Кіріспе

Даниялық суретші (1808–1888)

Жорген Род (13 қаңтар 1808 – 8 тамыз 1888), Данияның портрет және жанрлық суретшісі, Дания суретшілігінің алтын ғасырымен байланысты, Рингстед қаласында Педер Жоргенсен Род пен оның әйелі Эллен Хансдаттер отбасында дүниеге келді.

Өсе келе

Оның әкесі, неміс иммигранты, қалалық кеңестің мүшесі болған, мал өсіретін шаруашылыққа ие еді және арақ қайнату зауытын басқарды. Ол бес баланың бірі еді. Олар Вермехрен отбасымен көрші болды, олардың ұлы Фредерик Вермехрен де суретші болып, Родтың шәкірті атанды. Оқушы кезінде-ақ ол мектеп мұғалімі Ж.Ж. Феннен сурет салу және бояу өнерін үйрену мүмкіндігіне ие болды. Бұл білімнің сапасы аса жоғары болмаса да, Ройдтың ынтасы оның ата-анасын 1822 жылы, дінге кірген соң, оны Корольдік Дания өнер академиясына (Det Kongelige Danske Kunstakademi) оқуға жіберуге жетеледі.

Академияда оқыту

Ол портретші Ханс Хансеннің, Константин Хансеннің әкесімен жеке оқып, сурет салуды бастады. Хансеннің оқытуымен болған ең маңызды нәтиже – Родтың ұстаздың ұлы Константинмен туған достығы. Родтың Хансенмен бірге алған білімі басқа суреттердің көшірмелерін жасаумен шектелді, мысалы, 1824 жылы алғаш рет көрмеге қойылған суреті – Рафаэльдің туындысына негізделген көшірмеден кейін салынған періште басы. 1826 жылы ол алғаш рет өзінің алғашқы сурет мұғалімінің портретін, жеке туындысын көрсетті. Ол сонымен бірге Академиядағы білімін 1822 жылы еркін қолмен сурет салу мектебінде, ал 1825 жылы гипстен жасалған суреттер мектебінде бастады. 1824 жылы ол Шарлоттенборг көктемгі көрмесіне алғаш рет қатысып, өмірінің соңына дейін оған тұрақты түрде қатысты. Хансен 1828 жылы қайтыс болды, ал Род пен кіші Хансен «Дания суретінің алтын ғасырының» атасы Кристофер Вильгельм Эккерсбергтің оқушылары болды. Род пен Хансен дос болып, көп уақыт бірге өткізді. Хансен Родтың үйіне жиі қонаққа келіп, олар Данияда бірге саяхаттап, жанында сурет салды. Оның академиялық жылдары баяу, бірақ тұрақты өтті; ол жақсы оқушы және жақсы суретші болды. Эккерсберг оның көркемдік дамуына зор әсер етті. Род өмір бойы Эккерсберг пен табиғатты дәл және мұқият бақылау қағидаларына адал жақтас болды. Ол жанрлық суретте өзіндік стилін дамытып, портрет салуда шеберлікке жетті. 1831 жылы ол ақшалай сыйлықпен бірге Академияның кішкентай күміс медалін, ал 1833 жылы үлкен күміс медалін жеңіп алды. Ол алтын медаль үшін жарыспады. 1831 жылы Норвегияға саяхат жасады. Ол архитектуралық суретші ретінде ерте талантын көрсетті және екі рет осы сала бойынша Өнер одағында (Kunstforening) жарыстар жеңіп алды. 1836 жылы «Қоғамдық орын немесе ғимарат» тақырыбындағы байқауда «Parti af Frederiksborg. Karusselporten» («Фредериксборг қамалының көрінісі, Каррусель қақпасы») суретімен жеңіске жетті. Байқау тақырыбын таңдаған Нильс Лориц Хойен – сол кездегі сыншы, өнер тарихшысы, Өнер одағының жетекшісі және Академия оқытушысы. Осылайша ол көптеген жас суретшілерге ұлтшылдыққа деген қызығушылығын сіңіріп, олардың көркемдік дамуына ықпал ете алды. Бүгінде картина Хорсенс өнер мұражайының қорында сақталады. 1830-жылдардың ортасында Роскилде соборын бейнелейтін бірнеше архитектуралық суреттер салды. Оның 1835–1836 жылдары салынған «En gade i Roskilde. I baggrunden domkirken» («Роскильдедегі көше. Арқада собор») суреті Дания Ұлттық галереясының қорында бар. Ол соборды атмосфералық көше көрінісінде бейнелейді, бұл оның архитектуралық көзқарасын айналасындағы ортамен және онда тұратын адамдармен үйлестіреді.

