Кіріспе
Мартин Киппенбергер (25 ақпан 1953 – 7 наурыз 1997) – неміс суретшісі. Ол өте көп шығармашылық еңбектерімен, кең ауқымды стильдер мен техникалармен, сондай-ақ суперфикциямен және оның жанжалдағыш, әзілқой және көп ішетін бейнесімен танымал болды. «Нью-Йорк Таймс» газетінің Роберта Смитінің пікірінше, Киппенбергер «өз буынының ең талантты неміс суретшілерінің бірі деп кеңінен есептелген». Ол Альберт Оелен, Маркус Оелен, Вернер Бюттнер, Георг Герольд, Дитер Гёльс және Гюнтер Форг сияқты неміс суретшілерінің буынының орталық тұлғасы болды.
Martin Kippenberger (25 February 1953 – 7 March 1997) was a German artist known for his extremely prolific output in a wide range of styles and media, superfiction as well as his provocative, jocular and hard drinking public persona. Kippenberger was "widely regarded as one of the most talented German artists of his generation," according to Roberta Smith of the New York Times. He was at the center of a generation of German enfants terribles including Albert Oehlen, Markus Oehlen, Werner Büttner, Georg Herold, Dieter Göls, and Günther Förg.
Өмір
Киппенбергер 1953 жылы Дортмундта бес балалы отбасыдағы жалғыз ұл ретінде дүниеге келді, оның екі үлкен және екі кіші қарындасы болды. Оның әкесі Катарина Элизабет шахтасының директоры, анасы дерматолог болған. Киппенбергердің анасы жүк көлігінен түсіп қалған паллеттің астында қалып қайтыс болғаннан кейін, ол өмір сүруге жеткілікті мүлік мұраға алды. Ол Гамбургтегі бейнелеу өнері жоғары мектебінде (Hochschule für bildende Künste Hamburg) оқыды, онда Зигмар Полке тікелей оқытпаса да, оған үлкен әсер етті. Флоренциядағы бір жылдық тұрудан және 1977 жылы өткізген алғашқы жеке көрмесінен кейін, ол 1978 жылы Берлинге қоныстанды. Сол жылы ол Гизела Капитайнмен бірге Киппенбергер кеңсесін ашып, өзінің және достарының туындыларын көрмеге қойды. Осы кезеңде Киппенбергер SO36-дың коммерциялық директоры болды, ол өнер көрсетілімдері, фильмдер мен музыка орталығы еді, сондай-ақ Кристин Хан мен Эрик Митчеллмен бірге "Люкс" атты сингл жазған "Груга" панк-тобын құрды. 1984 жылы ол Лорд Джим клубының (Lord Jim Lodge) негізін қалаушы мүшесі атанды. 1989 жылдың соңында Лос-Анджелеске көшіп келгеннен кейін, ол Лос-Анджелестің Венеция ауданындағы итальяндық Capri ресторанының 35% үлесін сатып алды.
Жұмыс
Киппенбергердің бейнелерін тарату үшін белгілі бір стиль мен ортаны қабылдамауы оның мүсіндер, суреттер, қағаздағы жұмыстар, фотосуреттер, инсталляциялар, гравюралар және уақытша заттарды қамтитын өте өнімді және алуан түрлі туындысын құрады. 1980-ші жылдарда Киппенбергердің өнері күшті саяси толғаныстар кезеңдерін бастан өткерді. 1986 жылы Бразилияға сапар барысында Киппенбергер Сальвадор-де-Баиядағы теңіз жағасындағы жанармай құю стансасын сатып алып, оны Мартин Борманның жанармай құю стансасы деп атады. Киппенбергер ойдан шығарылған жанармай құю стансасы арқылы Мартин Борманға жасырыну үшін мекенжай мен табыс табу мүмкіндігін сыйлады; Киппенбергер телефон желісін орнатты және қызметкерлерге «Tankstelle Martin Bormann» деп жауап беруге міндеттелді. Кейін неміс сыншысы Вольфганг Макс Фауст оны неонацистік көзқарастармен айыптады, ол өзінің бірнеше толық өлшемді, киінген манекен мүсіндерін жасады, «Мартин, бұрышқа, өзіңнен ұялу керек» (1989) деп атады, оларды қабырғаға қаратып орналастырды. Киппенбергер «суреттің өлімі» деп есептеліп, оның өнері мыңжылдықтар тоғысында түпнұсқа немесе шынайы нәрсені жасау мүмкін емес деген түсінікпен күресін көрсетеді. Мысалы, «Blass vor Neid steht er vor deiner Tür» («Қызғаныштан сарғайған, ол есігің алдында тұр») (1981) жиырма бір жеке суреттен тұрады, олар бір туынды ретінде көрсетілген, бірақ әр суреттің жеке атауы бар және біркелкі стиль жоқ. 1987 жылы ол өзі сатып алған Герхард Рихтердің 1972 жылғы толығымен сұр абстрактілі суретін кофе үстелінің үстіне енгізді. «Атауы жоқ» («Ақ суреттердің орнатылуы») «бос» ақ текше галерея кеңістігін сынға алу ретінде тілге негізделген концептуалды өнер айналасындағы пікірталастарға тікелей сілтеме жасайды. 