Кіріспе

Peder Severin Krøyer (23 шілде 1851 – 21 қараша 1909), сондай-ақ П. С. Кройер деп белгілі, даниялық суретші болған.

Өскен кезі және ерте білім алу

Кройер 1851 жылғы 23 шілдеде Норвегияның Ставангер қаласында Эллен Сесилия Гесдал деген жалғыз анадан дүниеге келді. Анасы оны тәрбиелеуге қабілетсіз деп табылғаннан кейін, оны Гесдалдың әпкесі Берта Сесилия (1817 жылы туған) және күйеуі, даниялық зоолог Хенрик Николай Кройер тәрбиеледі. Көп ұзамай Кройер асырап алған ата-анасымен бірге Копенгагенге көшіп барды. Тоғыз жасында жеке сабақтар арқылы өнер білімін бастаған ол, келесі жылы Копенгаген техникалық институтына қабылданды. 1870 жылы, 19 жасында Кройер Дания Корольдік өнер академиясын (Det Kongelige Danske Kunstakademi) бітірді, онда ол Фредерик Вермеренмен оқыған. 1873 жылы ол алтын медаль және стипендиямен марапатталды.

Ерте мансап

Оның суретші ретіндегі ресми дебюті 1871 жылы Шарлоттенборгта досы, суретші да.ның портретімен болды. Ол өмірінің соңына дейін Шарлоттенборгта тұрақты түрде көрмелерге қатысты. 1874 жылы Генрих Хиршшпрунг Кройерден алғашқы суретін сатып алып, ұзақ жылға созылған қолдау көрсетуді бастады. Хиршшпрунгтың өнер жинағы Копенгагендегі Хиршшпрунг мұражайының негізін құрайды.

Саяхат

1877 және 1881 жылдар аралығында Кройер Еуропаны кеңінен аралап, суретшілермен танысып, өнерді зерттеді және өнер шеберлігі мен көзқарасын жетілдірді. Ол Парижде тұрып, Леон Боннаттан сабақ алды, сөзсіз, замандас импрессионистер – Клод Моне, Альфред Сисли, Эдгар Дега, Пьер Огюст Ренуар және Эдуард Манедің әсеріне түсті. Өмірі бойы саяхаттап, шетелдік суретшілер мен мәдениеттерден шабыттанды. Хиршшпрунг ерте сапарларына қаржылық қолдау көрсетті, ал Кройер осы кезеңде Данияда көрмелерін ұйымдастырып тұрды.

Кройер Скагенге келеді

1882 жылы ол Данияға қайтып келді. Маусымнан қазанға дейін Данияның солтүстік ұшындағы шалғай балықшылар ауылы Скагенде жергілікті өмірден көріністер мен сол жердегі өнер қауымдастығының суреттерін салған. Ол Скагендегі дамып келе жатқан өнер және әдебиет ортасымен байланысын жалғастырды. Скагендегі басқа суретшілердің арасында жазушылар Холгер Драхман, Георг Брандес және Хенрик Понтоппидан, сондай-ақ Майкл Анчер мен Анна Анчер болды. Кройер жазда Скагендегі жалға алынған үйлерде, қысында Копенгагендегі пәтерде үлкен тапсырыс портреттерін жасап, елден тыс саяхаттар жасау арқылы уақытын бөлісті.

Кройер мен Мари

1888 жылы Париж сапарында ол Копенгагенде танысқан Мари Марта Матильда Трипкеге жолықты. Олар ғашық болды және 23 шілде 1889 жылы Германиядағы оның ата-анасының үйінде неке қиды. Мари Кройер, ол да суретші болғандықтан, Скаген қауымымен байланыс орнатты және некеден кейін Кройердің көптеген суреттерінде бейнеленді. 1895 жылдың қаңтарында олардың Вибеке есімді қызы дүниеге келді. Ұзақ ажырасып жүргеннен кейін 1905 жылы олар ажырасты. Кройердің көру қабілеті өмірінің соңғы он жылында біртіндеп нашарлап, соңында толық соқыр болды. Әрқашан оптимист болғандықтан, денсаулық мәселелеріне қарамастан, ол өмірінің соңына дейін сурет салып тұрды. Шындығында, ол соңғы шедеврлерін жартылай соқыр кезінде жасайды, ал бір көзі жұмыс істегенде, екіншісінен айырылғаннан кейін көру қабілеті жақсарғанын әзілдеп айтқан. Кройер 1909 жылы 58 жасында Скагенде қайтыс болды, жылдар бойы денсаулығы нашарлағаннан кейін. Ол сонымен қатар психикалық аурудан зардап шегіп, ауруханаға түсіп-түсіп жүрді.

Шығармалары

Кройердің ең танымал және ең жақсы көретін жұмысы – «Анна Анчер және Мари Кройермен Скагеннің оңтүстік жағалауындағы жазғы кеш» (Sommeraften ved Skagen Sønderstrand med Anna Ancher og Marie Krøyer), 1893 жыл. Ол жағажайдағы демалыс көріністерін (суға түсушілер, серуендеушілер) және жергілікті балықшыларды бейнелейтін көптеген жағажай суреттерін салған. Тағы бір танымал туындысы – «Скаген жағажайындағы жазғы маусымдық от» (Sankthansbål på Skagen strand), 1906 жыл. Бұл ірі көлемді жұмыста Сент-Джон күні (жазғы маусымдық түн) жағажайда үлкен оттың айналасына жиналған Скагеннің көркем және беделді қауымының көпшілігі бейнеленген. Бұл екі туынды да сол суретшілер қауымына, соның ішінде Кройердің айналасына жиналған, ұйымдастырушы және өмірге құштар азаматтарға арналған Скаген мұражайының тұрақты коллекциясында сақталады.