 70 пайызы психосоматикалық ауруларды құрайды, мысалы, астма, артрит, дерматит, аллергия, кейбір жүрек-қан тамырларының аурулары, көз аурулары, бурсит, ойран, синусит, мигрень және т.б., ал психикалық аурулар – невроздар, психоздар, мажбүрлеулер, ауыр депрессиялар және т.б." Хаббард кейіннен Дианетиканың психосоматикалық аурулармен ешқандай қатысы жоқ екенін айтты: "Қазіргі Дианетика – қабілет туралы ғылым. Оның психосоматикалық аурулармен немесе аберрациямен ісі жоқ. Ол осы екі нәрсеге қызығушылық танытпайды. Дианетикаға сенушілер бүгін ауруханадан немесе таудан келген адамдарға да адамзатқа пайда келтіруге дайын болуы керек". Нью-Йорктегі психиатриялық оқулықтарды басып шығаратын баспа, оның президенті Артур Сеппос сонымен қатар Хаббард Дианетикалық зерттеулер қорының директорлар кеңесінің мүшесі болды. Кітап елімізде бестселлерге айналып, бір жылдың ішінде 150 000-нан астам данасы сатылды. Осы қызығушылықтың нәтижесінде Дианетика әдістерін қолдану мақсатында көптеген "Дианетика клубтары" мен ұқсас ұйымдар құрылды. Хаббард өзі Дианетиканы оқыту және өңдеу үшін ақы алып, Дианетика зерттеулер қорының еліміз бойынша желісін құрды. Дианетика ұлттық сәнге айналды, бірақ психологтар оны сынады. Кітаптың алғашқы басылымына Дж. А. Винтердің кіріспесі қосылды, ол Хаббард Дианетикалық зерттеулер қорының алғашқы медициналық директоры болды, сондай-ақ Уилл Дюранттың "Философиялық әдіс" (1926 жылғы "Философия тарихынан" қайта басылған), Джон В. Кэмпбеллдің "Ғылыми әдіс" және Дональд Х. Роджерстің үшінші қосымшасы енді. Бұл материалдар 1980 жылдардың басынан бері жарық көрген Дианетика басылымдарында жоқ.
Қабылдау
Халықтың оң қабылдауына қарамастан, Дианетика ғылыми кемшіліктері үшін ғалымдар мен медицина мамандары тарапынан қатаң сынға ұшырады. Дианетика көптеген дереккөздерден өте теріс пікірлер алды. "The New Republic" журналының алғашқы шолуы кітапты "ұзақ уақыттан бері мойындалған зерттеулерден алынған, жаңадан ойлап тапқан есімдермен жасырылған және бұрмаланған, мүлдем ақылға сыймайтын, бірақ әдеттегі ақылға қонымды нәрселердің батыл қоспасы" деп қорытындылады және медициналық тәуекелдер туралы ескертті: "Бұл қауіпті кітаптың уәделеріне тым көп сену өлімге әкелуі мүмкін". Уильямстаун, Массачусетс штатындағы Уильямс колледжінің саяси ғылымдар профессоры Фредерик Л. Шуман Дианетиканың ынталы жақтасы болды және "The New Republic" және "The New York Times" сияқты Дианетиканы теріс бағалағандарға ашулы хаттар жазды. Шуман 1951 жылғы сәуір айындағы "Better Homes and Gardens" журналында Дианетика туралы жағымды мақала жариялады. Дианетика медициналық дәрігерлерден екі жағымды пікір алды. "Clinical Medicine" журналының редакторы кітапты "ескі психологиялық түсініктердің бірі, дұрыс түсінілмеген және қате интерпретацияланған, сонымен қатар философ тасының және жалпы емдік құралдың сәулесімен әшекейленген" деп сипаттады, бұл "көлемді сияқты жаңаша шарлатандық жүйені" бастады. "Consumer Reports" мәліметінше, кітап ғылыми және кибернетикалық метафораларды шамадан тыс пайдаланады және оның батыл талаптарын растау үшін қажетті жағдай туралы есептер, эксперименттік көшірмелер және статистикалық деректер жетіспейді. "Consumer Reports" және "Clinical Medicine" журналдары да кітаптың біліктілігі жоқ адамдарды басқалардың психикалық проблемаларына зиянды түрде араласуға шабыттандыруы мүмкін екені туралы ескертті. Бұл ескертулерді психоаналитик Эрих Фромм қайталады, ол Зигмунд Фрейдтің теорияларының күрделілігін Дианетика ұсынған "әлдеқайда қарапайым" және "пропагандалық" идеялармен салыстырды. Соңғысының санаға қатысты өте механикалық көзқарасы адамдық құндылықтарға, ар-ұжданға немесе өзінің Хаббардтан басқа ешқандай билікке мұқтаж емес еді. Психолог Ролло Мэй "The New York Times" газетінде осыған ұқсас пікір білдірді, Дианетиканың адам табиғатын механикадан алынған өзгермейтін математикалық модельдер арқылы түсінуге тырысудың қателігін білмейтіндей көрсетеді. Семантика маманы С.