Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Франц Йозеф Герстнер (1810 жылы Франц Йозеф Риттер фон Герстнер, 23 ақпан 1756 – 25 шілде 1832) – неміс-богемиялық физик, астроном және инженер.
Franz Josef Gerstner (from 1810 Franz Josef Ritter von Gerstner, ; 23 February 1756 – 25 July 1832) was a German Bohemian physicist, astronomer and engineer.
Өмір
Герстнер Богемиядағы Комотау қаласында дүниеге келген. (Бүгін Чехиядағы Хомутов). Ол Флориан Герстнердің (1730–1783) және Мария Элизабеттің, туған тегі Энглерт, ұлы болды. Ол Комотаудағы иезуиттер гимназиясында білім алған. Содан кейін 1772 және 1777 жылдар аралығында Прагадағы Карл Фердинанд университетінің философия факультетінде математика және астрономия пәндерін оқыды. 1781 жылы Вена университетінде медицинаны оқыған, бірақ кейін оқуын тастап кетті. Оның орнына, ол Венадағы астрономиялық обсерваторияда Максимилиан Хеллдің жетекшілігімен ассистент болып жұмыс істеді. 1784 жылы Прагаға оралып, Прагадағы Клементинум астрономиялық обсерваториясында қызметке кірді. 1789 жылы Прага университетінде жоғары математика, механика және гидравлика профессоры атанды. 1792 жылы Герстнер Габриэле фон Майерсбахқа (1808 жылы қайтыс болды) үйленді. Олардың тоғыз баласы болды, соның ішінде Франц Антон фон Герстнер (1796–1840). 1795 жылы Герстнер Австрия империясында жоғары техникалық білімді жақсартуға тырысқан үкіметтік комиссия мүшесі болды. Оның ұсынысы бойынша 1803 жылы император Жозеф I жарлығымен Прагадағы ескі инженерлік мектеп политехникалық мектепке айналдырылды. Прагадағы жаңа Политехникалық институт 1806 жылдың 10 қарашасында ресми түрде ашылды, ал Герстнер оның алғашқы директоры болды. 1811 жылы император оны Богемиядағы гидротехникалық инженерлік директор лауазымына тағайындады. 1823 жылы ауруына байланысты университеттегі сабақтарын тоқтатуға мәжбүр болды. Герстнер 1832 жылы Богемиядағы Младежов қаласында қайтыс болып, сонда жерленді.
Gerstner was born in Komotau in Bohemia then part of the Habsburg monarchy. (Today it's Chomutov in the Czech Republic). He was the son of Florian Gerstner (1730–1783) and Maria Elisabeth, born Englert. He studied at the Jesuits gymnasium in Komotau. After that he studied mathematics and astronomy at the Faculty of Philosophy at the Charles Ferdinand University in Prague between 1772 and 1777. In 1781 he started to study medicine at the University of Vienna, but later decided to quit his studies. Instead, he worked as an assistant at the astronomical observatory in Vienna under supervision of Maximilian Hell. In 1784 he returned to Prague, where he got a position at the Klementinum astronomical observatory in Prague. In 1789 he became professor of higher mathematics, mechanics and hydraulics at the University in Prague. In 1792 Gerstner married Gabriele von Mayersbach († 1808). They had nine children including Franz Anton von Gerstner (1796 1840). In 1795 Gerstner became a member of the government commission which tried to improve higher technical education in the Austrian empire. Following his suggestion, the old engineering school in Prague was converted by the decree of Emperor Joseph I to a polytechnic school in 1803. The new Polytechnic Institute in Prague was officially opened on Nov. 10th 1806, and Gerstner became its first director. In 1811 he was appointed by the Emperor to the position of the Director of hydraulic engineering in Bohemia. In 1823, due to an illness, he was forced to stop his classes at the University. Gerstner died and was buried in Mladějov, Bohemia, in 1832.
Жұмыс
Оның ең ықпалды еңбегі – «Механика нұсқауы» (Handbuch der Mechanik) болды. Бұл негізгі оқулық үш томдық болып (1831, 1832 және 1834 жылдары) жарық көрді, оған 1400-ден астам жазылушы болды. 1804 жылы Герстнер «Су толқындарының теориясы» атты новаторлық еңбегін жариялады. Герстнер толқыны деп аталатын трохоидтық толқын шешімі – бұл терең судағы периодты су толқындарының алғашқы дұрыс және сызықтық емес теориясы, тіпті алғашқы дұрыс сызықтық теориядан бұрын пайда болған. Оның жұмысы қолданбалы механика, гидродинамика және өзен тасымалына бағытталған. Ол Богемиядағы алғашқы темір зауытын және алғашқы бу машиналарын салуға көмектесті. 1807 жылы ол Австрия империясының Ческе-Будежовице (Будвейс) және Линц қалалары арасында жылқымен жүретін темір жол құрылысын ұсынды, бұл Еуропа құрлығындағы алғашқы темір жолдардың бірі болды. Бұл темір жолдың құрылысын 1825 жылдың жазында оның ұлы Франц Антон (Риттер) фон Герстнер (1796, Прага – 1840, Филадельфия) бастады. Ческе-Будежовице мен Линц арасындағы үздіксіз тасымал 1832 жылдың 1 тамызында басталды.
From his works the most influential was Handbook of mechanics (Handbuch der Mechanik). This fundamental text book was published in three volumes (1831, 1832 and 1834), with more than 1400 subscribers. In 1804 Gerstner published a pioneering work Theory of water waves. The so called Gerstner wave is the trochoidal wave solution for periodic water waves – the first correct and nonlinear theory of water waves in deep water, appearing even before the first correct linearised theory. His work focused on applied mechanics, hydrodynamics and river transportation. He helped to build the first iron works and first steam engine in Bohemia. In 1807, he proposed the construction of a horse drawn railway between the Austrian Empire towns of České Budějovice (Budweis) and Linz, one of the first railways on the European continent. The construction of this railway was started in summer 1825 by his son Franz Anton (Ritter) von Gerstner (1796, Prague 1840, Philadelphia). The regular transport between České Budějovice and Linz started on August 1, 1832.
Құрметтер
1802 және 1803 жылдар аралығында Герстнер Корольдік богем ғылым қоғамының төрағасы қызметін атқарды. 1808 жылы ол императорлық Леопольд орденімен марапатталды. 1810 жылы Герстнер Герстнер фон титулымен ақсүйектер қатарына көтерілді.
Between 1802 and 1803, Gerstner served as a chairman of the Royal Bohemian Society of Sciences. In 1808, he received the Imperial Order of Leopold. In 1810, Gerstner was elevated to the nobility as Ritter von Gerstner.
Мұра
Герстнер құрған политехникалық мектеп бүгінге дейін Прагадағы Чех техникалық университеті (ČVUT) ретінде сақталып келеді. ČVUT-тегі жасанды интеллект және кибернетиканы зерттеу институты Герстнер зертханасы деп аталады.
The polytechnic school founded by Gerstner exists till today as the Czech Technical University in Prague (ČVUT). The institute for artificial intelligence and cybernetics research at ČVUT bears the name Gerstner Laboratory.