Кіріспе
Dolby Stereo дыбыс форматы – Dolby Laboratories компаниясы жасаған дыбыс форматы. Ол екі мүлдем әртүрлі негізгі жүйе үшін біріктірілген бренд: 1976 жылғы Dolby SVA (стерео айнымалы аймақ) жүйесі, 35 мм фильмдердегі оптикалық дыбыс тректерімен қолданылады, және 70 мм фильмдердегі 6 арналы магниттік дыбыс тректеріндегі Dolby Stereo 70 мм шуды азайту жүйесі. Dolby SVA фильмдердегі дыбыс эффекттерін дамытуға және Уолтер Мурчтың дыбыс дизайны теориясын қалыптастыруға зор үлес қосты. Ірі қалаларды қоспағанда, көптеген кинотеатрларда магниттік дыбыс тректерін ойнату мүмкіндігі болмады, сондықтан көптеген фильмдер монооптикалық дыбыс тректерімен шығарыла берді. Dolby SVA оптикалық дыбыс тректеріне жоғары сапалы стерео дыбыс жазудың әдісін ұсынды. Dolby Stereo кодталған 35 мм фильмдегі оптикалық дыбыс трекі стереофониялық дыбыс үшін сол және оң тректерді ғана емес, сонымен қатар 1970 жылдардағы «квадрофоникалық» дыбыс үшін жасалғанға ұқсас матрицалық кодтау жүйесі (Dolby Motion Picture матрицасы немесе Dolby MP) арқылы үшінші орталық арнаны және қоршаған орта дыбысы мен арнайы эффекттер үшін кинотеатрдың бүйірлеріндегі және артқы жағындағы динамиктерге арналған төртінші айналма арнаны қамтиды. Бұл бұрын бір монооптикалық арнаға бөлінген трек кеңістігінде, 4 арналы магниттік жүйедегідей, жалпы төрт дыбыс арнасын қамтамасыз етті. Dolby сонымен қатар Dolby Stereo жүйесіне A типіндегі шуды азайту технологиясын енгізді.
Dolby Stereo is a sound format made by Dolby Laboratories. It is a unified brand for two completely different basic systems: the Dolby SVA (stereo variable area) 1976 system used with optical sound tracks on 35mm film, and Dolby Stereo 70mm noise reduction on 6 channel magnetic soundtracks on 70mm prints. Dolby SVA significantly improves the development of sound effects in films and theorization of sound design by Walter Murch. Except in large cities, most movie theaters did not have facilities for playing back magnetic soundtracks, and a majority of films continued to be produced with mono optical soundtracks. Dolby SVA provided a method for putting high quality stereo soundtracks on optical sound prints. The optical soundtrack on a Dolby Stereo encoded 35 mm film carries not only left and right tracks for stereophonic sound, but also—through a matrix decoding system (Dolby Motion Picture matrix or Dolby MP) similar to that developed for "quadraphonic" or "quad" sound in the 1970s—a third center channel, and a fourth surround channel for speakers on the sides and rear of the theater for ambient sound and special effects. This yielded a total of four sound channels, as in the 4 track magnetic system, in the track space formerly allocated for one mono optical channel. Dolby also incorporated its A Type noise reduction into the Dolby Stereo system.
Тарих
Dolby Labs киностудиялар Dolby A типіндегі шуды азайтуды студиялық магниттік пленкаға жазған кезде кино дыбысына қатысты болды. Өндіріс процесінде Dolby шуын азайтуды қолданған алғашқы фильм – A Clockwork Orange (1971), бірақ стандартты «Академия» оптикалық саундтрегімен шығарылғанда оның көп бөлігі жоғалды. Бұл Dolby компаниясының шуды азайтуды A типінде шығару принтерлеріндегі оптикалық саундтрекке қолдану туралы ұсынысына әкелді. 1970-ші жылдардың басында оптикалық саундтректердің сапасын жақсартуға қызығушылық қайта жанданды, ол 1930-шы жылдардан бері көбінесе өзгермеді. Атап айтқанда, танымал «Академия қисығы» (Кино өнер және ғылым академиясы 1938 жылы белгілеген оптикалық тректерді кинотеатрда ойнату үшін стандартты жиілік жауабы) әлі де қолданыста болды. Ол шу мен бұрмалаудың естілуін азайту мақсатында театр жүйесінің жоғары жиіліктегі жауабын күрт төмендетті. Dolby «Академия» қисығын Dolby A типіндегі шуды азайтумен алмастыруды ұсынды. 