Кіріспе

Табубил – Папуа-Жаңа Гвинеяның Батыс провинциясының Солтүстік Флай округіндегі Жұлдызды таулар аймағында орналасқан қала. Қалаға іргелес орналасқан Вангабин ауылы мен Лейдаун өнеркәсіптік аймағы (1970-1980 жылдар шамасында кенде орнатылғанға дейін өнеркәсіптік жабдықтардың алғаш рет орналасқан жері) провинцияның ең ірі елді мекені болып табылады, бірақ провинция астанасы Дару да шамамен осы көлемде. 2011 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 10 270 адамды құрады. Жаңа Гвинеяны отарлаудың бастапқы жылдарында осы қашық, көрінеу өткісіз және жарамсыз жерде қанша адам болғаны белгісіз болды. 1940 жылдарға дейін Мин халқымен сыртқы байланыс аз ғана болды немесе тек естіген әңгімелерге ғана негізделді. Мин халқы жүздеген, тіпті мыңдаған жылдар бұрын Оңтүстік Гогодала халқымен болған соғыстан кейін солтүстікке ығысқан деп саналады. Гогодала халқы – қазір Батыс провинциясының орталық Флай аймағының жазықтарында тұратын күшті жауынгерлік тайпа.

Телефоминді отарлау

1943 жылы ғана АҚШ Әскери-әуе күштерінің планерлері Стар тауларының тереңіне қонды, қазіргі Телефомин ауданында, Табубилден солтүстік-шығысқа қарай 25 шақырым жерде әуежай-бекет құрды. Бұл Мин халқына тұрақты отаршылдық әсерінің алғашқы көрінісі болды, сол кезде Мин тайпалары қаншалықты терең тайпалық соғыста болған, сонымен қатар каннибализммен де айналысқан. Американдықтар келгеннен кейін Телефомин тайпасы көршілері – Фаламин және Тифальмин тайпаларымен арадағы қақтығыстарды тоқтатты, себебі батыс тауарлары мен қызметтерін салу және енгізу нәтижесінде өзара келісімге келді. Австралия отаршылдық әкімшілері де әлеуметтік топтар арасындағы қақтығыстарды күшпен тоқтатуға тырысты. Отаршылдық бейбітшілігі орнасып, аймақта сауда гүлденді.

Шахталық қала

Табубил бастапқыда ұшу-қону жолағының маңындағы шағын лагерь болды, ол Кеннекотт мыс корпорациясы үшін бұрғылау алаптарына операциялық база ретінде құрылды. 1976 жылы австралиялық BHP компаниясы Папуа-Жаңа Гвинея үкіметімен келіссөздер жүргізіп, лагерьті бақылауға алып, оны алтын өндіру қаласы ретінде құруға тырысты. BHP 1980 жылы сәттілікке жетті, ал 1981 жылы операцияларды басқару үшін Ok Tedi Mining құрылды, оның үлкен үлесі BHP-ге тиесілі болды. Әлі де дәстүрлі сенімдерді сақтайтын және дәстүрлі сенімдерді христиандықпен үйлестіретін адамдар бар. Табубилде төрт ірі тұрақты шіркеу және "B" және "C" үлгісіндегі үйлердің астындағы кең жабық кеңістіктерде жиналатын көптеген шіркеу топтары бар. Миссиялық авиация қоры Табубил әуежайында өкілдігі бар, ал YMCA және YWCA қаланың мәдениеті мен коммерциясына зор ықпал етеді.

Медиа

Табубилде көптеген адамдар компьютерге ие болғанымен, интернет қолдану өте сирек. Дегенмен, Сингапур, Австралия, Индонезия, Малайзия, Папуа Жаңа Гвинея және АҚШ-тан көптеген кабельді телеарналар қол жетімді. "ОТВ" деп аталатын жергілікті телеарна бар. Қалада бірнеше АМ және FM радиостанциялары жұмыс істейді. "Радио Fly" қысқа толқынды жиіліктерде 3915 кГц және 5960 кГц жиіліктерінде таратылады. Мобильді (ұялы) телефон және деректер қызметтерін Telikom PNG (CitiFon) және Digicel ұсынады.

Климат

Таубильде тропикалық жаңбырлы ормандарға тән климат орналасқан, ол сауда желдерінен гөрі Интертропикалық конвергенция аймағына көбірек тәуелді және циклон болмайтындықтан, экваторлық аймақта орналасқан. Қала ресми түрде емес, жер бетіндегі ең ылғалды жерлердің бірі деп танылады, орташа жылдық жауын-шашын мөлшері – 74,8 мм, ал ең көп жауын-шашын жылдық көрсеткіші – . Осының салдарынан Таубиль Батыс Папуа Жаңа Гвинеядағы ең бай және жақсы қамтамасыз етілген елді мекен болып табылады. "Ок Теди Майнинг" деп аталатын кен орны бұрын Папуа Жаңа Гвинея үкіметі мен австралиялық кен өндіруші компания BHP-нің бірлескен меншігінде болған. 2002 жылы кен орны қайта құрылды, ал BHP-нің үлесі енді Папуа Жаңа Гвинеяның тұрақты даму бағдарламасына тиесілі. (IATA коды TBG) 1280 метрлік (4200 фут) топырақ және қиыршық таспен жабдықталған ұшу-қону жолағы бар. Жолаушылар ағынының көп бөлігі Азия-Тынық мұхиты әуекомпаниясының Dash 8 ұшақтарымен күн сайын Порт-Морсбиге немесе Маунт-Хагенге, ал аптасына үш рет Австралияның Кэрнс қаласына орындалады. Dash 8 қызметтері енгізілгенге дейін кен орнына King Air Super 200 ұшағы қолданылды. Азия-Тынық мұхиты әуекомпаниясы – Таубильде бас кеңсесі орналасқан жергілікті компания. Airlines PNG, Mission Aviation Fellowship және Air Niugini де Таубильге үнемі рейстер жасап тұрады. Таубильге Талайр әуекомпаниясы таратылғанға дейін тұрақты түрде қызмет көрсеткен.

