Кіріспе

Саентология нанымдары мен тәжірибелері

Саентология шіркеуі кең ауқымды нанымдар мен тәжірибелерді ұстанады. Негізгі наным бойынша, адам – өлімсіз, рухани жаратылыс (тетан), ол физикалық денеде орналасқан. Тетанның санаусыз өткен өмірлері болған, олардың кейбіреулері тетан Жерге келмес бұрын, ғарыштық мәдениеттерде өткен. Жоғары деңгейдегі зерттеулерге сүйенсек, аудиттен өтетін кез келген саентолог ақырында өткен өмірдегі оқиғалардың белгілі бір тізбегімен кездесіп, оларды еске түсіреді деп болжанады. Саентология өзін өзімен, басқалармен және барлық тіршілікпен байланыста рухты зерттеу және басқару деп сипаттайды. Саентологтар сондай-ақ адамдардың туа біткен, бірақ жасырылған күші мен қабілеттері бар екеніне сенеді, оларды қаламаған мінез-құлық үлгілері мен қолайсыздықтардан арылған жағдайда қайтаруға болады. Саентология "адамдарға өздерінің толық потенциалын іске асыру үшін ғылыми тәсілдерді пайдалануға көмектесетін дін" деп сипатталған. Сенушілер өздерінің толық потенциалына "физикалық ғаламшармен және Жоғарғы Күшпен нақты қарым-қатынастарын түсінгенде" жетеді. Саентология мәзһабтық емес және діни көзқарасына қарамастан, барлық адамдарға ашық; Мэри А. Манн айтуынша, ол жаһандық дінге қажетті элементтерді қамтиды және әртүрлі этникалық топтар мен білім деңгейіне ие адамдарға қызмет етеді.

Тетан

Хаббард адамның үш бөлігі бар екенін үйретті: рух, сана және дене. Бұл бөліктердің біріншісі – адамның «нағыз» ішкі өзі, «тета болмысы» немесе «тетан». Тетан басқа дәстүрлердегі жан немесе рух ұғымына ұқсас болғанымен, Хаббард олардың мәдени жүктемесіне байланысты «жан» немесе «рух» сияқты сөздерден қашып өтті. Хаббард былай деді: «Тетан – адамның өзі. Сен – денеңдегі сен». Хаббардтың сөзіне қарағанда, тетан сананы денеге басшылық ету құралы ретінде пайдаланады. Саентология тетанның әдетте адамның бас сүйегінде орналасқанын, бірақ одан шығып кетуі мүмкін екенін, я толығымен байланыста болып, я да мүлдем бөлініп кетуі мүмкін екенін үйретеді. Саентологияға сәйкес, адамның тетаны триллиондаған жылдар бойы өмір сүрген, көптеген өмірлерді бастан өткерген, қазіргі денесіне кірмес бұрын. Бастапқы күйінде тетандар физикалық ғаламнан бөлек, жай ғана энергия болған. Әр тетанның өз «Туған Ғалымы» болған, және олардың қақтығысуы нәтижесінде физикалық MEST ғаламы пайда болған. MEST жаратылғаннан кейін, Саентологияның айтуынша, тетандар адам бейнесімен тәжірибе жасауды бастады, соңында өздерінің бастауларын білуді жоғалтып, физикалық денелерге түсіп қалды. Саентология сондай-ақ «жалпыға ортақ оқиғалар» сериясы тетандардың өзінің бастауларын еске түсіру қабілетін әлсіреткенін мәлімдейді. Хаббард тетандар материалдық ғаламды көбінесе өздерінің ләззаты үшін жаратқанын үйретті. Ғаламның тәуелсіз нақтылығы жоқ, бірақ оның нақтылығы тетандардың оның бар екеніне келісуінен туындайды. Адамдар – санасы мен денесі бар рухани жаратылыстар ретінде қарастырылады, ал адамның «рухани мәні» – «тетан» деп аталады. Саентология «тетан – адамның өзі, оның денесі, аты, физикалық ғалам, санасы немесе басқа да ештеңе емес» деп үйретеді. Бұл доктрина бойынша, «адамда тетан жоқ, ол – тетан».

Физикалық ғалам

Хаббард физикалық ғаламды "МЕСТ" ғалам деп атады, яғни "Материя, Энергия, Ғарыш және Уақыт". Саентологияның ілімі бойынша, бұл МЕСТ ғалам тіршілік, руханилық және ойдан тұратын тета ғаламынан бөлек. Саентология МЕСТ ғаламының бар екендігіне барлық тетандардың (жандар немесе рухтар) келісімімен құрылғанын, сондықтан ол тек тетандардың іс-әрекеттері арқылы ғана нақтылыққа ие болатын иллюзия екенін үйретеді.

