Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жер осінің бұрынғыда тез өзгергендігі туралы талап
Claim of past rapid changes of the Earth's axis
Тарихи контексттегі полюстік ығысу гипотезасы
the hypothesis of pole shift in its historical context
Катаклизмік полюстік ығысу гипотезасы – Жердің айналу осінің геологиялық тұрғыдан жылдам ығысулары болғанын, нәтижесінде су тасқыны, тектоникалық құбылыстар немесе салыстырмалы түрде жылдам климат өзгерістері сияқты апаттарға әкелгендігі туралы ғылыми емес пікір. Прецессия мен осьтік бұрылудың өзгеруінің дәлелдері бар, бірақ бұл өзгерістер әлдеқайда ұзақ мерзімді және планетаға қатысты айналу осінің салыстырмалы қозғалысын қамтымайды. Дегенмен, "нағыз полярлық серуендеу" деп аталатын жағдайда Жер бекітілген айналу осіне қатысты айналады. Зерттеулер соңғы 200 миллион жыл ішінде шамамен 30° нағыз полярлық серуендеу болғанын, бірақ осы кезеңде Жердің географиялық осьтік полюсінің жылдам ығысулары табылмайтынын көрсетеді.
The cataclysmic pole shift hypothesis is a pseudo scientific claim that there have been recent, geologically rapid shifts in the axis of rotation of Earth, causing calamities such as floods and tectonic events or relatively rapid climate changes. There is evidence of precession and changes in axial tilt, but this change is on much longer time scales and does not involve relative motion of the spin axis with respect to the planet. However, in what is known as true polar wander, the Earth rotates with respect to a fixed spin axis. Research shows that during the last 200 million years a total true polar wander of some 30° has occurred, but that no rapid shifts in Earth's geographic axial pole were found during this period.
Анықтама және түсіндірме
Географиялық полюстер Жер бетінде айналу осімен қиылысатын нүктелер арқылы анықталады. Полюстік жылжу гипотезасы осы полюстердің жатқан жерінің негізгі бетке қатысты өзгеруін сипаттайды – бұл прецессия мен нутацияның нәтижесінде туындайтын эклиптика жазықтығына қатысты осьтік бағыттың өзгеруінен өзгеше құбылыс және нақты полярлық серуеннің күшейтілген нұсқасы. Геологиялық тұрғыдан алғанда, жер бетінің жылжуы планеталық жылжудан бөлек, Жердің балқыған ядросының мүмкіндігімен жүзеге асырылады. Полюстік жылжу гипотезалары пластиналық тектоникамен байланысты емес, бұл Жер бетінің қатты пластиналардан тұратындығы және олардың ыстық немесе жартылай сұйық астеносферада жылғатындығы туралы қабылданған геологиялық теория; сондай-ақ континенттік қозғалыспен де байланысты емес, бұл континенттердің орналасуы Жер бетінде баяу жылжу арқылы жүзеге асып, жүздеген миллион жылдар бойы континенттер мен мұхиттардың біртіндеп пайда болуына және бөлінуіне әкеледі. Полюстік жылжу гипотезалары геомагниттік керілуден де ерекше, ол Жердің магнит өрісінің кейде кері айналуын (солтүстік және оңтүстік магнит полюстерін тиімді түрде алмастыру) білдіреді.
The geographic poles are defined by the points on the surface of Earth that are intersected by the axis of rotation. The pole shift hypothesis describes a change in location of these poles with respect to the underlying surface – a phenomenon distinct from the changes in axial orientation with respect to the plane of the ecliptic that are caused by precession and nutation, and is an amplified event of a true polar wander. Geologically, a surface shift separate from a planetary shift, enabled by earth's molten core. Pole shift hypotheses are not connected with plate tectonics, the well accepted geological theory that Earth's surface consists of solid plates which shift over a viscous, or semifluid asthenosphere; nor with continental drift, the corollary to plate tectonics which maintains that locations of the continents have moved slowly over the surface of Earth, resulting in the gradual emerging and breakup of continents and oceans over hundreds of millions of years. Pole shift hypotheses are not the same as geomagnetic reversal, the occasional reversal of Earth's magnetic field (effectively switching the north and south magnetic poles).
Болжамдық тарих
Халық әдебиетінде полюстердің өте жылдам ауысуына қатысты көптеген болжамдар ұсынылған. Полюстердің баяу ауысуы ең аз өзгерістерді көрсетеді және қырып-жоюға алып келмейді. Ал, одан да күрделі көзқарас, географияның күрт өзгеруін және жер сілкінісі мен цунами салдарынан жергілікті жерлердің қирауы мүмкін екенін болжайды.