Тарих

1970 жылдардың соңында Табубил кішкентай лагерь болатын. Қала салына бастағанға дейін Табубилдің алғашқы ұшу-қону жолағы басқа жерде, қазіргідей емес бұрышта орналасқан. Қаланың дамуында әуе көлігі шешуші роль атқарды, себебі жолдар мүлдем болған жоқ және маңызды логистикалық қиындық тудырған Киунга-Табубил тас жолы әлі салынбаған еді.

Жол жүру

Табубилде бірнеше асфальтталған басты көшелер және бірнеше топырақты шағын жолдар бар. Қаладағы "Б" және "С" үйлерін бөліп тұратын орталық солтүстік-оңтүстік жол "Спийн Роуд" (жергілікті жерде "Dead End Road" деп аталады) деп аталады және әр жергілікті жолдың соңында ірі тастармен көлік жүруге жабылады, оңтүстік бөлігіндегі шағын учаскеден басқа, ол бірнеше үйлерге кіру үшін қолданылады. Бұл көлік жүрмейтін жол қала ішінде жақсы пайдаланылатын және қауіпсіз жол құрайды. Осы жолда базарлар жиі кездеседі, сондай-ақ жолдың бойында екі "ликлик" дүкені, қаланың жалғыз қоғамдық саябағы мен ойын алаңы орналасқан. Барлық маңызды жолдар асфальтталған және көптеген "су өткізгіштерді" қамтиды, олар қаладағы көп мөлшердегі жаңбырдың жолды кедергісіз жуып өтуіне мүмкіндік береді. Қаладағы ең көп кездесетін жол апаттарының түрі - жыландар, олар көбінесе битумнан жылу алу үшін жолға жатады.

Кюнга-Табубил тас жолы

Қалашық жабылмаған тас жолдың бойында орналасқан. Автожолдың бір шеті солтүстік-батысқа қарай 30 шақырым жердегі Ок Теди кенішінде аяқталады. Автожолдың екінші шеті оңтүстікке қарай 100 шақырым жердегі Флай өзенінің ең солтүстік кеме жүзе алатын нүктесі – Киунга өзен портында аяқталады. Бұл жолмен автобустар, жеке көліктер және ауыр жүк тасымалдау көліктері қатынайды. Бұл тас жол қалаға және кенішке Флай өзеніндегі баржалардан тасымалданатын жабдықтарды жеткізу үшін пайдаланылады. Тас жол портқа баратын және порттан келетін жүк көліктері үшін көп пайдаланылады. Кеніштен алынған мыс концентратының қорытылмаған күйіндегі массасы осы магистральға параллель жүретін 137 шақырымдық құбыр арқылы өзен портына жіберіледі. Киунга-Табубил тас жолы – провинциядағы жылдың кез келген мезгілінде пайдалануға болатын сирек жолдардың бірі, ал ауданның көптеген басқа да жолдары осы шалғай тас жолына жалғасады.

Өзендегі саяхат

Қатты құрғақшылық болмаса, кенге қажетті жабдықтардың көп бөлігі Флай өзені арқылы баржамен жеткізіледі, оған Киунгадағы порт арқылы қол жеткізуге болады. Бұл порттан кеннен алынған барлық өнім мен жергілікті экспорт жіберіледі. Флай өзенінің су деңгейі көбінесе кеме қатынасы үшін тым төмен болады, сондықтан баржалар көбінесе ортасынан тоқтап қалады. Әуе тасымалынан басқа, қалаға жабдық жеткізудің жалғыз жолы – өзен арқылы баржамен, содан кейін жүк көлігімен тасымалдау.

Жаяу жүру

Тұрғындардың басқа шалқай аймақтарға жаяу баратыны жиі кездеседі. Көптеген жергілікті тұрғындар ел ішіндегі көптеген жерлерге дейін қанша күн жол жүру керектігін айта алады. Шын мәнінде, көптеген адамдар өздерінің ауылдарына бару үшін жаяу жүруден басқа амал жоқ, себебі көптеген жергілікті әуежайлар жарамсыз күйде. Ұшу-қону жолақтарын күтіп ұстау – жергілікті басқару деңгейінің жауапкершілігінде болады, ал айналасындағы көптеген ЖББ-лар (жергілікті басқару бөлімдері) жеткіліксіз қаржыландырылады.