Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Нағыз жәндіктердің түрлері
Species of true bug
Күміс жапырақты ақ құс (Bemisia tabaci, сондай-ақ, бейресми түрде тәтті картоптың ақ құсы деп аталады) қазіргі уақытта маңызды ауыл шаруашылығы зиянкестерінің бірі болып табылады. Күміс жапырақты ақ құс тропикалық, субтропикалық және аз дәрежеде қоңыржай аймақтарда бүкіл әлемде кең таралған. Суық температура ересектерді де, олардың дернәсілдерін де өлтіреді. Күміс жапырақты ақ құс жеміс шырыны сияқты басқа жәндіктермен шатастырылуы мүмкін, бірақ жақыннан қарағанда, ақ құс сәл кішірек және оны басқа жәндіктерден ажыратуға көмектесетін ерекше қанат түсіне ие. Күміс жапырақты ақ құс АҚШ-та 1896 жылдан бері белгілі болған, бірақ 1980 жылдардың ортасында Флоридадағы пуансетия егісінде агрессивті штамм пайда болды. Бұл штамм ертерек белгілі болған А штаммының аз зиянды шабуылынан ажырату үшін ыңғайлы болу үшін В штаммы (В биотипі) деп аталды. Оны анықтағаннан бір жыл өткен соң, В штаммының қызанаққа және басқа жеміс-көкөніс дақылдарына тарағаны анықталды. Бес жыл ішінде күміс жапырақты ақ құс Техас пен Калифорниядағы ауыл шаруашылығына 100 миллион доллардан астам зиян келтірді. Жылдам жылжымалы дернәсіл жапырақ үстінде жеткілікті қоректік заттары бар қолайлы орынды іздеп, жылжымайтын сатыға айналады. Келесі үш саты ересекке айналғанша 40-50 күн бойы өз орнында қалады. Жапырақтарда күміс эксувия немесе түбірілген терілер қалады. Жылжымайтын сатылар көздің қарауына ақшыл түсті болып көрінеді. Дернәсілдер ауыз мүшелерімен өсімдікке шаншып, өсімдік шырынын сорып жейді. Ақ құсқа шалдыққан өсімдіктерге: қызанақ, аққараға, шырша, қияр, баклажан, бақша, бұршақ және мақта жатады.
The silverleaf whitefly (Bemisia tabaci, also informally referred to as the sweet potato whitefly) is one of several species of whitefly that are currently important agricultural pests. The silverleaf whitefly thrives worldwide in tropical, subtropical, and less predominately in temperate habitats. Cold temperatures kill both the adults and the nymphs of the species. The silverleaf whitefly can be confused with other insects such as the common fruitfly, but with close inspection, the whitefly is slightly smaller and has a distinct wing color that helps to differentiate it from other insects. While the silverleaf whitefly had been known in the United States since 1896, in the mid 1980s an aggressive strain appeared in poinsettia crops in Florida. For convenience that strain was referred to as strain B (biotype B), to distinguish it from the milder infestation of the earlier known strain A. Less than a year after its identification, strain B was found to have moved to tomatoes, and other fruit and vegetable crops. Within five years, the silverleaf whitefly had caused over $100 million in damage to agriculture in Texas and in California. The mobile nymph walks to find a suitable area on the leaf with adequate nutrients and molts into an immobile stage. The next three instars remain in place for 40–50 days, until molting into an adult. Silver exuvia, or shed skins are left on the leaves. The immobile instars appear opaquely white. Nymphs feed by stabbing into the plant with their mouth parts and sucking up plant juices. Plants which are affected by the whitefly include: tomatoes, squash, poinsettia, cucumber, eggplants, okra, beans, and cotton.
Коммерциялық әсері
Күмісжапырақ ақ құсы АҚШ, Австралия, Африка және бірнеше Еуропа елдерінде инвазивті түр деп саналады. 1889 жылы Грекияда ол егіс зиянкесі ретінде тіркелді және ондағы темекі егіміне елеулі әсер етті. АҚШ-та күмісжапырақ ақ құсы алғаш рет 1897 жылы тәтті картоп егімінде табылды. Бұл кішкентай жәндік өсімдіктерге қоректену және өсімдік ауруларын тарату арқылы зиян келтіреді. Күмісжапырақ ақ құсы өз қожайын өсімдіктерін ауыз мүшесімен флоэманы немесе жапырақ астыңғы бетін тесіп, қоректік заттарды сорып алып тамақтанады. Өсімдіктің зақымданған бөліктерінде хлорозды дақтар пайда болып, құрғап немесе жапырақтары түсуі мүмкін. Ақ құстар сондай-ақ "бал шырыны" деп аталатын жабысқақ затты бөліп шығарады, ол қожайын өсімдікте қалады. 1980-ші жылдары Bemisia tabaci АҚШ-тың оңтүстік-батысы мен Мексикадағы егістер үшін үлкен мәселеге айналды. Ғалымдар бұл зиянкестің сол кезде АҚШ-қа әкелінген жұққан сәндік өсімдіктер арқылы келгенін болжайды. Флорида штатындағы шөптесін жылыжайлары 1986 жылдан бастап бұл зиянкес салдарынан қиын жағдайға түсті, ал 1991 жылға қарай жұқпалы ауру Джорджия, Луизиана, Техас, Нью-Мексико және Аризона штаттары арқылы таралып, Калифорниядағы фермерлерге де зиян келтірді. Калифорния АҚШ-тың қысқы көкөніс өнімдерінің шамамен 90%-ын өндіреді және күмісжапырақ ақ құсы популяциясынан егінге шамамен 500 миллион долларлық зиян келтірілді.