И. Хаякаваның шолуы Дианетиканы фантастикалық ғылым деп сипаттады, яғни ол фантастикалық талаптарды ықтимал ету үшін ғылыми фантастикадан бірнеше тілдік тәсілдерді қарыз алады. Оның түсіндіруінше, ғылыми фантастика марсиандар мен сәулелі қарулар сияқты қиялға толы нәрселерді әдеттегідей көрсетуге сенеді. Хаббард өзінің фантастикалық "жаңалықтарымен" осыны жасады, ал рецензент Хаббардтың "өзінен фактілер мен қиялы арасындағы айырмашылықты жасыруға сәттілік таба алуы мүмкін" деген мүмкіндікке сілтеме жасайды. "The American Journal of Psychiatry" журналындағы шолу осыған ұқсас бағалаулар жасады: "[Хаббардтың] ғылыми фантастика саласындағы бұрынғы әрекеттері оны осы эпикті жасауға мүмкіндік бермейтін шындықтың білмеуіне құпия түрде дайындады. Аборттардың жиілігіне, қатыгез әкелеріне, адал емес аналарына, қателік жасайтын дәрігерлеріне, билікке деген мақтанышқа сияқты кейбір ішкі дәлелдер автордың өзінің жүйеленген параноидты ұсыныстарын білдіруі мүмкін". Ғылым жазушысы Мартин Гарднер кітаптың "қайталанатын, жетілмеген стилін" сынға алып, оны Вильгельм Райхтың псевдонаулық жарияланымдарымен салыстырды. Ол: "Кітапта ғылыми есепке ең болмаса ұқсас нәрсе жоқ", - деп жазды. Соңғы уақытта "Salon" кітапты "фантастикалық жалықтыратын, қорқынышты жазылған, ақылға сыймайтын шайқас" деп сипаттады, ол сенімді дәлелдердің жоқтығын тек қана талап етумен жабады, ал "The Daily Telegraph" оны депрессияны емдеудің орнына тудыратын "ақыл механизміне қатысты қорқынышты нәрсе" деп атады. Хаббард 1950 жылы кітап жазғанда гомосексуализм патологиялық ауру деп есептелді және 1951 жылы DSM I оны Жыныстық ауытқулар тізіміне енгізді, бұл ұстаным гомосексуализмнің психикалық ауру саналатын Дианетиканың бөлімдерінде көрінді. Гомосексуалистерден басқа жыныстық бұзылыс ретінде Хаббард лесбияндық, жыныстық садизм және Эллис пен Крафт-Эбингтің барлық каталогын "физикалық жағынан өте нашар" деп атайды. Карл Лэшли ондаған жылдар бойы энграмманы іздеді, бірақ 1950 жылы оны жадқа қатысты емес деп тастады. Бұл Хаббард сипаттаған энграмманың түрі емес. Алайда, Хаббард өзінің идеяларын және "энграмма" терминін психология және биологиядан алды. Ричард Семон 1904 жылы "энграмма" терминін енгізді және оны Дианетика жарияланғаннан ондаған жылдар бұрын осы тақырыпта кеңінен жазды.
Жариялану тарихы
Кітаптың қанша басылымы болғаны белгісіз, бірақ 1988 жылға дейін кем дегенде 60 басылым шығарылғаны айтылады, олардың көбі Саентология шіркеуі және оған байланысты ұйымдар басып шығарған. Қазіргі басылымдар Саентологияға тиесілі "Бридж Публикейшнз" және "Нью Эра Публикейшнз" баспаларында жарық көреді. Соңғы жұқа кітаптардың мұқабасында көрсетілгендей, жиырма миллионнан астам данасы сатылды. Барлық басылымдардың авторлық құқық бетінде мына мәлімдеме келтірілген: "Бұл кітап Л. Рон Хаббардтың еңбектерінің бір бөлігі болып табылады, ол Дианетика рухани емдеу технологиясын және Саентология қолданбалы діни философиясын жасаған. Ол оқырманға ақыл-ой мен рухтың мәнін зерттеу және байқау нәтижелерінің жазбасы ретінде ұсынылады, автордың талаптары емес". "Бридж Публикейшнз" мәліметінше, жарияланғаннан кейінгі қырық жылда "Дианетиканың" 83 миллион данасы сатылды. Кітап өте белсенді түрде сатылды, көбінесе кітап индустриясы үшін ерекше жолдармен, мысалы, "Бридж Публикейшнз" және "Turner Broadcasting System" арасындағы 4 миллион долларлық келісім бойынша "Goodwill Games" ойындарының он екі демеушісінің бірі ретінде пайда болды. "Бридж Публикейшнз" сонымен қатар NASCAR жарыскері және сайентолог Кентон Грейді де демеушілік етеді, ол "Dianetics Racing Team" командасы атынан жарысады және оның No. 27 Ford Taurus машинасы "Дианетика" логотиптерімен әсемделген. Әртүрлі дереккөздер кітаптың сатылымын Саентология шіркеуі мен оған байланысты ұйымдардың манипуляциялау арқылы, жаңа басылымдарды сатып алуға жандарын бұйырып, сату көрсеткіштерін көтеруге тырысқанын хабарлайды. Алайда, жағымсыз пікірлерге байланысты "Дианетика" кітабы Бруклин қалалық кітапханасының қорына қосылмады.