Сыртқы ету

Саентологияда "сыртқа шығару" – тетанның физикалық денеден уақытша да болса шығуы, осы кезде ол физикалық әлемнің шектеулерінен бос және бастапқы күйінде болады. Саентология тетанды денеден "сыртқа шығаруға" ұмтылады, осылайша тетан денеге жақын болып, оның әрекеттерін бақылай алады, бірақ оның ішінде емес, себебі онда ол "жанның мәнін массамен" шатастырып, денемен біте қалады. Осы арқылы тетан физикалық әлемнің зиянына ұшырамауын қамтамасыз етуге, сонымен бірге сана мен денеге толық бақылауды сақтауға тырысады. Кейбір сайентологтар аудит сеанстарында сыртқа шығуды сезінгендерін айтады. Саентологияның мақсаттарының бірі – тетанды физикалық MEST әлемінің шектеулерінен босату, осылайша оны бастапқы күйіне қайтару. Рухани өзінді физикалық әлемнен босату идеясы буддизммен салыстырылады. Хаббардтың 1950 жылдардағы буддизм туралы білімі шектеулі болғанымен, саентологиялық әдебиет оның ілімдерін Будданың идеяларының жалғасы және толыққанды іске асуы ретінде көрсетеді. Бір жариялымда Хаббард өзін Махаяна буддизмінің кейбір ағымдарында болжамдалған болашақ ағартушы Майтрея және Антихрист деп мәлімдеді. Кейбір сайентологтар Хаббардты Майтрея деп есептейді. Тетан тұжырымы 20 ғасырдың ортасындағы НЛО діндерінде таратылған ұғымдармен өте ұқсас екені байқалады. Лоуренс Райттің "Going Clear" кітабында айтылғандай, сыртқа шығару – "адамның өзінің физикалық болмысын артта қалдырғандығының сезімі".

Өлместік

Саентология реинкарнацияның бар екенін үйретеді; Хаббард әр адамның «өткен өмірлерін» бастан өткергенін үйретті, бірақ көбінесе «реинкарнация» терминін қолданудан аулақ болды. Бұл қозғалыс адамның денесі өлгеннен кейін тетанның басқа денеге еніп, жаңа өмірге дайындалып жатқан денеге кіретінін мәлімдейді. Бұл жерде тетанның Жердегі жануарға айналуы мүмкін емес деген пікір қалыптасқан. «Сіз осы өмірден бұрын өмір сүрдіңіз бе?» атты кітабында Хаббард 55 миллиард жылға созылған өткен өмірлер туралы әңгімелерді баяндады, көбінесе басқа планеталардағы өмір туралы. Өлім кезінде рух денеден шығады: «Өмір мен жекелік жалғасады. Организмнің физикалық бөлігі қызметін тоқтатады». Саентология «әр адамның рухының мәңгілігіне» сенеді, сондықтан өлімді маңызды мәселе деп санамайды. Рух өсуі мен аман қалуы үшін қажетті жаңа денеге ие болады. Адамның нағыз өзін тану – басты мақсат. Саентология доктринасы бойынша, құтқарылу «аудит» процесі арқылы инграмдар мен имплантаттарды тазарту арқылы жүзеге асырылады, олар адамның қайғы-қасіретінің себебі болып табылады. Жазушы Ричард Холлоуэй құтқарылудың тек қазіргі өмірмен шектелгенін, ал «соңғы құтқарылу немесе тозаққа түсу» деген ұғымның жоқ екенін жазды. «Өмір – бір реттік нәрсе емес. Өмірден кейін өмірдің мәңгілік қайта оралуы ғана бар». Саентология сенімдеріне сәйкес, «адам қайта оралады. Ол бүгін не болғаны үшін жауапты, себебі ол оны ертең де бастан кешеді». Саентология сенімдеріне сәйкес, Саентологияның өзі ғылым мен руханилықтың үйлесімі, өлмейтін рухқа сенім және Саентология әдістерін қолдану арқылы осы Жерде осы рухты жетілдіру. Саентологтар көбінесе Жұмақ немесе Тозақ, немесе өмірден кейінгі өмір туралы ойланбайды, керісінше рухқа назар аударады. Көптеген саентологтар басқа шіркеулерге де мүше болады. Саентологияның «Адам Тарихы» кітабында Хаббард адамның өткен тәжірибелері оның қазіргі жекелігін құрайтынын айтады. Бұларға атомдар, теңіз шөптері, планктон және моллюскалар сияқты тәжірибелер кіреді, бұл қайта тууға сенімді көрсетеді.

Сегіздік динамика

Саентология "өмір сүрудің" маңыздылығын баса көрсетеді, оны "сегіз динамика" деп аталатын сегіз жіктемеге бөледі. Кез келген мәселенің ең оңтайлы шешімі – ең көп динамикаға ең көп пайда әкелетін шешім деп есептеледі. Сегіз динамика:

Бірінші динамика – өзінің өмір сүруге деген ұмтылысы. Екінші динамика – жыныстық қатынас немесе ұрпақ беру арқылы өмір сүруге деген ұмтылыс. Ол екіге бөлінеді: а) жыныстық актінің өзі және б) бала тәрбиесін қоса, отбасы. Үшінші динамика – топтар арқылы өмір сүруге деген ұмтылыс, мысалы, мектеп, клуб, команда, қала, ел. Төртінші динамика – бүкіл адамзаттың өмір сүруге деген ұмтылысы. Бесінші динамика – жануарлар, құстар, жәндіктер, балықтар және өсімдіктер сияқты тірі организмдер арқылы өмір сүруге деген ұмтылыс. Алтыншы динамика – физикалық ғалам ретінде өмір сүруге деген ұмтылыс, ол MEST (материя, энергия, кеңістік, уақыт) деп аталады. Жетінші динамика – рухтар арқылы немесе рух ретінде өмір сүруге деген ұмтылыс. Кез келген рухани нәрсе жетінші динамикаға жатады. Сегізінші динамика – Жоғары күш немесе шексіздік арқылы өмір сүруге деген ұмтылыс. Хаббард 1950 жылдардың ортасында Саентологияның символы ретінде крестті енгізді. Кресттің сегіз ұшы сегіз динамиканы бейнелейді.

