Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Иілген ағаштан жасалған шатыр тіреуі
Curved timber used as roof support
Крук немесе крук каркасы – ғимараттың шатырын тіреп тұратын, тарихи түрде Англия мен Уэльсте қолданылған иілген ағаш. Бұл ағаш қаңқасы ұзын, көбінесе табиғи түрде иілген, ішке қарай еңкейіп, шатырдың қырқасын құрайтын ағаш элементтерден тұрады. Бұл тіректер әдетте көлденең арқалықпен бекітіліп, "А" пішінін жасайды. Мұндай "круктердің" бірнешеуі жерде құрастырылып, содан кейін орнына орнатылады. Олар қатты қабырғалармен немесе қиылыс арқалармен біріктіріледі, бұл каркастың бұзылуын (әрбір жеке бөлігінің басқа бөліктермен тік бұрыштан шығып, құлау қаупін тудыруын) болдырмауға көмектеседі.
A cruck or crook frame is a curved timber, one of a pair, which support the roof of a building, historically used in England and Wales. This type of timber framing consists of long, generally naturally curved, timber members that lean inwards and form the ridge of the roof. These posts are then generally secured by a horizontal beam which then forms an "A" shape. Several of these "crooks" are constructed on the ground and then lifted into position. They are then joined together by either solid walls or cross beams which aid in preventing 'racking' (the action of each individual frame going out of square with the rest of the frame, and thus risking collapse).
Этимология
Крок немесе крук термині орта ағылшын тіліндегі crok(e) сөзінен, ал одан бұрын көне норвег тіліндегі krāka сөзінен шыққан, ол "ілмек" дегенді білдіреді. Осы сөз "қисайған", "бұрылған" немесе "деформацияланған" мағынасындағы "crooked" сөзінің де, сондай-ақ бақталар және символдық түрде епископтар қолданатын "қосқыш" сөзінің де бастауы болып табылады.
The term crook or cruck comes from Middle English crok(e), from Old Norse krāka, meaning "hook". This is also the origin of the word "crooked", meaning bent, twisted or deformed, and also the crook used by shepherds and symbolically by bishops.
Қолдану
Круг негізінен орта ғасырлық кезеңде үйлер мен үлкен ондықтар сияқты толығымен ағаштан жасалған құрылыстар үшін қолданылды. Олар сондай-ақ шіркеулер сияқты тас қабырғалы ғимараттардың шатырларында жиі пайдаланылды. Дегенмен, бұл иілген ағаштар салыстырмалы түрде сирек кездесетін, себебі олар кеме жасау өнеркәсібінде де үлкен сұранысқа ие болды. Егер табиғи қисық ағаштар ыңғайлы және қолжетімді болса, ағаш шеберлері оларды кейінгі уақыттарда да қолдана берді. Мысалы, негізгі кругтар Лондон қаласы, Хай Холборн көшесіндегі Staple Inn Buildings ғимаратының тұрғын бөлігінің шатырында, 337-338 нөмірлерде табылады. Бұл құрылыс 1586 жылға дейін салынған, ал 1886 жылы (Альфред Уотерхаус басшылығымен) және 1936, 1954-55 жылдары жөндеуден өткен. Осы өзгерістерге қарамастан, ағылшын тарихи ағаш шеберлігі саласындағы сарапшы Сесил Хьюетт бұл 16 ғасырға жататын кругтардың түпнұсқа екенін мәлімдеді. Барлоу Вудситс Холл сарайының үлкен басты қорасында Дербиширдегі және мүмкін, бүкіл Ұлыбританиядағы ең ұзақ сақталған круг қорасы орналасқан. Апелтривик ауылында сабанмен жабылған шатыры бар Йоркшир круг қорасының мысалын табуға болады. Кругтар немесе кругтың "құрылымдық бөліктері" – бұл бір қарағай ағашының екіге тілінуінен (бөлінуінен) жасалған, тең пішіндес А-тәрізді құрылымды құрайтын бөліктер. Еуропаның континенттік бөлігінде, мысалы Бельгияда, Фландрияда, Солтүстік Францияда және Францияның Коррез аймағында круг құрылымдарының сирек мысалдары кездеседі. Солтүстік Америкада круг құрылымдары салынбағаны белгілі, бірақ жоғарғы кругтар немесе тізелік қабырғалар болуы мүмкін сирек мысалдар бар.
