Кіріспе

Gafsa (قفصة qafṣah / gafṣah) – Тунис мемлекетіндегі Гафса облысының орталығы. 111 170 халқы бар Гафса Тунистің тоғызыншы ірі қаласы және ол ел астанасы Тунистен 335 шақырым жерде орналасқан.

Шолу

Гафса – Тунистің оңтүстік-батысының астанасы, тарихи оазис және Тунис тау-кен өнеркәсібінің үйі. 2014 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 111 170 адамды құрайды, қала басшысы – Хелми Белхани. Қала Тунистен оңтүстік-батысқа қарай жолмен орналасқан. Оның географиялық координаттары .

Ежелгі тарих

Гафса аймағындағы тарихқа дейінгі ескерткіштерді қазу жұмыстары нәтижесінде Капсия мәдениетімен байланысты артефакттар мен қаңқа қалдықтары табылды. Бұл мезолиттік цивилизация радиокөміртекпен б.з.б. 10 000 – 6 000 жылдар аралығында дауланған. Бұл халық, «Шалқа жеушілер» деп белгілі, көптеген қабық үйінділерімен танымал. Олар қазіргі берберлердің арғы тегі деп есептеледі. Қала латын тілінде Capsa деп аталған. Гафса мезолиттік Капсия мәдениетіне латынша Capsa атауын берген. Ол патша Югуртаға тиесілі болған, ол ондағы қазынасын сақтаған. 106 ж.б.з. Гай Мариус қаланы басып алып, қиратқан, кейін пуникалық үлгідегі суфеттер басшылығымен қайта құрылып, римдік колония мәртебесіне ие болған. Капса – Африканың Фоссатум Африкасына жақын маңызды рим қаласы болған. Қаланың қираған жерлерінде римдік су қоймалары әлі де көрініп тұр. Арабтар басып алғаннан кейін Капса маңыздылығын жоғалта бастады, оның орнына мұсылмандық Қайруан қаласы пайда болды. Кампс және Лаверде сияқты тарихшылар Гафсаны Солтүстік Африкада африкалық романс тілінің 13 ғасырға дейін сөйлеп қалуын қамтамасыз еткен жер деп санайды.

Жақында болған тарих

1886 жылы фосфат кен орындары табылды, ал қазіргі Гафса әлемдегі ең ірі фосфат кен орындарының біріне ие. Британдық автор Норман Дугластың "Құмдағы бұлақтар" (1912) атты саяхат кітабы Гафсадағы өмір мен еңбек туралы толыққанды мәлімет береді. Екінші дүниежүзілік соғыста Гафса неміс, итальян әскерлері мен одақтастардың ауыр бомбалауына ұшырады. Касбаның бір бөлігі қирады. 1980 жылдың 27 қаңтарында Ливияда қаруланған және оқытылған оппозициялық топ Хабиб Бургиба режиміне қарсы тұру үшін қаланы басып алды. Шайқастарда 48 адам қаза тапты. Гафса аймағы тарихы бойы бойы белсенді саяси ұстанымдарды сақтап келді, ал ондағы түрлі оқиғалар қазіргі Тунис саясатының қалыптасуына әсер етті. 2008 жылы Гафса президент Зин әл-Абидин Бен Али үкіметіне қарсы бағытталған тәртіпсіздіктердің орталығы болды. Үкімет көтерілісті жылдам және қатыгездікпен басып тастады, бірақ бұл қозғалыс үш жылдан кейін Зин әл-Абидин Бен Алиді биліктен құлатып, жасмин революциясының бастауын берді, ол Солтүстік Африка мен Таяу Шығыстың көп бөлігінде Араб көктерегін тудырды. 2014 жылы қаладан 25 шақырым қашықтықта күрт пайда болған көл анықталды. Көлдің пайда болу себебі әзірге белгісіз.

Епископтық

Қолда бар құжаттар Капсаның бірнеше епископтарының есімдерін көрсетеді. III ғасырда Донатул, Әулие Киприанның 256 жылы Карфагенде өткізген кеңеске, «құлағандар» мәселесін талқылау үшін қатысқан. IV ғасырда Карфаген кеңесінде (349) Капсалық Фортунациан, Бизацена епископтарының арасында бірінші болып есімдері аталды. 393 жылы Квантасий есімді донатист епископы, Максимиан басқарған донатистердің бөлінген тобының Кабарсуссиде өткен кеңесіне қатысты. V ғасырда, католиктер мен донатистер қатысқан Карфаген кеңесінде (411), Гамс пен Морчелли Капсаның донатист Донатианмен өкілдік еткенін және оның католик епископы болмағанын айтады. Капсада 9 ғасырдың соңына дейін епископтар болды, олар туралы Лео VI Дананың «Епископтық тізімінде» (886–912) айтылған. Қазіргі кезде тұрақты епископтық болмай, Капса католик шіркеуінің титулярлық орыны ретінде тізімделген.

Климат

Гафсаның ыстық шөлді климаты бар (Кеппен климаттық жіктелімі BWh).

Экономика

Гафса 1886 жылы ашылған, әлемдегі ең ірі фосфат кен орындарының бірі саналатын фосфаттарды өндіру арқасында дамып келеді. Тунис 2011 жылы шамамен 5 миллион тонна фосфат өндірді. Революциядан кейін өндіріс 2016 жылы 3,5 миллион тоннаға дейін төмендеді. Осының салдарынан Тунис әлемдік рейтингте 7-орыннан 10-орынға түсті. Compagnie des phosphates de Gafsa компаниясы 1896 жылғы 25 тамыздағы келісім негізінде 1966 жылға дейін жеке темір жол желісіне ие болды. Қызығы, қала өте кедей және фосфаттан түсетін кірістен тиесілі пайданы көре алмайды.

Көлік

Гафса – Ксар халықаралық әуежайы қалада орналасқан.

Спорт

El Kawafel Sportives de Gafsa (араб. القوافل الرياضية بقفصة, көбінесе EGSG деп аталады) – Гафса қаласының басты футбол клубы.