Жоғарғы тұлға

Саентология шіркеуі Құдай туралы белгілі бір догманың жоқтығын және әрбір адамға Құдайды өз түсінігінде қалыптастыруға мүмкіндік беруін мәлімдейді. Саентологияда "жеке тұлғаның құдайға жақын табиғаты мен адам ақылының жұмыс істеуі, Құдайдың табиғатынан гөрі әлдеқайда маңыздырақ қарастырылады". Хаббард Саентологияда Құдайды нақты анықтаған жоқ. Нанымы туралы сұрақтарға саентологтар "сегізінші динамиканы" – оны "Құдай динамикасы" деп атайды – сілтейді. Саентологтар Құдайдың бар екенін оның мәнін анықтамай және сипаттамай-ақ мойындайды. Л. Рон Хаббард "Тіршілік ғылымы" кітабында: "Дүниежүзілік тарихтағы ешбір мәдениет, толығымен бұзылып, құлдырап бара жатқандарын қоспағанда, Жоғарғы Күштің бар екенін жоққа шығара алмады. Жоғарғы Күшке берік сенімі жоқ адамдардың қабілеттері төмен, әдепсіз және құндылығы аз екені тәжірибе көрсетіп отыр" деп жазған. Құдайды анықтаудың орнына, мүшелер жоғары рухани жағдайларға жеткенде әркімнің Жоғарғы Күш туралы өз қорытындысын жасауға қабілетті болатынын айтады.

Тоналды шкала

Тональдық шкала – Саентологияның маңызды түсінігі және ол адамның қоғамдағы құндылығын бағалауға немесе оны басқарудың немесе онымен байланыс орнатудың ең тиімді жолын анықтауға қолданылады. Хаббард 1951 жылы жариялаған «Тіршілік ғылымы» кітабында тональдық шкаланы енгізіп, кейіннен оны кеңейтті. Бұл түсінік -40.0-ден +40.0-ге дейінгі вертикальды шкала болып табылады, әрбір нүкте эмоцияны немесе басқа да ақыл-ой ұғымын көрсетеді. Шкаланың ортасы 0.0, ол «дене өлімі» деп белгіленеді. 0.0-ден жоғары – эмоциялық тональдық шкала, онда апатия, қайғы, қорқыныш, ашу, жалықу, қанағат, қуаныш, ынта және жоғарыда болудың сергектігі сияқты жазбалар бар. 0.0-ден төменгі нүктелер эмоция емес, ақыл-ой ұғымдары болып табылады, мысалы, ұят, кінә, өкініш, құрбандық, жасыру және ең төменгі нүктеде толық сәтсіздік. Саентологияда қолданылатын тілде, шкала бойынша жоғары тұрған адамды «жоғары тонды» немесе «жоғары тонды» деп атайды, ал төмен тұрған адамды «төмен тонды» немесе «төмен тонды» деп атайды. Хаббардтың сөзіне сүйенсек, адамның тоны оның мінез-құлқына, басқалармен қарым-қатынасқа түсу қабілетіне және тіпті дене иісіне де әсер етеді. Шкала бойынша жоғары көтерілген сайын, адамның эмоционалдық жағдайы жақсарады. Хаббардтың пікірінше, төменгі тонды адамдар қоғамнан қуылмалы. Аудиторлық процесінде аудитор клиенттің эмоциялық күйін тональдық шкалаға қатысты үнемі бақылап, оның тонын көтеріп, қабілеттерін жақсартуға тырысады.

ARC және KRC үшбұрыштары

Саентология символы екі үшбұрыштан тұрады, оларды жалғастыратын "S" әрпі бар. Жоғарғы үшбұрыш KRC үшбұрышы деп аталады, ол білім, жауапкершілік және бақылау сияқты байланысты ұғымдарды бейнелейді. Төменгі үшбұрыш ARC үшбұрышы деп аталады, ол жақындық, шындық және қарым-қатынас ұғымдарын бейнелейді, ал олардың үшеуі бірге түсінікті көрсетеді. Үлкен "S" әрпі "Саентология" дегенді білдіреді. Саентология КРК немесе АРК үшбұрышының бірін жақсарту қалған екеуін де арттырады деп үйретеді. АРК үшбұрышында қарым-қатынас ең маңызды деп есептеледі. Саентологтар арасында ARC әріптері жеке хабарласуда, мысалы, хаттың соңында жылы лебіз ретінде қолданылады. Әлеуметтік проблемалар АРК-дегі бұзылуларға байланысты, яғни шындық туралы келіспеушілік, тиімді қарым-қатынас орната алмау немесе жақындық қарым-қатынасты дамыта алмау салдарынан туындайды. Бұл басқаға қасақана немесе немқұрайлылықпен зиян келтіру сияқты әрекеттер түрінде көрінеді, олар көбінесе жасырулармен – жасалған қателіктің жасырылуымен қатар жүреді, бұл қарым-қатынастағы кернеуді одан әрі күшейтеді.