The silverleaf whitefly is considered an invasive species in the United States as well as Australia, Africa, and several European countries. It was classified as an agricultural pest in Greece around 1889 and had a significant impact on tobacco crops there. The first silverleaf whitefly was found in the United States in 1897 on a crop of sweet potatoes. This tiny insect causes damage to plants through feeding and transmitting plant diseases. The silverleaf whitefly feeds on its host plants by piercing the phloem or lower leaf surfaces with its mouth and removing nutrients. Affected areas of the plant may develop chlorotic spots, whither, or drop leaves. Whiteflies also produce a sticky substance called honeydew, which is left behind on the host. Bemisia tabaci became a serious issue in crops across the southwestern United States and Mexico in the 1980s. Scientists speculate that this pest was introduced via infested ornamental plants brought into the United States at this time. Florida's poinsettia greenhouses were crippled by the pest beginning in 1986, and by 1991, the infestation had spread through Georgia, Louisiana, Texas, New Mexico, and Arizona to plague growers in California. California produces approximately 90% of the United States’ winter vegetable crop, and has incurred an estimated $500 million in crop damage due to silverleaf whitefly populations.
Ядролық рецепторлар
B. tabaci барлық буынтұқымдылар сияқты экдизон рецепторларына (EcR) ие, олар инсектицидтерді жасауға пайдалы болуы мүмкін. Carmichael және авторлар, 2005 жылғы зертмесінде B. tabaci EcR 1Z5X лиганд байланысу доменінің рентгендік кристалдық құрылымын ұсынады.
B. tabaci like all arthropods has ecdysone receptors (EcRs) which may be useful for insecticide development. Carmichael et al., 2005 presents the X ray crystal structure for the 1Z5X ligand binding domain of the B. tabaci EcR.
Биологиялық бақылау
Классикалық биологиялық бақылау осы экзотикалық зиянкестерді бақылаудың ең жақсы, ұзақ мерзімді және тұрақты шешімі болып табылады. Дегенмен, осы әдістің табысы болжамсыз болуы мүмкін. АҚШ-тың шөлейтті жерлердегі ауыл шаруашылығы зерттеу орталығының энтомологтары аққұбаның өлімінің ең көп кездесетін себептерін басқа жәндіктердің жемеуі, паразиттік және ауа райы салдарынан түсіп қалуы деп анықтады. Олар табиғи жемеушілерді пайдаланудың маңыздылығын баса айтып, ферменттермен байланысты иммундық сорбенттік талдау (ELISA) арқылы жемеушілерді анықтады. Биологиялық бақылау және жәндіктердің өсуін реттеушілерді қолдану жыртқыш пен жемтің арақатынасын арттыратыны анықталды. Бупрофезин және пирипроксифен сияқты жәндіктердің өсуін реттеушілер дәстүрлі инсектицидтерге қарағанда табиғи жемеушілерді сақтайды, ал дәстүрлі инсектицидтер жемеушілер мен зиянкестердің популяциясын да дискриминациясыз қырып салуы мүмкін. Қазіргі уақытта B. tabaci-ді бақылау үшін коммерциялық қолжетімді төрт түрлі жемеуші бар: Delphastus pusillus, Macrolophus caliginosus, Chrysoperla carnea және C. rufilabris. Бұл май көкжапырақ аққұбының дернәсілінің мөлшерін азайтады, нәтижесінде ол томат өсімдігінен түсіп, ашаршылыққа ұшырайды. Шәкәр алма тұқымының майы қызанақ өсімдіктеріне кез келген концентрацияда фитотоксикалық емес және зиянкестердің тіршілік ету деңгейін төмендетеді. Бұл гормон – жас гормонның аналогы, ол дамып келе жатқан жәндіктерде гормондық тепе-теңдік пен хитинге әсер етеді, деформацияға және өлімге алып келеді. Бұл жәндіктердің өсуін реттеуші ересек аққұбыларды өлтірмейді және сүтқоректілерге, балықтарға, құстарға және бал араларына төменгі уыттылыққа ие.
