Кіріспе

Карл Мария фон Вебердің операсы Абу Хасан (J. 106) – Карл Мария фон Вебердің неміс тіліндегі либреттосы бойынша, "Мың бір түн" әңгімелерінің біріне негізделген, бір актілі комедиялық операсы. Ол 1810 жылдың 11 тамызы мен 1811 жылдың 12 қаңтары аралығында жазылған және речитатив пен сөйлеу диалогтарымен бірге жеке нөмірлерден тұрады. Бұл туынды сол кезде танымал болған түрік стиліндегі зингшпиль болып табылады.

Өнер тарихы

Әбу Хасан алғаш рет 1811 жылы 4 маусымда Мюнхендегі Резиденц театрында композитордың дирижерлігімен қойылды. Лондонда ол 1835 жылы Корольдік театрда ағылшын тілінде, ал 1870 жылы 12 мамырда Дрюри-Лейнде итальян тілінде (Моцарттың "Каир қазы" операсымен бір уақытта) сахналады. Аудармасын Сальваторе Маркези жасады, ал диалогты Луиджи Ардити речитативке бейімдеді. Әбу Хасан қазіргі таңда жиі орындалатын опералық репертуарға кірмейді, бірақ кейде қойылады. Дегенмен, овертурасы кеңінен танымал және көптеген реттерде жеке жазылған.

Рөлдер

Рольдер, дауыс түрі, алғашқы қойылым құрамы, 4 маусым 1811 ж. Дирижер: К.М. в. Вебер. Абу Хасан, Халифтің тостаған ұстаушысы. Фатима, оның әйелі, сопрано, Жозефа Ланг. Омар, ақша беруші, бас, Алойс Мук. Халиф (сөйлейді). Зөбейде, Халифтің әйелі (сөйлейді).

Қысқаша мазмұны

Бағдад халифасының сүйіктісі Әбу Хасан қарызға белшесінен батып отыр. Өз байлығын қайтарып алу үшін Хасанның өлімін хабарлау үшін Халифаның әйелі Зөбейдеге әйелі Фатиманы жібереді, ол үшін Фатима 50 алтын және бір парша брокат алады. Фатима жолға шыққаннан кейін несие берушілер Абу Хасанның үйіне кіріп, ақша талап етеді. Омар, ең бай несие беруші, Фатима оған махаббат білдіргенін ойлайды, сондықтан ол басқа несие берушілердің бәрін төлеуге келіседі. Фатима Зөбейдеден сыйлық әкеліп келеді. Әбу Хасан халифаға барып, оның әйелі туралы осындай әңгіме айтып, одан ақша алуға ниетті. Ол сыртта болған кезде Омар қайта пайда болады және Фатимадан құшақтасу талап етеді, бірақ Әбу Хасан қайта оралады. Омар көрші бөлмеде жасырынып, күйеуі мен әйелі оның ашылып қалуынан қорқатынын көреді. Халифаның елшісі Месрур келіп, Фатиманың шын мәнінде өлген-өлмегенін білу үшін келеді. Халифа да, оның әйелі де кімнің өлгенін білгісі келеді, егер екеуі де өлсе, кім бірінші өлгенін сұрайды. Месрур Фатиманың диванда жатқандығын, ал күйеуінің оның жанында үлкен қайғыда екенін көріп, халифаға хабар жеткізу үшін жүгіреді. Ол кетісімен, Зөбейденің күтімшісі де ұқсас тапсырмамен келеді. Бұл жолы Хасан өлімін жалғандайды, ал Фатима жылап, аза тұтады. Соңында халифа мен оның әйелі келіп жетіп, Хасан мен Фатима диванға құлап, өліктей жабылып жатады. Халифа олардың кім бірінші өлгенін айта білгендеріне мың алтын сыйлайды. Хасан қайта тіріліп, халифаның аяғына құлайды: «Мен өлдім – мен бірінші өлдім!» дейді. Ол кешірім мен алтынды сұрайды. Фатима да солай істейді, халифа екеуіне де кешірім жасайды. Фатиманың жүрегін жеңу үмітімен Хасанның қарызын төлеген Омар ұятқа қалады.

Жазбалар

Операны Вольфганг Савалиш, Леопольд Людвиг, Густав Кун және Геннадий Рождественский жаздырған, соңғысы – орыс тілінде. Хайнц Рёгнер Staatskapelle Dresden оркестрімен бірге Ингеборг Холлштейн, Питер Шрайер және Тео Адам қатысқан жазба жасаған (RCA Classic / Sony BMG). Бруно Вейл жетекшілік еткен Cappella Coloniensis 2003 жылы жазды.