Жыныстық қатынас және жыныстық қатынас

Жыныс және сексуалдық Саентология тарихындағы даулы мәселелердің бірі болып келді. Әйелдер ерлермен бірдей дін қызметкері болуға және шіркеу қатарында жоғарылауға мүмкіндік алады. Хаббардтың жазбалары тіл қолдану арқылы андроцентрикалық көзқарастарды көрсетеді. Саентологияны сынаушылар Хаббардты әйелдерге қарсы көзқарас ұстанған адам деп айтады. Хаббардтың тіл қолдануы гетеронормативті болды, ол бір жынысты құштарлықты бұрмалау және физикалық сырқат ретінде сипаттап, гомосексуалдарды "қоғам үшін өте қауіпті" деп көрсетті. Сан алуан еркін аймақтағы Саентологтар шіркеу ішінде гомофобияға тап болғанын хабарлады. Шіркеудің бір жынысты сексуалдыққа қатысты ұстанымы гей-құқықтарын қолдайтын белсенділердің сынына ұшырады.

Ғылым

Діндарлар өздерін ғылыми деп санайды, бірақ бұл сенімнің ғылыми негізі жоқ. Діни ғалым Микаэль Ротштейннің айтуынша, саентологтар өз дінінің ғылыми әдістер арқылы туындағанына сенеді, ал Хаббард білімді аян арқылы емес, зерттеу мен ойлау арқылы тапқан. Дегенмен, Дианетиканың "ғылымы" ғылыми қауымдастық тарапынан ешқашан қабылданбады. Діни ғалым Дорте Рефсленд Кристенсен Саентологияның ғылыми әдістен өзгешелігін атап өтеді: Саентология өзін-өзі анықтауға бейімделген, ал нағыз ғылым әдетте бәсекелес теориялар мен нақты фактілерді салыстырады. Әлеуметтанушы Уильям Симс Бэйнбридж Саентологияның ғылыми фантастика субмәдениеттерінде және ғылыми космологиямен "үйлесімде" пайда болғанын айтады. Ғылымның мүддесіне де, қарсы да жұмыс істейтін ғылыми фантастика жаңа діндердің, оның ішінде Саентологияның тууына әсер етті. Ол ғылымды дамытқанмен, оны бұрмалайды. Ғылыми фантастика жазушысы А. Э. ван Вогт Дианетика мен Саентологияның бастапқы дамуын Альфред Корзибски жасаған жеке және әлеуметтік мәселелерді шешуге арналған өзін-өзі жетілдіру және терапия бағдарламасы – Жалпы Семантикаға негізделген романға байланысты дамытты. Шіркеу мүшелері Хаббардтың "өз доктринасын құрайтын экзистенциалдық шындықтарды зерттеу арқылы ашқанына" сенеді, осылайша Саентология ғылым деген тұжырымға келеді. Хаббард шіркеу "рухани технология" деп атайтын нәрсені жасады, ол Саентологияның мақсаттарын ілгерілетуге бағытталған. Шіркеудің мәлімдемесіне сәйкес, "Саентология, егер адам өмірін жақсартуға шын ниетпен ұмтылса және дұрыс қолданылса, 100 пайыз тиімді жұмыс істейді". Негізгі талаптар Саентологияның "нақты" және "сенімді" екендігін көрсетеді. Майкл Шермер 2011 жылы "Scientific American" журналында Саентология әдістерінің ғылым ретінде танылуы үшін жеткілікті зерттеулер жүргізілмегенін, бірақ Ксену және Саентологияның басқа жаратылыс мифтері басқа діндерден гөрі нашарламағанын айтты. Б. Хаббард, Дж. Хэтфилд және Дж. Сантуччи Саентологияның адамзатқа деген көзқарасын буддизмнің Йогачара мектебімен салыстырып, екеуі де тиісінше жаңа және дәстүрлі діндердің ішінде "ең ғылыми" деп сипатталғанын айтады. Б. Хаббард және т.б. техникалық тілдің қолданылуын және оқылымдардың байқау және тәжірибе арқылы жасалғанын атап көрсетеді. Олар сондай-ақ көптеген зерттеушілер мен ғалымдардың Саентологияны абсолютті және метаэмпирикалық мақсаттары үшін жалған ғылым деп санайтынын мәлімдейді. Ғалым Кокку фон Штукрад Саентологияның "діннің ғылымилануы" және ғылымның "қасиеттендірілуі" құбылысының мысалы екенін айтты. Дональд А. Вестбрук Хаббардтың оқылымдарында дін мен ғылым арасында "үнемі дамып отыратын және диалектикалық қатынас" бар екенін түсіндіреді.

