Кіріспе

Саентологияда тетан ұғымы (/θ/eɪ/t/ən/) бірнеше сенім жүйелерінде кездесетін өзіндік, рух немесе жан ұғымына ұқсас. Бұл термин гректің Θ, тета әрпінен алынған, ол Саентология сенімдерінде "өмірдің қайнар көзі немесе өмірдің өзін" білдіреді. Тетан былай сипатталған: "Тетан – өлмейтін рухани жаратылыс; адам жаны". "Адамның жеке тұлғасы, ол денеде өмір сүреді және оны басқарады". "Тетан – бұл зат емес, ол – заттарды жаратушы". Хаббард өзінің "тета-құрылымдар" туралы идеяларын алғаш рет 1952 жылдың наурыз айында өткен лекция сериясында таныстырды. Ол бұл сөзді әйелі Мэри Сью ойлап тапты деп есептейді. Саентология ілімінің маңызды тұсы ретінде адамның өзіндік болмысы мен өзін-өзі тану сезімі "тетаннан" туындайды. "Тетанды" жеке айту артық, себебі адам өздігінен өмір сүрмейді. Хаббард тетанды былай түсіндірді: "Тетанның массасы, толқын ұзындығы, энергиясы, өлшенетін қасиеттері, кеңістіктегі орны мен уақыты жоқ, тек қарастыру немесе постулат арқылы ғана бар. Рух – бұл зат емес. Ол – жаратылыстың жаратушысы". Хаббард дәрігердің атын атамағанымен, Дункан Макдугаллдың жан салмағын анықтау үшін өлім аузында жатқан науқастардың салмағын өлшеуге жасаған тырысысы болған, бірақ Макдугаллдың тәжірибелері Хаббардтың лекцияларынан он бес немесе жиырма жыл емес, елу жыл бұрын жүргізілген және олар ғылыми негіздемесіз деп саналады. Хаббардтың ұлы Рональд ДеВулфтың (туған есімі Л. Рон Хаббард кенже) айтуынша, оның әкесі тетандар өлмейтін және мәңгілік екенін, олар бірнеше триллион жыл бұрын өз еріктерімен өмірге келгенін мәлімдеген. Олар пайда болғаннан кейін тетандар "көрініс нүктелерін" немесе "өлшем нүктелерін" жасап, кеңістіктің пайда болуына себеп болды. Олар басқа тетанның өлшемдік нүктелері бар екеніне келісіп, осылайша бүкіл ғаламды құрды. Саентологтардың ілімі бойынша, ерте заманда тетандар материалдық ғаламды негізінен өздерінің ләззатын көру үшін жаратқан. Ғаламның тәуелсіз шындығы жоқ, бірақ оның көзге көрінетін шындығы көптеген тетанның оның бар екендігіне келісуінен туындайды. Саентологтар тетандар өздерінің рухани тазалығынан гөрі жаратылыстарымен сәйкестендіре бастағанда, рақымнан айырылған деп санайды. Тетандар қайта-қайта жаңа денеде туады, бұл процесс "аспанға көтерілу" деп аталады және ол реинкарнацияға ұқсас. Джон Атак, оның "Көк аспанның бір бөлігі" кітабында Саентологиядан кетер алдында Операциялық тетанның V деңгейіне қалай жеткені туралы егжей-тегжейлі баяндайды, Хаббардтың тетан туралы ілімдерін былайша сипаттайды: "Тетандардың бәрі білуші жандар, және олар таңғажайыптардың болмауынан шаршады. Хаббард барлық тіршілік иелерінің ең басты қалауы – "ойын" ойнау екенін айтқан. "Ойын" болу үшін белгілі бір нәрселерді "білмеу" қажет болды, сондықтан белгілі бір түсініктер жоққа шығарылды ("білмеймін"). Тетандар бәрін білгендіктен, олар түсініктер мен білімді тастап кетуді немесе басып тастауды қажет етті. Уақыт өте келе, сананың жоғалуы жинақталып, кейбір тетандар басқаларға зиян келтіре бастады. МЕСТ (физикалық) жандар тетандарды басқару үшін оларды "тұзаққа түсіруге" тырысты. Тетандар өкініш білдіріп, өздерінің "жағымсыз" әрекеттері үшін жазалауды үйренді. Хаббардтың айтуынша, теталардың ойынының маңызды бөлігі – тіршілік күші тетаның материя, энергия, кеңістік және уақытқа "жеңімпаздық" жасауы. Бұл бірнеше ғаламдарды тудырды, олар бірінен соң бірі аяқталып, басталды, әр жаңасы алдыңғысынан әлдеқайда берік және тұзаққа түседі. Тетандар қазір физикалық ғаламға соншалықты араласып кетті, көптеген адамдар өздерін онымен толықтай сәйкестендірді, олардың квадриллион жылдық өмір сүруін және бастапқы құдайлық күштерін ұмытты. Діни ғалым Ричард Холлоуэй тетандар жаратылмаған, бірақ олар өздерін жаратты, адам денесін өмір сүру құралы ретінде қабылдады және жаратты деп жазады.

