Кіріспе

Гүлді өсімдік түрі

Yucca filamentosa, Адамның инесі мен жібі, Аспарагацей тұқымдасына жататын гүлді өсімдік, АҚШ-тың оңтүстік-шығысында табиғи түрде өседі. Биіктігіне дейін өсетін, мәңгі жасыл бұташа, көрікті өсімдік ретінде бағаланады.

Сипаттама

Көбінесе діңі жоқ, көп түбірлі болып келеді, ұзын, жіп тәрізді, көк жасыл, таспа тәрізді жапырақтарынан тұрады. Y. filamentosa басқа юка түрлерінен жапырақ шеттеріндегі ақ, жіңішке жіптер арқылы оңай ажыратылады. Гүлшоғырлары жаздың басында биікке дейін өсіп, көптеген салбыраған, кремі түсті гүлдерді құрайды. Аю шөбі, ине жапырақты пальма, жібек шөп және қасықты жапырақты юка деп те аталады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл түр оңтүстік-шығыс Вирджиниядан оңтүстікке Флоридаға дейін, және батысқа қарай оңтүстік және оңтүстік-шығыс Техасқа дейін таралған. Атлант жағалауының жазықтарында солтүске қарай Кейп-Код пен Лонг-Айленд бұғазына және төменгі Орта Батыс аймақтарына дейін табиғиланған. Франция, Италия және Түркияда да табиғиланғаны хабарланады. Бұл өсімдік көбінесе құмды топырақтарда, әсіресе жағажай бұталарында және құм төбелерінде, сондай-ақ далаларда, шұрайлы жерлерде және тасты беткейлерде кездеседі, бірақ ол балшықты немесе сазды топырақтарда да жақсы өседі.

Экология

Өсімдіктер Tegeticula yuccasella юка шыбыртқысымен тозаңданады. Тегетикула интермедиа сияқты басқа шыбыртқы түрлері де жұмыртқаларын салу үшін осы юкканы мекендейтін өсімдік ретінде пайдаланады.

Өсіру

Y. filamentosa жұмсақ және субтропикалық климаттарда кеңінен өсіріледі. Шағын болғанымен, семсер тәрізді жапырақтары мен әсерлі гүлшоғырларымен көзге түседі. Табиғатта ландшафттың орталық нүктесі болып табылады, сонымен қатар, орташа климаттық бақтарға тропикалық көрініс сыйлайды. Толық күн сәулесі мен жақсы дренажталған топырақ қажет, ал pH көрсеткіші 5,5-7,5 аралығындағы қышқыл немесе шамалы сілтілі болуы тиіс. Үлкен, ет тәрізді, ақ түсті қауырсын тамыры және терең жатқан бүйірлік тамырлары дамиды. Еккеннен және орныққаннан кейін, оны алу қиын, себебі тамырлар көп жылдар бойы жаңа өршіктер шығарып тұрады. Әдетте 29 °C (20 °F) дейін немесе АҚШ Ауыл шаруашылығы департаментінің (USDA) 5-9 аймақтарында (Ұлыбритания H7) қысқа төзімді.

Қолданылуы

Тұқымдары алынып тасталғаннан кейін жемістерін пісіріп жеуге болады. Ірі гүл жапырақтарын салатқа да қосып жеуге болады. Осы өсімдіктің жапырақтары, сабақтары және тамырлары балықты ұйқыға келтіру үшін қолданылады. Чероки тайпасы оны осы мақсатта пайдаланған.