Психология мен психиатрияны қабылдамау

Психиатриялық мекемелер Хаббардтың теорияларын 1950 жылдардың басында қабылдамады. Олар психиатрлар Холокостқа, апартеидке және 9/11 оқиғасына жауапты деп мәлімдейді. Саентология психиатрияға қарсы лоббилік ұйым – Адам құқықтары жөніндегі азаматтар комиссиясын (CCHR) құрды, ол «Психиатрия: Өлім индустриясы» көрмесін ұйымдастырады. CCHR заң шығарушыларға заң жобаларын жасауға көмектесті, алайда Флорида және Юта штаттарында мектеп мұғалімдерінің ата-аналарға балаларының психикалық денсаулығында мәселе болуы мүмкін екенін айтуын қылмыс деп қарастыратын заң жобалары қабылданбады.

Әдебиет

Шіркеу Л. Рон Хаббардты Дианетика мен Саентологияның жалғыз көзі деп нақты көрсетеді: «Саентология діні Л. Рон Хаббардтың зерттеулеріне, жазбаларына және жазылған дәрістеріне толығымен негізделген – олардың барлығы діннің қасиетті кітаптарын құрайды». Оның 500 000 беттік жазбалары, 6500 таспа және 42 фильм болашақ ұрпақ үшін мұрағатталған. Діни технология орталығы «Л. Рон Хаббардтың діни технологияларын қолданудың ең жоғары рухани билігі мен таза қолданылуын» ұстап тұрады. Саентология шіркеуімен ресми байланысы жоқ және Хаббардтың әдістерін қолданатын адамдар «Еркін аймақ» деп есептеледі. Осы әдістерді өздері мен басқалар үшін пайдаланғаны және өзгертіп қолданғаны үшін олардың кейбіреулері сотқа тартылды, соның салдарынан патент, тауарлық белгілер немесе коммерциялық құпиялар туралы заң бұзылды.

Келісімшарттар мен құқықтық бас тартулар

Саентология шіркеуінің барлық мүшелері Саентология қызметтерін алу алдында Саентология шіркеуімен арақатынастарын регламенттейтін заңды жауапкершіліктен бас тартуға қол қоюлары міндетті.

Аудиторлық

Саентологияның негізгі тәжірибесі аудиттеу деп аталатын әрекет болып табылады, ол жақтасты реактивті сананың ықпалынан босатылған, «Таза» күйіне жеткізуге бағытталған. Бұл тәжірибеде «аудитор» деп аталатын кеңесші, «преклирға» бірқатар сұрақтар қояды, оның жауаптарын бақылайды, жазады және оларды мойындайды. Аудиттеудің барлық түрлеріндегі маңызды элемент – преклирге жауаптарды ұсыну, оның айтқандарын жоққа шығару немесе кемсірту емес. Аудитордың сессия үшін шынайы қауіпсіз және алаңдатушы ештеңе жоқ орта жасауы өте маңызды. «Таза» термині калькулятордағы бұрынғы есептеулерді жоятын батырмадан алынған. Саентология сенімдеріне сәйкес, Тазалар – «оптималды тұлғалар» және «олар қате ақпараттан және оларды қоршаған әлемге табиғи және тиісті бейімделуге кедеріліңкірететін жарақатты оқиғалардың естеліктерінен тазартылған». Саентологтар Тазалар күнделікті өмірде табысқа жетеді деп есептейді және олар «дені сау, стресс аз және Саентолог емес адамдарға қарағанда жақсы қарым-қатынас дағдыларына ие». «Аудиттеу» кейде даулы болып көрінеді, себебі аудит сессиялары тұрақты түрде жазылып, «преклир папкалары» деп аталатын орында сақталады. Саентологтар аудиттеу тәжірибесі көптеген өмір бойы жинақталған жарақатты оқиғалардың зиянды әсерлерін жеңуге көмектеседі деп санайды. Папкалар діни қызметкер/мойындаушының заңдық параметрлеріне сәйкес сақталады, бұл папкаларды басқа мақсаттар үшін немесе осы адамның аудиттеу прогресіне тікелей қатысы жоқ кез келген адам көруге немесе пайдалануға рұқсат етпейді. Аудиторлар өздерінің E-метрлерін пайдалануды меңгеруі керек. Бұл құрылғы адамның терінің гальваникалық реакциясын жалғанды анықтау аппаратына ұқсас түрде өлшейді, бірақ бірнеше сенсордың орнына әр қолға бір ғана электрод қойылады. E-метр негізінен аудиттеу кезінде қолданылады, ол «Таза күйді шығару үшін (энграмдарды) жоюға бағытталған». Аудиторлар тәжірибелік стажировканы сәтті аяқтағаннан кейін және олар оқытылған дағдылар бойынша нақты қабілеттерін көрсеткеннен кейін ғана толыққанды сертификат алады. Аудиторлар көбінесе бір-бірімен, сондай-ақ достарымен немесе отбасы мүшелерімен аудиттік тәжірибе жасайды. Шіркеу мүшелері жиі бірге оқып, бір уақытта бір курсты оқиды, осылайша олар Саентологияның әртүрлі деңгейлері арқылы бір-бірін тексеруге мүмкіндік алады. Ғалым Гарриет Уайтхедтің айтуынша, Саентология шіркеуі «аудиттік (оқу) сессияларының иерархиялық ұйымдастырылған жүйесін жасады, онда бұл сессиялардың технологиясы, шын мәнінде, жеке тұлғаның бас тарту процестеріне және ақырында қайта құруға әкелетін емдеу болып табылады», бұл психоанализге ұқсас.

