Кіріспе

15 ғасырдағы Роберт Кампен шеберханасының суреті. Меродтың құрбандық алтарінің триптихы (немесе Жариялану триптихы) – бұрынғы иесі, графиня Мари Николет де Меродтың (1849–1905) есімімен аталады және қазір Нью-Йорктегі The Cloisters-де сақталады. Сурет авторлық қолтаңбасы мен күні көрсетілмеген, бірақ ерте Нидерланд суретшісі Роберт Кампен мен оның көмекшісіне жатқызылады. Метрополитен мұражайы суретті «Роберт Кампен және оның көмекшісі» деп атайды. «Көмекшінің» еңбегі негізгі сюжеттерге қарағанда, әйел донордың бейнесімен байланыстырылады. Триптихтің үш бөлігі солдан оңға қарай: бақта тізе бүгіп дұға ететін донорлар, Мәрияға хабарлау сәті (бұл оқиға заманауи, тұрмыстық ортада бейнеленген) және өнеркәсібінің құралдарымен жұмыс істеп жатқан ағаш шебері Иосиф. Көптеген діни символикалық элементтердің ішінде лилия мен бұлақ (Мәрияның тазалығын бейнелейді) және орталық бөлімнің сол жақ терезесінен кіріп келетін жарық сәулелері түрінде бейнеленген Киелі Рух бар. Орталық бөлім 1422 жылдан кейін, шамамен 1425-1428 жылдар аралығында аяқталған. Кампеннің туған күніне және Ян ван Эйктің Гент алтарінің «Жариялану» бөліміне Кампеннің осы тақырыпты бейнелеу әсер еткендігі туралы болжамдарға сүйене отырып, 1420 жылға дейін созылған мерзім де қарастырылған (Рүссо, 1957, 128 бет). Бұл жұмыстың Кампен шеберханасының мүшесі жасағандығы айтылады. Қазір Брюссельде сақталатын бұрынғы нұсқасы Кампеннің түпнұсқасы болуы мүмкін. Сыртқы қанаттар кейінірек шеберхана мүшесімен қосылған, бәлкім, орталық бөлімді триптихке айналдыру және өзін суретте көрсетуді қалаған донордың тілегі бойынша. Оларда бүгінгі Бельгиядағы Льеж қаласының көрінісі бейнеленген. Триптих сол кезде пайда болған кеш готикалық, ерте Нидерланд стилінің негізін қалаушы және маңызды туындысы болып табылады. Ол «екі дәуір арасындағы маңызды кезең» деп сипатталған, ол бірден ортағасырлық дәстүрді қорытындылап, қазіргі заманғы сурет салудың дамуына негіз салады.

Иконография

Иконографияда күрделі діни символика бар, бірақ олардың ауқымы мен нақты мәні талқыланып жүр. Майер Шапиро егеуқыр тұзағының символикасын зерттеуде алғашқы қадам жасады, ал Эрвин Панофский кейінірек, немесе мүмкін тым әрі қарыштады, символдарды талдауды жиһаз бен керек-жарақтардың көптеген егжей-тегжейін қамтуға дейін жеткізді. Осыған ұқсас пікірталастар көптеген ерте Нидерланд суреттері үшін де бар, және мұнда алғаш рет көрінген көптеген детальдер басқа суретшілердің кейінгі Жарияланымдарында қайта пайда болады. Орталық панельдегі символикалық элементтер көбінесе Жарияланымға, Ассамблеяға және Евхаристия құрметіне қатысты. Мария кішіпейілділігін көрсету үшін еденге отырады. Марияның алдындағы жазба және кітап Ескі және Жаңа Ұсынысты, сондай-ақ Мария мен Мәсіх баласының пайғамбарлықты орындаудағы рөлін көрсетеді. Дастарқандағы қыш құмырадағы лилиялар Марияның тазалығын білдіреді. Оның тазалығының басқа да белгілері – жабық бақ (Hortus conclusus). Оң жақтағы панельде, ағаш шебері Иосиф Мәсіттің шайтанды тұзаққа түсіріп, жеңгенін көрсететін егеуқыр тұзағын жасаған. Бұл метафораны Августин үш рет қолданған: «Иеміздің айқышқа шегеленуі шайтанның егеуқыр тұзағы еді; оны ұстаған жем – Иеміздің өлімі болды». Оң жақ панельдің иконографиясын Рассел егжей-тегжейлі зерттеген. Ол Иосифтің жұмыс істеп жатқан нәрсесі – «скандалум» немесе аяққа кедерес келтіретін тас екенін көрсетеді, ол жазаланған адамның аяғын жаралайтын тікенекті тас, ол белінен ілінген арқанмен жүреді. Иосифтің ағаш өңдеу құралдары тұрақты түрде табиғи емес бейнеленген, бұл олардың белгілі бір мақсатқа сәйкес жоспарланғанын көрсетеді; мысалы, үстелдегі ағаш өңдеу құралдары Мәсіхтің үш айқыш ағашы мен екі ұрының айқыштарын бейнелейтіндей етіп орналастырылған.

Шығу тегі

Оның ерте тарихы бұйыңғы. Триптих 1820 жылдан 1849 жылға дейін бельгиялық аристократ Аренберг және Мероде отбасыларына тиесілі болды, содан кейін өнер нарығына түсті және 1956 жылдан бері Нью-Йорктегі Клоистерс жинағында сақталуда. Ол сатып алынғанға дейін көп жылдар бойы жеке жинақта болғандықтан, ғалымдар мен жұртшылыққа қол жеткізу мүмкін болмады. Оны Джон Д. Рокфеллер кіші қаржыландырды, ал сол кезде бұл "Америка Құрама Штаттарындағы жинақтау тарихындағы маңызды оқиға" деп бағаланды.