Crucks were chiefly used in the medieval period for structures such as houses and large tithe barns, which were entirely timber framed. They were also often used for the roofs of stone walled buildings such as churches. However, these bent timbers were comparatively rare, as they were also in high demand for the shipbuilding industry. Where naturally curved timbers were convenient and available, carpenters continued to use them at much later dates. For instance, base crucks are found in the roofs of the residential range of Staple Inn Buildings, Nos. 337 – 338, High Holborn, London. This is dated by documented records to 1586, with significant alterations in 1886 (under Alfred Waterhouse) and further restorations in 1936, and 1954–55. Despite these changes Cecil Hewett, an authority on English Historic Carpentry, has stated that these 16th century crucks are original. The large main barn of the manor house Barlow Woodseats Hall features what is claimed to be the longest continuously roofed cruck barn in Derbyshire, and possibly even in the United Kingdom. An example of a Yorkshire cruck barn complete with a heather thatched roof can be found in Appletreewick. The crucks or cruck "blades" are a single oak tree riven (split) in two to form an equally shaped A frame. Rare examples of cruck framing are found on continental Europe such as in Belgium, Flanders, Northern France and the Corrèze region of France. No cruck frames are known to have been built in North America though there are rare examples of what may be an upper cruck or knee rafters.
Тарих
Ағаш сақиналарын талдау арқылы расталған ең көне сақталып қалған крук конструкциялары шамамен 13 ғасырдың ортасына дейін сақталып келген. Егер жоғарғы қабат салынатын болса, бұл конструкциялар ыңғайсыз пішіндес кеңістік тудырғандықтан қолданыстан шыққан болуы мүмкін.
The oldest surviving crucks with dates confirmed by tree ring analysis date from around the middle of the 13th century. They may have declined due to providing an inconveniently shaped space in cases where an upper floor was used.
Жаңғыру
Жаңа құрылыс жұмыстары үшін жасыл еменнен жасалған қаңқаның қазіргі қайта жандануы, негізінен 1980 жылдан бері Ұлыбританияда болған, дәстүрлі ағаш өңдеумен салынған құрылыстарға нақты крек қаңқалары жиі қосылған. Тарихи тұрғыдан нақты қайта жаңартулар да бар. Мысалы, 2005 жылы молния шарпып түпкілікті шатыры қираған Пилтон (Гластонбери) ондық астығы абайсызда қайта салынды. Қажетті ағаштар арнайы шаблонды пайдаланып, Англияның ормандарынан ізделіп табылды.
During the current revival of green oak framing for new building work, which has occurred mainly since approximately 1980 in the UK, genuine cruck frames have quite often been included in traditionally carpentered structures. There are also some fine, historically authentic reconstructions. For instance, Tithe Barn, Pilton, Glastonbury, whose original roof was destroyed by lightning, has been carefully rebuilt in 2005 from curved oaks. The necessary trees were sought out, using special templates, in English woodlands.
Түрлері
Нағыз крук немесе толық крук: Жүздері, түзу немесе қисық, негізден жер бетіне жақын жерден басталып, шатырдың қырқасына дейін созылады. Толық крукқа байланыстырушы арқан қажет емес және оны "толық крук ашық" немесе байланыстырушы арқанмен "толық крук жабық" деп атауға болады. Негізгі крук: Жүздердің жоғарғы бөліктері алғашқы көлденең элементпен, мысалы, байланыстырушы арқанмен қысқартылады. Крук жақтамасының жоғарғы нүктесі де крук стилін және аймағын анықтауға көмектеседі. Әртүрлі типтеріне артқы, жартылай, ұяланған, иық және қиылысқан түрлері жатады.
True cruck or full cruck: The blades, straight or curved, extend from a foundation near the ground to the ridge. A full cruck does not need a tie beam and may be called a "full cruck open" or with a tie beam a "full cruck closed". Base cruck: The tops of the blades are truncated by the first transverse member such as by a tie beam. The apex of a cruck frame also helps to define the style and region of the cruck. Different types include the butt apex, halved, housed, yoke, and crossed forms.