In popular literature, many conjectures have been suggested involving very rapid polar shift. A slow shift in the poles would display the most minor alterations and no destruction. A more dramatic view assumes more rapid changes, with dramatic alterations of geography and localized areas of destruction due to earthquakes and tsunamis.
Алғашқы қолдаушылар
Жер осьінің ауысуы туралы ертерек айтылған сөздерді 1872 жылы Шарль Этьен Брассюр де Бурбургтің "Мексикалықтардың тарихи хронологиясы" атты мақаласында кездестіруге болады. Ол мезоамерикалық кодекстер бойынша маман болған және ежелгі мексикалық мифтерді шамамен б.з.б. 10 500 жылдан басталган төрт жаһандық апаттың дәлелі ретінде түсіндірген. 1948 жылы электр инженері Хью Аучинклосс Браун полюстік апаттық ауысу гипотезасын ұсынды. Браун сондай-ақ полюстерде мұздың жиналуы осьтің қайта-қайта ауысуына әкеліп соқтырады, шамамен жеті мың жылдық циклдарды анықтады деп мәлімдеді. 1950 жылы өзінің псевдоғылыми еңбегі "Дүниелер соқтығысып жатыр" ("Worlds in Collision") деп аталатынында Иммануэль Великовский Венера планетасының Юпитерден комета ретінде пайда болғанын болжады. Ол шамамен б.з.б. 1450 жылы екі рет жақын аралыққа келген кезде Жердің айналу бағыты түбегейлі өзгергенін, содан кейін келесі жақындасу кезінде бастапқы бағытына оралғанын айтты. Бұл бұзылыс жер сілкінісі, цунами және Қызыл теңіздің екіге бөлінуіне себеп болды деп есептеді. Сонымен қатар, б.з.б. 776-687 жылдар аралығында Марспен болған жақын аралықта Жердің осьінің алға-артқа қарай он градусқа ауысуына себеп болды деді. Великовский өзінің жұмысын қолдау үшін тарихи жазбаларды келтірді, бірақ оның зерттеулері ғылыми қауымдастық тарапынан көбінесе сынға ұшырады.
An early mention of a shifting of Earth's axis can be found in an 1872 article entitled "Chronologie historique des Mexicains" by Charles Étienne Brasseur de Bourbourg, a specialist in Mesoamerican codices who interpreted ancient Mexican myths as evidence for four periods of global cataclysms that had begun around 10,500 BCE. In 1948, Hugh Auchincloss Brown, an electrical engineer, advanced a hypothesis of catastrophic pole shift. Brown also argued that accumulation of ice at the poles caused recurring tipping of the axis, identifying cycles of approximately seven millennia. In his pseudo scientific 1950 work Worlds in Collision, Immanuel Velikovsky postulated that the planet Venus emerged from Jupiter as a comet. During two proposed near approaches in about 1450 BCE, he suggested that the direction of Earth's rotation was changed radically, then reverted to its original direction on the next pass. This disruption supposedly caused earthquakes, tsunamis, and the parting of the Red Sea. Further, he said near misses by Mars between 776 and 687 BCE also caused Earth's axis to change back and forth by ten degrees. Velikovsky cited historical records in support of his work, although his studies were generally ridiculed by the scientific community.
Соңғы болжамдар
Бірнеше авторлар, оның ішінде журналист және Нью-Эйдж жақтасы Рут Шік Монтгомери, бұл гипотезаны қолдау үшін псевдоғылыми аргументтер келтірді. Скептиктер бұл еңбектерде спекуляция, экстрасенстердің жұмысы және қазіргі заманғы халықтық нанымдар үйлесетінін, ал олар өз гипотезаларын жоққа шығаруға тырысып, қарапайым ғылыми тәсілдерді елемеуге ұмтылатынын айтады.
Several authors have offered pseudoscientific arguments for the hypothesis, including journalist and New Age enthusiast Ruth Shick Montgomery. Skeptics counter that these works combine speculation, the work of psychics, and modern folklore, while largely avoiding any effort at basic science by trying to disprove their own hypothesis.
