Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балық түрлері
Species of fish
Көтерілетін галактика немесе коаро (Galaxias brevipinnis) – Австралияда, Жаңа Зеландияда және жақын орналасқан аралдарда таралған Galaxiidae тұқымдасына жататын балық. Австралияда бұл балыққа "көтерілетін галактика" деген атау берілсе, Жаңа Зеландияда оны коаро немесе коаро деп атайды. Сонымен қатар, басқа да жергілікті атаулары бар: қысқа жүзбекке ие галактика, кең жүзбекке ие галактика, Кокс тау галактикасы және Пимен галактикасы.
The climbing galaxias or kōaro (Galaxias brevipinnis) is a fish of the family Galaxiidae found in Australia, New Zealand, and nearby islands. The name climbing galaxias is used in Australia, and koaro or kōaro in New Zealand. Further vernacular names include short finned galaxias, broad finned galaxias, Cox's mountain galaxias, and Pieman galaxias.
Сыртқы келбеті
Бұл галактикалардың пішіні басқа диадромалы аққұбалар түрлерімен шатасуы қиын. Ол сопақтанып, жіңішке, түтікшеге ұқсайды. Денесінің бүйір жағы мен арқасы алтын түсті дақтар мен жолақтармен әрленген, күнде жарқырап, сәнді көрінеді. Олардың ең ірісі 29 см-ге жетеді, бірақ көбінесе 16–18 см болады.
The climbing galaxias is unlikely to be confused with the other diadromous whitebait species because of its shape. It is elongated and slender, shaped almost like a tube. The sides and back are covered in a variable pattern of golden blotches and bands that gleam and glitter in the sun, making the climbing galaxias an attractive fish. Their maximum size is around 29 cm, but they commonly reach 16–18 cm.
Өмір салты
Бұл балықтар негізінен түбінде тіршілік етеді және көп жағдайда жақын туысқан галактикалар сияқты мінез-құлық танытады. Олар негізінен таза ағыстарда, көбінесе терең көлеңкелі және салыстырмалы түрде жылдам ағатын жерлерде мекендейді, бірақ кейде көлдерде де кездеседі, әсіресе Тасманияда. Көтерілетін галактикалар көптеген өзен жүйелерінде ішкі аймақтарға енуге қабілетті, сондықтан басқа аққұба түрлеріне қарағанда кеңірек тараған. Бұл түрдің ерекше белгісі – кең және төмен қарай бағытталған кеуде және жамбас қанаттарын пайдаланып, шарлауықтар, ылғалды тастар және бөгеттердің шлюздары сияқты тік беттерге көтерілу қабілеті. Жастардың өзі де аққұба торларына түсіп қалғанда, шелектердің қабырғаларына дейін көтеріле алады. Көтерілу қабілеті галактикалардың басқа түрлерінде де кездеседі, бірақ көтерілетін галактикаларда бұл қабілет ең жоғары деңгейде дамыған, олардың көтерілу қабілеттерін арттыратын арнайы ерекшеліктері бар. Олардың қанаттарының төмен қарай бағытталуы және қанаттарының алдыңғы бөлігіндегі артқа қарай бағытталған қатайған тілімдер осы қабілетке ықпал етуі мүмкін. Көтерілетін галактикалардың бір кезде кейбір көлдерде көптеп табылуы мүмкін еді. Олар Жаңа Зеландияның Таупо көлінде үлкен топтарда жүзіп, маори халқы арнайы торлармен оларды көптеп аулаған. Бірақ енгізілген көкжаңбырлы алабұға Таупо көлінен бұл түрді дерлік толығымен жойды. Сол сияқты, қоңыр алабұғаны әкелу Австралияның Виктория штатындағы Тали Карнг көлінен көтерілетін галактикалардың популяциясын жойды (Кадвалладер, 1996).