Травматикалық естеліктер мен реактивті ақыл

Саентологияның негізгі қағидаларының қатарында адамның өлмейтіндігі, адам өмірінің бір ғана өмірмен шектелмейтіндігі және адамның шексіз мүмкіндіктерге ие екендігі туралы сенімдер бар. Саентология сананы екі негізгі бөлікке бөледі. "Реактивті сана" барлық ауырсыну мен эмоционалдық жарақаттарды сіңіріп алады деп есептеледі, ал "талдау санасы" – санаға жауапты рационалды механизм. Реактивті сана талдау (саналы) санаға оңай қол жетімді емес психикалық бейнелерді сақтайды, олар "энграммалар" деп аталады. Энграммалар ауыртпалық әкеледі және қабілетсіздік тудырады; олар жинақталған сайын адам өзінің нағыз кім екенін ұмытып, өз өзінен алыстайды. Осы жағдайдан құтылу – Саентологияның басты мақсаты. Дианетикалық аудит – саентологтың "Таза" күйіне жетуінің бір жолы, реактивті сананың энграммаларынан біртіндеп арылып, тетан ретінде өзінің нағыз екендігіне толық сенімді болу. Хаббардтың реактивті және талдау санасын ажыратуы – Дианетиканың негізгі қағидаларының бірі. Талдау санасы күнделікті ақпаратты және оқиғаларды өңдейтін санаға ұқсас. Реактивті сана "қорқыныш, шектеу, күшті махаббат және жек көру, сондай-ақ түрлі психосоматикалық аурулар" сияқты сананың "бұрмалауларын" тудырады, олар "энграммалар" түрінде жазылады. Саентология адамдардың әлі толыққанды ашылмаған жасырын қабілеттері бар екеніне сенеді. Рухани және физикалық жағдайдың жақсаруы "аудит" сеанстары арқылы жүзеге асырылады деп есептеледі. Аудит арқылы адамдар өздерінің мәселелерін шеше алады және энграммалардан азат бола алады. Бұл оларды тетан ретіндегі табиғи күйлеріне қайтарады және күнделікті өмірде "әрекет етуге" мүмкіндік береді, сақталған энграммалардың ықпалымен емес, оқиғаларға рационалды және шығармашылықпен жауап береді. Осыған сәйкес, Саентология материалдарын оқып, аудит сеанстарында қатысқандар "Дайын емес" статусынан "Таза" және "Операциялық тетан" статусына көтеріледі. Саентологияның утопиялық мақсаты – "планетаны тазалау", яғни әрбір адамның өз энграммаларынан арылған әлемі. Аудит – Саентология кеңесшісімен немесе "аудитормен" жеке сеанс. Бұл жасырын айтуға немесе діни кеңес беруге сырттай ұқсағанмен, аудитор алынған барлық ақпаратты жазып, сақтайды және дін қызметкері сияқты кешірім немесе кеңес бермейді. Оның орнына аудитордың міндеті – адамға энграммаларды және олардың шектеуші әсерлерін өздігінен табуға және түсінуге көмектесу. Аудиттің көп бөлігіне E-метр қажет, ол адам денесіндегі электр кедергісінің минималды өзгерістерін өлшейтін құрылғы, егер адам электродтарды (металл "банкалар") ұстаса және олар арқылы шағын ток жіберілсе.

Оқыту

Саентологтар аудиттен бөлек, күнделікті өмірді жақсартуға арналған әртүрлі құралдар мен аудит техникаларын қолданатын бірнеше деңгейлі курстардан тұратын оқудан да өтеді, осылайша мүшелер басқа саентологтарға да осы процедураны жүргізе алады.

Түсіндіру және контекст

Саентология өз жазбаларының екінші рет түсіндірілуін қанағаттандырмайды. Саентология оқушыларына түсініктерді өз сөздерімен түсіндірудің орнына, басқаларды сол бастапқы көздерге сілтеуге үйретеді. Жазбалардың контекстін сақтауға ерекше мән беріледі.