Жер қыртысының орын ауыстыру гипотезасы
Чарльз Хапгуд қазір географиялық полюстердің күрт ығысуы кейбір климат өзгерістері мен мұз дәуірлерін түсіндіруге болатын деген гипотезаның ертедегі жақтаушысы ретінде ең жақсы есте қалған. "Жер қыртысының жылжуы" (1958) (кітабында Альберт Эйнштейннің алғы сөзі бар) және "Полюс жолы" (1970) атты кітаптарында Хапгуд жинақталған полярлық мұз массасы Жердің айналуын тұрақсыздандырады, нәтижесінде жер қыртысы орын ауысады, бірақ Жердің осьтік бағыты бұзылмайды деп болжады. Хапгуд 5000 жыл сайын шамамен 40 градусқа дейін ығысулар орын алатынын, бұл оқиғалар полярлық тұрақтылықтың 20 000 – 30 000 жылдық кезеңдерін үзеді деп сақты. Ол Солтүстік полюстің жақындағы орналасқан жерлерін – Гудзон шығанағын (60°N, 73°W), Исландия мен Норвегия арасындағы Атлант мұхитын (72°N, 10°E) және Юконды (63°N, 135°W) атап көрсетті. Дегенмен, "Полюс жолы" атты кейінгі еңбегінде Хапгуд Эйнштейннің полярлық мұздың салмағы полярлық ығысуды тудыру үшін жеткіліксіз деген пікірін мойындады. Оның орнына, Хапгуд себепші күштердің жер бетінің астында орналасуы керек екенін айтты. Хапгуд канадалық кітапханашы Рэнд Флем Атты өзінің тұжырымдарын қолдайтын ғылыми дәлелдерді іздеуге ынталандырды. Флем Ат осы жұмыстың нәтижелерін 1995 жылы әйелі Розамен бірлесіп жазған "Аспан құлағанда" кітабында жариялады.
Charles Hapgood is now perhaps the best remembered early proponent of the hypothesis that some climate changes and ice ages could be explained by large sudden shifts of the geographic poles. In his books The Earth's Shifting Crust (1958) (which includes a foreword by Albert Einstein) and Path of the Pole (1970), Hapgood speculated that accumulated polar ice mass destabilizes Earth's rotation, causing crustal displacement but not disturbing Earth's axial orientation. Hapgood argued that shifts (of no more than 40 degrees) occurred about every 5,000 years, interrupting 20,000 to 30,000 year periods of polar stability. He cited recent North Pole locations in Hudson Bay (60°N, 73°W), the Atlantic Ocean between Iceland and Norway (72°N, 10°E) and the Yukon (63°N, 135°W). However, in his subsequent work The Path of the Pole, Hapgood conceded Einstein's point that the weight of the polar ice is insufficient to cause polar shift. Instead, Hapgood argued that causative forces must be located below the surface. Hapgood encouraged Canadian librarian Rand Flem Ath to pursue scientific evidence backing Hapgood's claims. Flem Ath published the results of this work in 1995 in When the Sky Fell co written with his wife Rose.
Танымал мәдениетте
Жер қыртысының орын ауысуы туралы идея 2012 фильмінде бейнеленген, бұл фильм 2009 жылы 2012 құбылысына негізделген.
The idea of earth crust displacement is featured in 2012, a 2009 film based on the 2012 phenomenon.
Ғылыми зерттеулер
Бұрынғы уақытта нақты полюстік бұрылыстың әртүрлі кезеңдерде болғанын көрсететін сенімді зерттеулер бар, бірақ оның қарқыны полюстік ауысу гипотезасы болжағаннан әлдеқайда төмен (1 миллион жылға 1 градус немесе одан да баяу). Дәлелдерді талдау Хапгудтың Жер қабаттарының жылдам ығысуы туралы гипотезасын қолдамайды. Деректер географиялық полюстердің соңғы 130 миллион жыл ішінде шамамен 5 градустан аспайтынын көрсетеді, бұл катастрофалық полюстік бұрылыс гипотезасына қайшы келеді. Нақты полюстік бұрылыстың одан да жылдам өткен мүмкін болатын жағдайлары өлшенді: 790-дан 810 миллион жыл бұрын шамамен 55 градусқа дейінгі нақты полюстік бұрылыс екі рет болған болуы мүмкін.
While there are reputable studies showing that true polar wander has occurred at various times in the past, the rates are much smaller (1° per million years or slower) than predicted by the pole shift hypothesis (up to 1° per thousand years). Analysis of the evidence does not lend credence to Hapgood's hypothesized rapid displacement of layers of Earth. Data indicates that the geographical poles have not deviated by more than about 5° over the last 130 million years, contradicting the hypothesis of a cataclysmic polar wander event. More rapid past possible occurrences of true polar wander have been measured: from 790 to 810 million years ago, true polar wander of approximately 55° may have occurred twice.