Тетандар мен өлім

Саентолог емес Джоэл Саппелл мен Роберт Велкос 1990 жылы LA Times газетінде жариялаған мақаласында саентологтардың адам өлгенде – немесе, саентология терминдерінде, тетан физикалық денесін тастағанда – Венера планетасындағы "қону стансасына" барады деп сенетінін айтады. Онда тетан қайтадан денеге орналастырылып, өмірден бұрынғы және болашақ өмірі туралы жалған ақпарат беріледі. Венералықтар тетанды алып, "капсулаға" салып, Калифорния жағалауындағы мұхитқа жіберіп, Жерге қайтаруға жібереді. Олар Хаббардтың сөздерін келтіреді: "Егер сіз осыдан шығып, қалалар аралап, үйленуге немесе бала көтеруге дайын қыз тапсаңыз, онда сіз дайынсыз. Егер аурухананың перзентханасын таба алсаңыз, жағдайыңыз жақсы болады. Сосын сіз жай ғана нәресте таба аласыз". Хаббардтың тетан туралы ұғымы күрделі космологияның қалыптасуына себеп болғанмен, ол құрған доктриналық жүйе мынадай қағидаларға негізделген: "Адам – өлмейтін рухани жаратылыс. Оның өмірі бір ғана өмірмен шектелмейді. Оның қабілеттері шексіз, тіпті қазір толыққанды түсінілмесе де".

Операциялық тетан

Саентология ілімі бойынша, тетан адам денесімен жұмыс істесе де, жұмыс істемесе де болады. Саентология өзін практикалаушының тетанын "денелі денемен" немесе одан тыс жұмыс істей алатын жағдайға "қайта жаңартуға" қабілетті деп жарнамалайды. Сонда "операциялық тетан" термині жеке адам денесімен жұмыс істегенде қолданылатындай қолданылады. Операциялық тетан (ОТ) деңгейлері – Саентологиядағы жоғары деңгейлі курстар. Шіркеу "Операциялық тетанды" "өмір, ой, материя, энергия, кеңістік және уақыт (MEST) үстінен білу және ерікті түрде себеп болу" деп анықтайды. Саентология шіркеуі, доктрина ретінде, адамның денесімен немесе денесіз өмір сүретінін мәлімдейді.

Дененің тетаны

Дене тетаны – адам денесінің ішінде, үстінде немесе жанында "қысылып қалған" тәнсіз тетан. Барлық адам денелері осы денесіз тетандармен немесе олардың топтарымен толы деп есептеледі. Бұл ақпарат ғылымтанушы (саентолог) Операциялық тетан деңгейінің III бөліміне (көбінесе "OT III" деп аталады) жеткенге дейін ашылмайды. Хаббардтың сөзіне сүйенсек, дене тетандары Ксену қатысқан ежелгі "Оқиғаның" салдарынан пайда болған.