1974 жылы Callan фильмінен бастап он фильм Dolby кодталған моно саундтрекпен шығарылды. Кинотеатрлар Dolby A типіндегі шуды азайту модулімен және динамиктер мен залдың электроакустикалық жиіліктерін теңестіретін үшінші октавалық эквалайзермен жабдықталды. Ол кино дыбысының жаңа халықаралық стандартын құрды. Жүйе жақсы жұмыс істесе де, кинотеатр иелері технологияға инвестиция жасауға асықпады, стерео қосылғанға дейін күтті. Екі арналы оптикалық стерео дыбыс таспасын фильмнің әдеттегі дыбыс таспасына орналастыру идеясы жаңа емес; стереоның пионері Алан Блумлейн 1933 жылы осындай жүйені қолдана отырып, тәжірибелік стереофониялық фильмдер жасаған, ал Вестрекстің Дж. Г. Фрейн 1955 жылы SMPTE-ге ұқсас жүйені ұсынған. 1970 жылы магниттік жазу әдістері көп жағдайда оптикалық саундтректерді алмастырмайтындығы анық болды. 1970 жылдардың басында Eastman Kodak бұл идеяны қайта жаңғыртты, ол 1972 жылы SMPTE-ге ұсынылған R. E. Uhlig мақаласында сипатталған. Бастапқыда RCA компаниясы үшін жасалған екі арналы 16 мм фильмді жазғышты пайдаланып, Kodak Блумлейн мен Фрейн бұрын жасағандай екі арналы стерео саундтректі жазды, бірақ бұл жартылай енді тректерде қол жетімді шектеулі динамикалық диапазонды жақсарту үшін Dolby шуын азайтуды қосты. Ол саундтрек аймағын үш бағытта үш орталық арнаны қамтамасыз ету мүмкіндігін қарастырды, бірақ оны динамикалық диапазонға кері әсер етуі және кинопроекторларды түрлендіруде кездесетін қиындықтар себепті қабылдамады. Оның орнына ол орталық арнадағы динамикті сол және оң арналардың қарапайым қоспасымен қуаттандыруды ұсынды; алайда бұл стерео бөлінуін нашарлатады, сондықтан бұл толыққанды қанағаттандырмайды. Ол өзінің идеясын ұсынып, Dolby-мен жұмыс істегеннен кейін, Dolby SVA, 35 мм стерео айнымалы аймақты оптикалық кодтау және декодтау жүйесі пайда болды және кейін ISO 2969 индустрия стандарты ретінде қабылданды. Төрт бастапқы арна – Сол (L), Орта (C), Оң (R) және Қоршаған (S) – екіге біріктіріледі, олар Сол жақтағы жалпы және Оң жақтағы жалпы (LtRt) деп аталады. SSM 2125 – Dolby Stereo матрицалық декодері (қоршаған дыбыстың кешігуін қоспағанда) бір чипте, ол кәсіби декодерлерде қолданылатын логикалық жүйені қолданатын отандық декодерлерге тұтынушыға сатылуға мүмкіндік берді. Осылайша бұл декодерлер Dolby Pro Logic деп аталды.
Dolby Stereo 70 мм алты тректі
Dolby Stereo 70 мм Six Track – бұл 70 мм-лік пленканың алты магниттік дыбыс жолағында Dolby шуды басу технологиясын қолдану. Алғаш рет 1976 жылы шыққан MGM фильмі «Логанның қашуы» фильмінің кейбір нұсқаларында қолданылды. Todd AO форматы 1955 жылы ұсынылып, бастапқыда көп арналы магниттік дыбысты қамтыды, оптикалық дыбыс жолағы болған жоқ. Бірақ кейбір 70 мм-лік пленкаларда аналогтық магниттік жолдың орнына DTS цифрлық трегі қолданылды. Алғашқы жүйелеуде 5 алдыңғы және 1 қоршау арнасы болған. Бірақ 1970 жылдарға қарай аралық (сол жақ орталық және оң жақ орталық) жолдарды пайдалану көбінесе тоқтатылды, бұл арналар бос қалдырылды немесе жақын орналасқан арналардың қарапайым араластырылуымен толтырылды. Dolby осы кейінгі тәжірибені мақұлдамады, себебі бұл арналардың бөлінуіне әкелді, бірақ оның орнына осы арналарды LFE (төмен жиілікті эффекттер) үшін пайдаланды, бұл бас динамиктері бар артық аралық алдыңғы динамиктерді қолдануға мүмкіндік берді. Кейіннен осы арналардың пайдаланылмаған ЖЖ сыйымдылығы Todd AO жүйесінің моно қоршау арнасын алмастырып, стерео қоршауды қамтамасыз ету үшін пайдаланылды, нәтижесінде Dolby Digital сақталған қазіргі заманғы 5.1 арналы жүйе пайда болды.
Ultra Stereo (Стерео-өңдеу)
1984 жылға қарай Dolby Stereo-ның бәсекелесі пайда болды. Ultra Stereo Labs ұқсас стерео оптикалық дыбыс жүйесін, Ultra Stereo-ны ұсынды. Оның кинопроцессоры матрицалық декодтауды және конволюциялық сәйкестікті арналарды жақсырақ бөлумен жетілдірді. Кіріктірілген баланстау схемасы пленканың қозғалуын және сол және оң жолдар арасындағы кейбір тепе-теңсіздіктерді жойды, бұл бұрын дыбыстың айналма каналға өтуіне себеп болған. Ultra Stereo дыбыс жүйесі 1984 жылы Кино өнері мен ғылымы академиясының техникалық жетістіктер сыйлығына ие болды.