1988 жылы басталған Пикассоға сілтеме жасайтын алғашқы жұмыстар сериясында Киппенбергер бұл жобаны одан әрі дамытып, соңғы модернистік иконаны қазіргі заманғы қарсы ойын ретінде қарастырды. 1962 жылы Пикассоның Шато Вовенаргтың баспалдағында «көтерілген» киімде тұрған суретін Дэвид Дуглас Дункан түсіргенін қайта жасау арқылы Киппенбергер өзінің әйгілі бабасын пародиалады, өзін-өзі бейнелеу жанрымен байланысты мачоизмді ойнақы түрде бұрмалады. Киппенбергер бұл мотивті алғаш рет 1988 жылы Испанияның Кармона қаласында жасаған автопортреттер сериясында қолданды. Ол өзін айнаға қарап, өзін зерттегенде, кеңейтілген қарнының үстіне ақ трусыларын жоғары көтерді. Киппенбергер Латерн (Лампа) мүсіндерінің алғашқысын 1988 жылы жасады, ол көп уақытын Испанияның Севилья және Мадрид қалаларында өткізді. Бұл жұмыс, «Латерне ан Бетрункене» («Мас адамдарға арналған көше шам») 1988 жылғы Венеция биенналесіндегі көрмесі арқылы кеңінен танылды. Лампа мүсіндерінің бастапқы мотиві Киппенбергердің 1988 жылғы суретші кітабынан, «Psychobuildings» суреттерінен туындады. 1989 жылы Киппенбергер және оның әріптесі Джефф Кунс Parkett өнер журналының бір санында бірлесіп жұмыс істеді; келесі жылы Кунс Киппенбергер үшін көрме плакатын жасады. 1990 жылы Нью-Йоркте болған кезде Киппенбергер Латекс немесе Резеңке суреттер деп аталатын жұмысты бастады. Сондай-ақ 1990-шы жылдары жоғалған өнер қозғалысының ықпалымен Киппенбергер бүкіл әлемді қоршап тұратын жер асты желісі туралы ойға келді. Грекияның Сирос аралында және Канаданың Доусон Сити қаласында орналасқан жалған метро кіреберістері Киппенбергердің Metro Net World Connection сериясының (1993–97) бөлігі болып табылады. Киппенбергер жеке тапсырыс бойынша салған метро желісінің үлкен бөлігі, пойыздардың шуы мен желдің соғуымен толық, Венеция биенналесінде өлімнен кейін көрсетілді. Өмірінің соңғы 10 жылында Киппенбергер қонақүй қағазындағы суреттерден тұратын серия жасады, олар көбінесе «қонақүй суреттері» (1987–1997) деп аталады. Бастапқыда үш өлшемді Питер мүсіндеріне дайындық диаграммалары ретінде жасалған, ол кейіннен басқа тақырыптар мен шабыттарды бейнелеу үшін сансыз қонақүйлердің бас қағаздарын пайдаланды. Саяхаттарында жиналған Киппенбергер оларды тақырыптық серияларда ұйымдастырды (ғалымдардың портреттері, Франк Синатраның портреттері, соғыстың бейнелеуі және т.б.). Оның соңғы коллаждарында фотосуреттер (полароидтар, фильм кадрлары, журналдан алынған суреттер), гравюралар (оның бірі Зигмар Полке), өткен Киппенбергер көрмелерінен плакаттар, кейбір оригами стилінде бүктелген, жеке жасалған наклейкалар және суреттелген және қайта суреттелген суреттер бар. 1996 жылы серияның бір бөлігі ретінде жасалған «Атауы жоқ» туындысында Киппенбергер өзінің кішкентай қызы Хеленамен қатар тұрған бейнесі бейнеленген. Соңғы екі серияда Киппенбергер алғаш рет Пикассоның соңғы әйелі Жаклин сияқты поздайды, туындыны «Пабло сурете алмайтын суреттер» деп атады. 2011 жылы Киппенбергердің «Төбеден тамса» туындысы Дортмунд мұражайындағы тазалаушы әйелдің жұмысынан зардап шегіп, жойылды, ол туындыдағы дақтарды тазалап жатқан деп ойлады.