Classical biological control has been the best long term, sustainable solution to controlling these exotic pests. However, success of this method can be unpredictable. Entomologists with the U. S. Arid Land Agricultural Research Center identified the most common causes of death of the whitefly as predation by other insects, parasitism, and weather induced dislodgement. They emphasize the importance of exploiting the use of natural predators and have identified predators by the use of enzyme linked immune sorbent assay (ELISA). It was found that the use of the biological controls and insect growth regulators produces a higher predator to prey ratio. Insect growth regulators, such as buprofezin and pyriproxyfen, conserve natural predators compared to conventional insecticides, which can indiscriminately kill both predator and pest populations. There are currently four species of predators that are commercially available for control of B. tabaci: Delphastus pusillus, Macrolophus caliginosus, Chrysoperla carnea, and C. rufilabris. This oil causes the silverleaf whitefly nymph to shrink in size and therefore detach from the tomato plant, leading to starvation. Sugar apple seed oil is not phytotoxic to tomato plants of any concentrations and reduces the survival rate of the pest. This hormone is a juvenile hormone analogue, which affects hormonal balance and chitin in immature insects, and causes deformation and death during molting and pupation. This insect growth regulator does not kill adult whiteflies, and has low toxicity to mammals, fish, birds and bumblebees.
Жасанды тұзақтар мен қақпақтар
Тұзақтар B. tabaci-ді бақылаудың пестицидсіз әдісін ұсынады. Жарықдиодты CC тұзағын (LED CC) өсімдік физиологы Чанг Чи Чу мен Томас Хеннеберри әзірледі. Бастапқыда тұзақ күміс жапырақты ақжапырақтардың популяциясын бақылау үшін қолданылды, бірақ тұзақ жақсартылғаннан кейін ол ақжапырақ зиянкестерінің популяциясын шектеуге бағытталған бақылау бағдарламаларында пайдаланылды. Тұзақтың өзінде ақжапырақтарды тартып, тұтқындайтын жасыл LED шам бар. LED құрылғысы түнде ең жақсы жұмыс істейді, сонымен қатар арзан және берік. Бұған қоса, LED ақжапырақтардың хищниктері мен паразиттеріне зиян келтірмейді. Күміс жапырақты ақжапырақтар қызанақ өсімдігіне қарағанда, қабаққа көбірек тартылады. Қысқы және көктемгі егін шаруашылығында жақсы санитарлық жағдайды сақтау, сондай-ақ, осы жәндікті бақылау үшін де қажет. Өсімдік патологы Бени Брутон мен Шейкер Кусик ашқан SqVYV вирусы – негізінен қарбыздың қурап өлетін ауруы, ол қарбыздың жүзімдерінің құлауына және егін жинау алдында қарбыздың өлуіне әкеледі. Кусик пен патолог Скотт Адкинс ARS субтропикалық өсімдік патологиясы зерттеу бөлімінде бірлесіп, SqVYV-ға қарсы тұрақтылықты табу мақсатында, жабайы қарбыздың гендік қорынан үлгілерді тексерді. Кусик ақжапырақтардың санын азайту үшін қолданылатын инсектицидтер мен күміс түсті полиэтилен пленканың әртүрлі комбинацияларын зерттеді.
Traps offer a pesticide free method of control of B. tabaci. The Light Emitting Diode Equipped CC trap (LED CC) was developed by plant physiologist Chang Chi Chu and Thomas Henneberry. Originally, the trap was used to monitor population of silverleaf whitefly populations, but as the trap was improved it was used in control programs to limit whitefly pest populations. The trap itself includes a green LED light that attracts and traps the whiteflies. The LED device works best at night, and is inexpensive and durable. In addition, the LED does not harm predators and parasitoids of the whitefly. Silverleaf whiteflies are actually more attracted to the squash crop than they are to the tomato plant. Good sanitation in winter and spring crops is also required for the maintenance and control of the fly population. The SqVYV virus discovered by plant pathologist Benny Bruton and Shaker Kousik is essentially a crippling disease of the watermelon, which leads to the vine of the watermelon to collapse, causing the death of the watermelon before harvest. Kousik and pathologist Scott Adkins at ARS Subtropical Plant Pathology Research Unit worked together in screening the watermelon germplasm for resistance to SqVYV as to search for potential sources of resistance in wild type watermelon. Kousik examined different combinations of insecticides and silver plastic mulch that could be used to reduce the whitefly populations.