Кіріспе

Эдвард Каррдың 1961 жылғы "Тарих не?" кітабы. Бұл 1961 жылы тарихшы Э.Х. Каррдың тарихнама саласына арналған ғылыми еңбегі. Кітапта тарих, фактілер, тарихшылардың субъективтілігі, ғылым, мораль, жеке тұлғалар мен қоғам, сондай-ақ тарихтағы моральдық бағалаулар талқыланады. Кітаптың негізі 1961 жылы Кембридж университетінде Карр оқыған лекциялар сериясы болды. Лекциялар тарих теориясы бойынша кең кіріспе ретінде жоспарланған, олардың түсінікті болуы "Тарих не?" кітабын тарихнама саласындағы маңызды еңбектердің біріне айналдырды. Каррдың кейбір идеялары, әсіресе оның релятивизмі және тарихи талдаудағы маңызды фактор ретінде мүмкіндіктерді жоққа шығаруы пікір тудырды. Оның еңбегі көптеген жауаптарға, әсіресе Джеффри Элтонның "Тарихты зерттеу тәжірибесі" еңбегіне себепкер болды. Карр қайтыс болған кезде "Тарих не?" кітабының екінші басылымын дайындап, қайта қарастырып жатқан еді.

Құрылымы

Кітап 1-тарау «Тарихшы және оның фактілері»-мен басталады, одан кейін (2) «Қоғам және жеке тұлға», (3) «Тарих, ғылым және мораль», (4) «Тарихтағы себеп-салдар байланысы» және (5) «Тарих – прогресс ретінде» тараулары келеді, ал (6) «Кеңеюші көкжиегі» тарауымен аяқталады. 2001 жылғы басылымда Р. Дж. Эванстың жаңа кіріспесі, сондай-ақ 2-ші басылымнан материалдар, оның ішінде Р. В. Дэвистің кіріспе жазбасы, Каррдың екінші басылымына алғы сөз, және Дэвистің Е. Х. Каррдың жекелеген файлдарынан алынған жазбалары бар.

Қабылдау

Каррдың «Тарих деген не?» атты еңбегінде тарихи жұмыстың мәні туралы пікірлері даулы болды. 1967 жылы жарық көрген «Тарихты зерттеу тәжірибесі» атты кітабында сэр Джеффри Элтон Каррды «тарихи фактілер» мен «өткен шақтағы фактілер» арасындағы «ерсі» айырмашылығы үшін сынап, мұның «өткенге және оны зерттейтін тарихшының орнына ерекше мақтан тұтушылық көзқарас» екенін айтты. Элтон Каррды тарихтағы «кездейсоқтықтардың» рөлін қабылдамағаны үшін мақтады, бірақ Каррдың тарих философиясы – бұл «Үлгерім» Құдайдың рөлін ойнап, Алланың бас жоспарының іске асуы ретінде тарихтың ортағасырлық көзқарасының секулярлы нұсқасын ұсынуға жасалған әрекет деп санады. Британдық тарихшы Хью Тревор Ропер Каррдың «тарихта қалай болуға тиіс еді» деген мүмкіндіктерді жоққа шығаруы тарихи себептерді зерттеуге деген негізгі қызығушылықтың болмауынан туындайды деді. Тревор Ропердің пікірінше, тарихтың мүмкін болатын баламалы нәтижелерін зерттеу – «қанағаттандыруға арналған ойын» емес, тарихшылардың жұмысының маңызды бөлігі. Тревор Ропер тарихшылар зерттеліп отырған кезеңді тек барлық мүмкін нәтижелерді және барлық жақтарын қарастыру арқылы ғана дұрыс түсіне алады деді; Каррдың тарихтағы жеңімпаздарды түсінуге ұмтылуы және белгілі бір оқиғалардың нәтижесін жалғыз мүмкін нәтиже ретінде қарастыруына келісетін тарихшылар – «жаман тарихшылар» болды. 1963 жылы «Historische Zeitschrift» журналында Андреас Хиллгрюбер консервативті, либералды және позитивистік тарихшыларды Каррдың geistvoll ironischer (ирониялық рухты) сынға алғанын жақсы бағалады. Британдық философ В. Х. Уолш 1963 жылғы шолуында сол күні таңғы асқа тост жегені – «тарихи факт» емес екенін айтты. Британдық тарихшы Ричард Дж. Эванс «Тарих дегеніміз не?» кітабы 1960 жылдары британдық тарихнамада революция жасады деді. Каррдың сыншысы, австралиялық тарихшы Кит Виндшатлл «Тарих дегеніміз не?» кітабы – тарихнама туралы жазылған ең ықпалды кітаптардың бірі екенін, ал 1960 жылдан бері ағылшын тілінде жұмыс істейтін өте аз тарихшылар оны оқымағандығын айтты.

Басылымдар

Бірінші басылым 1961 жылы жарық көрді, 1961, 1962 (екі рет), 1969, 1972, 1977 және 1982 жылдары қайта басылды. 1986 жылы екінші басылым Боб Дэвис жазған алғы сөзбен шықты. Ол 2001 жылы Ричард Дж. Эванстың маңызды сындық кіріспесімен қайта басылды.