Шетелде оқу

1835 жылдан бастап ол Академиядан саяхат стипендиясын алуға тырысты, бірақ Вильгельм Марстранд пен Луи Гурлитт сияқты өзінің студент әріптестерінен күшті бәсекелестік көрді, және олар осы шектеулі қаражатты алуда одан басымдыққа ие болды. Сондықтан ол 1837 жылы екі жылдық саяхат стипендиясын алды, кейін ол тағы екі жылға жаңартылды. Бұл оған 1837 жылдан 1841 жылға дейін Италияда тұруға мүмкіндік берді. Саяхатқа аттанбас бұрын ол Эмили Матильда Крузеге құда түсті, ол оның оралуын күтіп тұрды. Ол алдымен Дюссельдорфқа, содан кейін Италияға сапар шекті, көбінесе Римде болды. Константин Хансен мен Вильгельм Марстрандпен бірге Неапольге де барды. Италияда болған кезінде ол пейзаждарды, әсіресе сәулетті суреттеудегі шеберлігін жетілдірді. Ол сәулет суреттеріне жақын бірнеше картина жасады, сондай-ақ ауылдық шіркеулерге арналған бірнеше алтарьлық суреттер салды. Ол Рафаэльдің ірі картинасының көшірмесін де жасады. Осы кезеңдегі маңызды туындысы – "Fængselsgården i Palazzo del Bargello" ("Палаццо дель Баргелло түрме ауласы") болды, онда Род өзінің сәулеттік сезімін жергілікті тұрғындардың жанды тобымен біріктіріп, жанрлық суретке лайық келетін сахнаны жасады.

Даниядағы өнер және академиялық мансап

Ол 1842 жылы Данияға оралды, онда осы суреттер жақсы қабылданып, құрметпен қарсы алынды. Роуд академияда мансап құруға күш-жігерін жұмылдырды. 1842 жылдың 22 мамырында ол сүйіктісіне үйленді. Олардың екі баласы болды: ұлы Холгер Род, ол әкесі сияқты суретші болды, және қызы Хелена (Хелена Ниблом, Родтың қызы), швед-дандық жазушы, сонымен қатар өнер тарихшысы және Швеция академиясының мүшесі. Бұл жұбайлық суретшілер мен олардың достарынан құралған топтың бір бөлігіне айналды, соның ішінде Роудтың үлкен ықпалына ие болған жас Джулиус Ланге де болды. 1843 жылдың жазында ол Иоган Кристиан Дрюсеннің портреті негізінде академия мүшелігіне шақырылды. Ол мүсінші Х. В. Биссеннің портретін қабылдау жұмысы ретінде ұсынды және 1844 жылы академияға портретші ретінде қабылданды. Осы монументалды суреттер оның алдағы жылдары салған көптеген портреттерінің стандартын белгіледі. Ол 1850 жылдың қыркүйегінде және 1851 жылдың сәуірінен қарашаға дейін Дрезденге сапар шекті. 1861 жылдың қарашасынан 1862 жылдың наурызына дейін ол саяхаттап, алдымен өзінің туындылары көрсетілген Дүниежүзілік көрмеге Лондонға, содан кейін Парижге, Флоренцияға және Римге барды. Данияға оралғаннан кейін 1862 жылы академияның модель сурет салу мектебінің профессоры болып тағайындалды. Ол 1871 жылдың тамыз және қараша айлары аралығында Италияға (Помпей, Капри, Рим), 1873 жылдың шілде-тамыз айларында Берлинге және 1878 жылдың тамыз-қыркүйек айларында Дүниежүзілік көрмеге қатысу үшін Парижге барды. Ол 1887 жылдың қазанына дейін академияда оқытумен айналысты, содан кейін отставкаға шығып, Мемлекеттік кеңесші (etatsråd) атағын алды. Ол 1888 жылдың 8 тамызында Копенгагенде 80 жасында қайтыс болды. Оның артында әйелі мен қызы қалды.

Шығармалары

Көптеген портреттерден басқа, ол көптеген алтарьдық суреттер мен діни картиналарды, соның ішінде 1866 жылы Фредериксборг сарайындағы қайта жаңартылған шіркеу үшін салған "Jesu Korsfæstelse" ("Исаның айқышқа шегеленуі") картинасын жазды. Өмірінің соңғы жылдарында ол әйелінің мармардан жасалған портретын мүсіндеді. Оның білімі мен мансабы Дания тарихындағы маңызды кезеңде, абсолюттік монархиядан демократияның құрылуы мен дамуына өту кезеңінде басталды – Экерсбергтің ықпалымен қалыптасқан Дания суретінің алтын ғасыры және Хойеннің теорияларында көрініс тапқан патриотизм мен ұлтшылдықтың күшті сезімі. Родтың өмірінің соңғы жылдарында көркемдік талғамда үлкен өзгерістер болды. Ройдтің суретшілік қабілеті өмірі бойы сақталды, бірақ ол бейнелеген алтын ғасыр идеалдары ұзақ бұрын жоғалып, жаңа шығармашылық күштермен алмастырылды. Оның 25 жылдық профессорлық қызметі барысында оның берік және шабыттандыратын басшылығымен көптеген жас суретшілер тәрбиеленгендіктен, академиялық еңбегін бағаламауға болмайды. Оның суреттері Данияның Ұлттық галереясы, Хиршшпрунг коллекциясы, Ny Carlsberg Glyptotek, Ordrupgaard, сондай-ақ Орхус, Хорсенс, Рибе және Рандерс қалаларындағы жергілікті өнер мұражайлары сияқты көптеген даниялық мұражайлардың қорында сақталған. Оның портреттері замандастарының көптеген маңызды тұлғаларын бейнелейді, олардың ішінде ақын Адам Оеленшлягер, епископ және ақын Томас Кинго, сондай-ақ суретшілер Э. В. Норман, Альберт Кюхлер, Йорген Сонне, П. К. Сковгаард және Вильгельм Марстранд бар. Ол 1829, 1866 және 1883 жылдары өз портреттерін салған.