Фиджи саяхаты мен мемлекет қайраткері Посеси Вакалеву Буне (1946-2023)
Poseci Bune
Посеци Вакалеву Буне (1946-2023): Фиджилік мемлекеттік қызметкер, дипломат, саяхатшы және министр. БҰҰ өкілі, Үкімет хатшысы болды. Простата рагынан қайтыс болды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фиджи мемлекеттік қызметшісі, дипломат, саясаткер және министр (1946–2023)
Fijian civil servant, diplomat, politician and minister (1946–2023)
Посеси Вакалеву Бунэ (9 қыркүйек 1946 – 22 қараша 2023) – Фиджи мемлекеттік қызметшісі, дипломат, саясаткер және Кабинет министрі. Ол Мемлекеттік қызмет комиссарының төрағасы, Премьер-министрдің хатшысы, сондай-ақ Фиджидің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы тұрақты өкілі болды. Бұған қоса, Махендра Чодхри мен Лайсения Карасе үкіметтерінде және Франк Байнимараманың әскери режимі кезінде министрлік қызмет атқарды. Бунэ 2023 жылғы 22 қарашада 77 жасында простата қатерінен қайтыс болды.
Poseci Waqalevu Bune (9 September 1946 – 22 November 2023) was a Fijian civil servant, diplomat, politician and Cabinet Minister. He served as chair of the Public Service Commissioner, secretary to the Prime Minister, and as Fiji's permanent representative to the United Nations, as well as a Cabinet Minister in the governments of Mahendra Chaudhry and Laisenia Qarase, and in the military regime of Frank Bainimarama. Bune died of prostate cancer on 22 November 2023, at the age of 77.
Мемлекеттік қызмет
Саясатқа кірмес бұрын Бунь карьералық мемлекеттік қызметкер болып жұмыс істеген, түрлі жоғары лауазымдарды атқарған, оның ішінде Батыс бөлімінің комиссары және мемлекеттік қызмет комиссары қызметтерін атқарды. 1990 жылы ол Үкімет және мемлекеттік қызмет хатшысы болып тағайындалды, осымен мемлекеттік қызмет комиссары және Премьер-министрдің тұрақты хатшысы міндеттерін бірге атқарды. 1992 жылы ол туризм саласының тұрақты хатшысы, ал кейін денсаулық сақтау саласының тұрақты хатшысы болды. 1996 жылдан 1999 жылға дейін ол Фиджидің Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі болып қызмет етті.
Prior to entering politics, Bune was career civil servant who held various senior civil positions, including Commissioner of the Western Division and Public Service Commissioner. In 1990, he became Secretary to the Government and Public Service, combining the roles of Public Service Commissioner and Permanent secretary to the Prime Minister. In 1992 he was made permanent secretary of tourism, and then later permanent secretary of health. From 1996 to 1999 he served as Fiji's ambassador to the United Nations.
Саяси мансап
1998 жылы Бун Христиан-демократиялық одақтың (ХДО) құрылуына көмектесті. Ол 1999 жылғы Фиджиде өткен жалпы сайлауда партияның үміткері ретінде Макуата сайлау округінен қатысып, Фиджидің Өкілдер палатасына сайланды. Махендра Чоудхридің басқаруымен құрылған Халық коалициясы кабинетінде Ауыл шаруашылығы, балық шаруашылығы және орман шаруашылығы министрі болып тағайындалды. 2000 жылы Фиджиде болған төңкеріс кезінде ол тұтқынға алынып, 55 күнге дейін босатылмады, 2000 жылдың 13 шілдесінде азаттыққа шықты. Төңкерістен кейін ХДО жарылып, Бун Фиджи Еңбек партиясына (ФЛП) қосылды. 2001 жылғы сайлауда Лабаса ашық сайлау округінен ФЛП үміткері ретінде қайта сайланды. 2002 жылдың мамыр айында ол Карас үкіметін нәсілдік принцип бойынша дипломаттарды тағайындады деп айыптады. 2000 жылғы төңкерісті толыққанды тергеуге салу және Камисесе Мараның отставкаға кетуіне мәжбүрлегендерге мемлекеттік сатқындық айыбын тағу қажет екенін бірнеше рет талап етті, сондай-ақ жоғары лауазымды полицейлер тергеуге кедергі келтіріп жатыр деген күдік білдірді. 2003 жылдың мамыр айында әскери қолбасшы коммодор Франк Байнарамамен келісімшартты ұзартуды сұрады. 2004 жылдың тамызында ол премьер-министр Лайсения Қарасені төңкеріс туралы алдын ала білгенін айыптап, оған қарсы полицияға шағым түсірді. Қарасе бұған жауап ретінде сот шараларын қолданды. Бун Қарасе үкіметінің төңкеріс жасаушыларды мерзімінен бұрын босатуына және Келісім, төзімділік және бірлік заңына қарсы болды. 2004 жылы ФЛП-ның төрағасының орынбасары болып сайланды, ал 2005 жылдың ақпанында Кришна Даттты алмастырып, оппозицияның төрағасының орынбасары болып тағайындалды. Бун 2006 жылғы сайлауда қайта сайланды және Қарасе басқаратын көппартиялық кабинетте Қоршаған орта министрі болып тағайындалды. ФЛП-да кабинетке қатысу мәселесі бойынша ішкі дау туды, ал 2006 жылдың маусымында ол партия басшысы Махендра Чоудхридің Фиджи Сенатына тағайындаған адамдарын тоқтатуға қолдау көрсеткен ФЛП шенеуніктерінің бірі болды. Бун Чоудхри сайлаудан кейін партия мүшелерімен қайта бекітілмегендіктен, партия басшысы екенін мәлімдеді және партия депутаттарының көпшілігінің қолдауын алды. Президент Илоило партия басшысы ретінде Чоудхриге қол қойғаннан кейін, ол Бун партиядан шығарылу процесін бастады. 