Зерттеу технологиясы

Хаббард зерттеуге үш кедергі келтіретінін сипаттады: массаның жетіспеуі, тым тік градиент және дұрыс түсінілмеген сөз. Саентология оқушының өзі зерттейтін нәрсенің (массаның) немесе оның суретін де көрмей, тек идеяларды ғана үйренуі жүрек айну, жалықу немесе ашу сезімдерін тудыруы мүмкін деп үйретеді – мұның емдігі оқушыға зерттеп жатқан нәрсенің массасын ұсыну болар еді. Егер оқушы пәннің негіздерін білмей, жоғары деңгейлерге тым жылдам көшсе, оқушының басы шатасып қалады – тым тік градиентке қарсы емдік шара – адам жақсы білетінін ойлаған, бірақ шындығында білмейтін бұрынғы деңгейге қайта оралу. Оқушы толық түсінбеген сөзді оқығанда, оның ойы босқа шығып, ыстықтап немесе алаңдаған сияқты көрінуі мүмкін – мұның емдігі оқушы білмейтін сөзді тауып, сөздікте қарап, содан кейін оқуды жалғастыру. Саентологияда «бұрмаланған ақпарат немесе қарым-қатынастағы қателік – түпкі күнәға тең, ол жеке тұлғаның өсуіне және басқалармен қарым-қатынасына кедергі келтіреді». «Дұрыс түсінілмеген сөз» – Саентологиядағы маңызды түсінік, ал оқығанды түсінудегі қиындықтар осыған байланысты қарастырылады. Сондықтан Саентология сөздіктерді пайдалануға ерекше мән береді. Саентология шіркеуі көптеген кітаптарында глоссарийлерді қамтиды, тіпті Саентологияға тән терминологияны, сөздерді, тіркестерді және аббревиатураларды қамтитын бірнеше сөздіктерді жариялайды. Сыншылар Хаббардты «тілді жүктеумен» және сайентологтардың Саентологиядан тыс адамдармен байланыс жасауына кедергі келтіру үшін Саентология жаргонын қолданумен айыптайды.

Толық бостандыққа жету жолы

Толық бостандыққа апарар жол, сондай-ақ "Классификация, деңгейлеу және саналылық кестесі" деп те аталады, – Саентологияның рухани бостандыққа жету тұжырымы бойынша адамды қадамдық түрде жетелеуге арналған негізгі жол картасы. "Дианетика: Психикалық денсаулықтың қазіргі заманғы ғылымы" еңбегінде Хаббард көпір аналогиясын пайдаланды: "Біз Адамның бір күйі мен келесі күйі арасындағы көпірде тұрмыз. Біз төменгі және жоғары жазықтықты бөліп тұратын тіректің үстіндеміз, және бұл тірек Адамның эволюциялық прогресіндегі жасалма қадамды көрсетеді. [ ] Осы нұсқаулықта біз негізгі аксиомалар мен тиімді терапияны ұсынамыз. Құдайға шүкір, жұмысқа кірісіп, жақсырақ көпір салыңыз!" Қазіргі Классификация, деңгейлеу және саналылық кестесі ақ қағазға қызыл сиямен басылып, барлық Саентология ұйымдарында плакат ретінде ілінеді. Саентологияға жаңа келген адам кестенің төменгі жағынан көпірді бастайды және деңгейлер арқылы жоғалады, мүмкін, Clear деңгейіне жетеді, содан кейін OT деңгейлері арқылы жоғары сана мен қабілеттерге қарай жалғастырады.

Токсикациядан тазарту және тазарту

Тазарту кезеңі – Саентологияның негізін қалаушы Л. Рон Хаббард әзірлеген және Саентология шіркеуі бастауыш қызмет ретінде пайдаланатын, пікір таласты тудыратын уытсыздандыру бағдарламасы. Саентологтар оны есірткілерді теріс пайдаланудың немесе зиянды заттарға ұшыраудың ұзақ мерзімді салдарымен күресудің жалғыз тиімді жолы деп санайды. Контекстке байланысты, ол түрліше – діни немесе секулярлық, медициналық немесе таза рухани деп насихатталады. Нарконон – Хаббардтың токсиндер мен тазарту туралы сенімдеріне негізделген есірткіге қарсы білім беру және оңалту бағдарламасы. Нарконон АҚШ, Канада және бірқатар Еуропа елдерінде ұсынылады; оның Тазарту бағдарламасы сауна, дене жаттығулары, витаминдер және диеталық басқарудан тұратын режимді, сондай-ақ аудит және оқумен үйлестіреді. 1995 жылы Лиза Макферсонның қазасынан кейін "Интроспекция" кезеңі көпшіліктің назарына ілікті.