Көрмелер
1985 жылы Киппенбергер Нью-Йорктегі Metro Pictures Ltd галереясында "Американы сатып алу және Сальвадорды сату" атты, көптеген мүсіндік жұмыстарды қамтитын ірі инсталляциясын көрсетті. 1986 жылы Дармштадт қаласындағы Гессен жерінің мұражайында (Hessisches Landesmuseum) алғашқы көрмесі болғанымен, ол Германиядан тыс мекемелерден көбірек назар аударды, оның ішінде Париждегі Помпиду орталығында (1993) және Роттердамдағы Бойманс Ван Бьюнинген мұражайында (1994) өткен көрмелері болды. 2011 жылы Малагадағы Пикассо мұражайы "Киппенбергер Пикассомен кездеседі" көрмесін ұйымдастырды. Бұл көрме Киппенбергердің Пабло Пикассоға деген қызығушылығын көрсетті, бұл көркемдік тартымдылық испан суретшісіне тікелей сілтеме жасайтын жұмыстар мен туындылар сериясына әкелді. 2013 жылы жаңадан құрылған Грекияның мәдениет және даму ұйымы NEON, Афинадағы Циклад өнері мұражайында Димитрис Палеокрасса басқаруымен "Азаттыққа шақыру" көрмесін ұсынды. Көрмеде Г. Даскалопулос коллекциясынан және Мартин Киппенбергердің мұражайынан, сондай-ақ Кельндегі Galerie Gisela Capitain галереясынан алынған 60-тан астам туынды, оның ішінде суреттер, мүсіндер, қонақ үйлердегі суреттер мен фотосуреттер көрсетілді. Бұл Киппенбергердің туындылары Грекиядағы мұражай ортасында алғаш рет көрсетілгені болды. Киппенбергер көптеген әріптестерінің жұмыстарын жинады және тапсырыс берді: оның көрме плакаттарының кейбірін Джефф Кунс, Кристофер Вул, Розмари Трокель және Майк Келли сияқты белгілі суретшілер жасады.
Өнер нарығы
Киппенбергердің жұлдызы оның қайтысынан бері тұрақты түрде өсіп келеді, ал оның нарығы бірнеше айқын кезеңнен өтті. Оның туындылары өмірінің соңына қарай ғана аукциондық саудаға қойылды, тіпті сонда да олар көбінесе 10 000 доллардан аспады. 2005 жылдың көктемінде Phillips de Pury & Company аукционында 1991 жылғы атаусыз картина 1 024 000 долларға сатылды. 2011 жылы Киппенбергердің «Атаусыз» (1990) шам мүсіні Christie's London-да 1 329 250 фунт стерлинг (2 094 898 доллар) бағасына сатылды. 2014 жылы Киппенбергердің 1988 жылғы атаусыз автопортреті, Дэвид Дуглас Дункан түсірген 81 жастағы Пикассоның ақ трусымен суретін қайталай бейнелеген туындысы 18,6 миллион долларға сатылды. Сол жылы Ларри Гагосян Нью-Йорктегі Christie's аукционында Киппенбергердің іш киімдегі суретшінің 1988 жылғы автопортретін 22,5 миллион долларға сатып алды. Киппенбергерді Galerie Gisela Capitain өкілдік етеді, ал АҚШ-тағы өкілдігі Skarstedt, Нью-Йорк қаласында орналасқан.
Мұра
Киппенбергердің өнері тоқсанның ортасында белгілі бір танымалдылыққа ие болды, осы кезде Уэльстің альтернативті рок тобы Manic Street Preachers 1994 жылы шыққан үшінші альбомынан үш синглге обложка ретінде үш туындысын пайдаланды. 2010 жылы 2,561,250 фунт стерлингке сатылатын "Ұшқыш Танга" ("Fliegender Tanga") бес бөліктен тұратын туындысының төртінші бөлігі "Faster/P. C. P." синглының обложкасы болды; 1983 жылы жасалған "Сүйкімді Коммунистка" ("Sympatische Kommunistin") екі бөліктен тұратын "Revol" синглының бірінші бөлігінде пайда болды; ал "Тит, мұнаралар, Тортеллини" ("Titten, Türme, Tortellini") француз тілінде "Des tètons, des tours, des tortellini" деп аталып, екі бөліктен тұратын үшінші сингл "Ол азап шегуде" ("She Is Suffering") екі бөлігінің де обложкасы болды. 2008 жылы Италияның Боцен қаласындағы Museion көрмесінде Киппенбергердің бақаның мойын тиегіне ілінгенін бейнелейтін "Бірінші аяқтар" ("Zuerst die Füsse") мүсінін Рим Папасы Бенедикт XVI дінге қарсы деп айыптады, мұның себебі музейдің бұл туынды "адамның қайғысын көрсететін автопортрет" екенін түсіндіргеніне қарамастан болды.