2006 жылдың 28 қарашасында ФЛП-дан шығарылды. Фиджи конституциясына сәйкес, Бун министрлік лауазымынан және парламенттік мандатынан айырылуға тиіс болды. Алайда, 2006 жылғы Фиджи төңкерісі, ол Қарасе үкіметін 2006 жылдың 5 желтоқсанында, оның Еңбек партиясынан шығарылған күнінен кейін құлатты, бұл мәселенің мәнін жойды. Төңкерістен кейін Бун Қарасені және оның жақтастарын билік алмасуын қабылдауға және елдің "алға жылжуына" мүмкіндік беру үшін жаққа ығысуға шақырды, сондай-ақ құлатылған басшылар билікке ораламайтынын ескертті. 2007 жылдың 8 қаңтарында ол әскери режимнің уақытша кабинетіне Мемлекеттік қызмет және мемлекеттік қызмет реформасы министрі болып тағайындалды. Министр ретінде ол әскери режиммен ынтымақтаспайтын мемлекеттік қызметкерлерді тазартты, штатты қысқарту үшін зейнеткерлік жасын төмендетті және сайланған үкімет бекіткен жалақыны көтеруді жоюға тырысты. Ол сондай-ақ Фиджи радиосын жартылай жекешелендірді, ол Бас прокурор Айяз Саид Хайюмнің кіші інісін жаңа бас директор етіп тағайындағаннан кейін сынға ұшырады. 2008 жылдың 5 қаңтарында кабинеттегі қайта құру кезінде министр лауазымынан алынды. Бун кейіннен Халықтық демократиялық партияның негізін қалаушы мүшесі болды және партияның уақытша бас хатшысы болып қызмет етті. Партия тіркелгеннен кейін ол лауазымынан кетіп, оның орнына Сат Нараян тағайындалды.
In 1998 Bune helped found the Christian Democratic Alliance (VLV). He contested the 1999 Fijian general election as a candidate for the party in the Macuata Fijian Communal constituency, and was elected to the House of Representatives of Fiji. He was appointed to the People's Coalition Cabinet of Mahendra Chaudhry as Minister for Agriculture, Fisheries, and Forests. He was taken hostage in the 2000 Fijian coup d'état and held prisoner for 55 days until he was released on 13 July 2000. The VLV splintered following the coup, and Bune joined the Fiji Labour Party. He was re elected in the Labasa Open Constituency at the 2001 election as an FLP candidate. In May 2002 he accused the Qarase government of making racially based diplomatic appointments. He repeatedly called for the 2000 coup to be fully investigated and for those responsible for forcing the resignation of Kamisese Mara to face treason charges, and alleged that senior police were impeding investigations. In May 2003 he called for military commander Commodore Frank Bainimarama's contract to be extended. In August 2004 he accused Prime Minister Laisenia Qarase of having had advanced knowledge of the coup, and filed a police complaint against him. Qarase responded with legal action. Bune opposed the Qarase government's early release of coup plotters, and the Reconciliation, Tolerance, and Unity Bill. In 2004 he was elected Deputy Leader of the FLP, and in February 2005 he was appointed deputy leader of the opposition, replacing Krishna Datt. Bune was re elected in the 2006 election, and appointed Minister for the Environment in Qarase's multi party Cabinet. The FLP suffered an internal rift over participation in Cabinet, and in June 2006 he was one of a group of FLP officials who blocked party leader Mahendra Chaudhry's appointees to the Senate of Fiji. Bune then claimed to be party leader, as Chaudhry had not been re endorsed by the membership following the election, and won the support of a majority of the party's MPs. After being endorsed as party leader by President Iloilo, Chaudhry began the process to remove Bune from the party. He was expelled from the FLP on 28 November 2006. Under the Fijian constitution, Bune was set to forfeit his Ministerial role and his Parliamentary seat, subject to an appeal. The question was made moot, however, by the 2006 Fijian coup d'état that deposed the Qarase government on 5 December 2006, one day after his final expulsion from the Labour Party. Following the coup, Bune called on Qarase and his supporters to accept the regime change and move aside to allow the country to "move forward", and warned then that deposed leaders never returned to power. On 8 January 2007 he was appointed to the military regime's interim cabinet as Minister of Public Services and Public Service Reform. As Minister he purged the public service of those deemed uncooperative with the military regime, lowered the retirement age to force cuts, and attempted to cancel a pay increase authorised by the elected government. He also part privatised Radio Fiji, drawing criticism after he appointed the younger brother of Attorney General Aiyaz Sayed Khaiyum as its new CEO. He was replaced as a Minister in a cabinet reshuffle on 5 January 2008. Bune was later a founding member of the People's Democratic Party, and served as the party's interim general secretary. He stepped down once the party was registered, and was replaced by Sat Narayan.