Этика, әділдік және байланыссыздық

Саентологияның ішкі этикасы және әділет жүйесі этикалық емес немесе қоғамға қарсы мінез-құлықпен күресу үшін құрылған. Әрбір орталықта этикалық инспекторлар болады; оларға Саентология технологиясын дұрыс қолдануды қамтамасыз ету және стандартты процедураларды сақтамау сияқты бұзушылықтармен, сондай-ақ орталықтың жұмысына кері әсер ететін кез келген басқа да мінез-құлықпен айналысу тапсырылған. Бұзушылықтар ішкі құжаттарда анықталған қателер мен құқық бұзушылықтардан бастап қылмыстар мен басушылық әрекеттерге дейін жетеді. Саентология рухани даму үшін жоғары «этикалық» стандарттарға қол жеткізу қажет екенін және оны мүмкін ететінін үйретеді. Саентологияда моральдан гөрі рационалдылыққа басымдық беріледі. Егер әрекеттер барлық сегіз динамика бойынша тіршілікті нығайтса, осылайша мүмкіндігінше көп адамға немесе нәрсеге пайда әкеліп, ең аз зиян келтірсе, олар этикалық деп есептеледі. Саентология көптеген әлеуметтік проблемалардың адамдардың кемшіліктерінен туындайтын салдар екенін айтса да, шынайы зұлым адамдардың да бар екенін мәлімдейді. Хаббард барлық адамдардың шамамен 80 пайызын әлеуметтік тұлғалар деп санады – олар басқалардың игілігін қабылдап, оған үлес қосады. Хаббардтың пікірінше, халықтың қалған 20 пайызын басушы тұлғалар құрайды. Хаббардтың сөзіне сүйенсек, осы 20 пайыздың шамамен 2,5 пайызы ғана өте қоғамға қарсы мінез-құлық танытады; олар адамзат арасындағы ең қауіпті адамдардың аз бөлігін құрайды: «Адольф Гитлер мен Шыңғысхан, өкінгенсіз кісі өлтірушілер мен есірткі саудагерлері». Саентологтар басушы немесе қоғамға қарсы тұлғалармен кез келген байланыстың рухани жағдайға кері әсер ететініне сенеді, сондықтан байланысты үзу қажет. Саентологияда қозғалысты сынаған дезертирлер басушылар деп жарияланады және Саентология шіркеуі мұндай сыншыларға қарсы белсенді түрде шаралар қолдануымен белгілі. Саентолог басушы тұлғамен белсенді байланыста болып, нәтижесінде қоғамға қарсы мінез-құлық белгілері байқалса, ол әлеуетті қиындық көзі ретінде қарастырылады.

Адал ойын

"Әділ ойын" термині шіркеу өз жауы деп санайтын адамдарға қарсы жүргізетін саясат пен тәжірибелерді сипаттау үшін қолданылады. Хаббард бұл саясатты 1950-ші жылдары өзінің ұйымының ішінде де, сыртында да болған сынға жауап ретінде құрды. "Әділ ойын" санатындағы жеке тұлғалар немесе топтар шіркеу үшін қауіп деп есептеледі және саясатқа сәйкес, оларды барлық қолдағы құралдармен жазалауға және мазақтауға болады. Хаббард пен оның ізбасарлары көптеген жеке адамдарды, сондай-ақ үкіметтік шенеуніктерді және мекемелерді, оның ішінде 1970-ші жылдары IRS және басқа да АҚШ үкіметтік мекемелеріне тығырықтап, заңсыз ену жобасын жүзеге асырды.

Әдет-ғұрыптар

Шіркеудің рәсімдерін төрт түрге бөлуге болады: біріншісі, рухани өзгеріс үшін орындалатын рәсімдер; екіншісі, көбінесе іс-шаралар деп аталатын ұжымдық рәсімдер, оның ішінде Хаббардтың туған күні; үшіншісі, неке мен жерлеу рәсімдерін қоса алғанда, өмірлік кезеңдерді белгілейтін рәсімдер; төртіншісі, жексенбілік құлшылық сияқты христиандық рәсімдерді қайталайтын рәсімдер. Іс-шараларға Дианетиканың жылдығы, Фривиндстің жылдығы және Аудитор күні жатады.

Сплиттер топтары: тәуелсіздер, Мискевидждің RTC және squirreling

"Сайентология" көбінесе Дэвид Мискавидж басқаратын Саентология шіркеуімен байланысты болғанымен, Саентологияны ұстанатын басқа да топтар бар. Бұл топтар, жиынтығында "еркін аймақ" немесе тәуелсіз сайентологтар деп белгіленеді, және Саентология шіркеуінің бұрынғы мүшелерінен де, қозғалыстың жаңа жақтастарынан да құралған. 1965 жылы шіркеудің көп жылдық мүшесі және "Сайентология докторы" Джек Хорнер, шіркеудің "этика" бағдарламасына наразы болып, Дианологияны әзірледі. Бұрынғы Sea Org мүшесі Билл Робертсон 1980-жылдардың басында "еркін аймақтың" негізін қалаушылардың бірі болды. Шіркеу бұл топтарды сайентология жаргонында "қоян" (squirrels) деп атайды және оларды үнемі заңдық және әлеуметтік қысымға ұшыратады. 1982 жылдың 1 қаңтарында Мискавидж Діни Технологиялық Орталықты (ДТО) құрды. Содан кейін, адамдар Саентология шіркеуінен бөлініп, өздерінің "еркін аймақ" деп аталатын топтарын құра бастады. Ең маңыздысы – Хаббардтың өзінің аудиторы және Саентологиядағы жоғары дәрежелі техникалық қызметкері болған, ал Хаббард оны Саентология ілімдерінің сақшысы етіп тағайындаған Дэвид Мейоның қызметтен босатылуы болды. Ол қызметтен босатылғаннан кейін Мейо Жетілдіру Орталығын (Advanced Ability Center) құрды, ол 1986 жылы Саентология шіркеуі тарапынан ұзақ жылдар бойы жүргізілген сот процестері мен мазақтаулар салдарынан банкротқа ұшырағанша табысты болды. 2000-жылдардың ортасында жоғары беделді дезертирлер Марк Ратбун мен Майк Риндер Саентологияны шіркеуден тыс жерде тәжірибелеуге ниеттенген тәуелсіз сайентологтардың мүддесін қорғады және олардың үшін күресті.