These fish live a basically benthic lifestyle and in most respects behave like the common galaxias, a closely related galaxiid. They inhabit mainly clear streams, often deeply shaded and relatively fast flowing, although they sometimes occur in lakes, particularly in Tasmania. Climbing galaxias also have the ability to penetrate well inland in many river systems, thus have a more widespread distribution than the other whitebait species. A major distinguishing feature of this species is its ability to climb up very steep surfaces such as waterfalls, wet rocks, and the sluices of dams using its broad and downward facing pectoral and pelvic fins. Even juveniles of the species are capable of climbing up and over the sides of buckets after being trapped in whitebait nets. Climbing ability is not unique among galaxias species, but it reaches its greatest expression in the climbing galaxias, which have special features that enhance their climbing abilities. The downward orientation of their fins and the strong, backward facing ridges on the front part of their fins possibly contribute to this ability. Climbing galaxias once formed large populations in some lakes. It once roamed New Zealand's Lake Taupō in huge shoals and was caught in huge numbers by Maori people using specialised nets. Introduced rainbow trout has now virtually eradicated the species from Lake Taupō. Similarly, the introduction of brown trout eradicated a climbing galaxias population from Lake Tali Karng in Victoria, Australia (Cadwallader, 1996).
Өмір циклі
G. brevipinnis жұмыртқалары өзен ағысымен теңізге шайылып кетеді деп саналады, онда жас балықтар шамамен алты ай өмір сүріп, кейін «ақ балық» деп аталатын түрлі балықтардың үлкен топтарымен бірге тұщы суға қайта оралады. Бұрын Тасманияда олар ақ балықты коммерциялық түрде аулаудың бір бөлігі болған, бірақ қазір оларды аулау тек демалыс үшін балық аулаумен шектеліп, рұқсат етілген құрал-жабдықтар мен әдістерге қатаң шектеулер қойылған. Ішкі суларда қоныстанған популяциялардың өмір салты да ұқсас, бірақ жас балықтар өмірінің бастапқы кезеңін ішкі көлдерде және арналарда өткізеді.
G. brevipinnis eggs are believed to be washed downstream to the sea, where the young live for about six months before returning to fresh water as part of the large, mixed species schools known as whitebait. They were once part of a commercial whitebait fishery in Tasmania, but now fishing for them has been restricted to recreational anglers with significant restrictions on allowable tackle and methods. Land locked populations have a similar lifestyle except the young spend the first part of their lives in inland lakes and backwaters.
Диета
Бұл балықтар су және құрлықтағы жәндіктер, шұбатырша және құбыртқа личинкалары, сондай-ақ амфиподтар сияқты омыртқасыздармен қоректенетін жалпыланған етқоректілер.
These fish are generalised carnivores of invertebrates, including aquatic and terrestrial insects, mayfly and caddisfly larvae, and amphipods.
Тарату
Олардың таралу аймағы Оңтүстік Австралиядағы Аделаида мен Кенгуру аралынан басталып, Вильсонс үстіртін, Тасмания, Флиндерс және Кинг аралдарын қамтитын Виктория жағалауы арқылы, сондай-ақ Сиднейге дейінгі Жаңа Оңтүстік Уэльс жағалауының солтүстігіне дейін, және Жаңа Зеландияға, оның ішінде Чатэм, Окленд және Кемпбелл аралдарына жетеді. Олардың жартастарға өрмелеу қабілеті, шағала сияқты басқа түрлердің жете алмайтын өзендердің бастауларында да тіршілік етулеріне мүмкіндік береді.
Their distribution extends to coastal streams in southeastern Australia from Adelaide and Kangaroo Island in South Australia, through coastal Victoria including Wilsons Promontory, Tasmania, Flinders and King Islands, and north along the New South Wales coast to around Sydney, as well as New Zealand including the Chatham, Auckland and Campbell Islands. Their climbing ability enables them to inhabit headwaters of streams that introduced species, such as trout, cannot reach.