Кіріспе

Даниялық суретші (1783–1853)

Кристофер Вильгельм Экерсберг (2 қаңтар 1783 – 22 шілде 1853) – даниялық суретші. Ол Шлезвиг герцогтығындағы Блакрогта (қазіргі Данияның Ютландияның оңтүстік бөлігіндегі Абенра муниципалитеті) дүниеге келді. Ол Дания суретінің алтын ғасыры деп аталатын өнер кезеңінің негізін салды және «Дания суретінің әкесі» деп еске алынады.

Өскен кезі және ерте білім алу

1783 жылдың 2 қаңтарында Кристофер Вильгельм Эккерсберг Шлезвиг герцогтығының Блокрог поселкесінде (қазіргі Данияның Ютландияның оңтүстік бөлігіндегі Абенраа муниципалитеті) суретші және ағаш шебері Хенрик Вильгельм Эккерсберг пен Ингеборг Нильсдаттер отбасында дүниеге келді. 1786 жылы отбасы Альссундқа жақын Бланс ауылына көшті, онда ол айналағы табиғатты сурет салуға және әкесінің қайығымен теңізге шығуға ұнайтын. Діни насағат алғаннан кейін ол Абенраа қаласындағы шіркеу және портрет суретшісі Джесс Джессеннің (1797–1800) басшылығымен суретшілік білімін бастады. 17 жасында ол Фленсборгте Жосия Якоб Йессеннен оқуын жалғастырды, 1800 жылдың мамыр айында оның шәкірті болды. Бірақ ол Дания Корольдік өнер академиясына (Det Kongelige Danske Kunstakademi) қабылдануды мақсат тұтты.

Академияда оқыту

Екерсберг әлі шәкірттік кезеңінде шеберлікпен суреттер мен картиналар жасады. Жергілікті жандардың қаржылық көмегімен, сондай-ақ өзі жинаған ақшаға Копенгагендегі баж салынатын орынға 23 мамыр 1803 жылы келді. 1803 жылы Академияға тегін қабылданды, онда Николай Абрахам Абильдгаард және басқалармен бірге оқыды. Ол тарихи картиналар, портреттер мен пейзаждар салып, үлкен жетістіктерге жетті. Бірақ, оның Абильдгаардпен арасындағы шиеленіс оның жолын қиындатты, және ол Абильдгаард қайтыс болғаннан кейін ғана, 1809 жылы Академияның үлкен алтын медалін жеңіп алды. Ол сондай-ақ қолмен жұмыс істеп ақша табуға тырысты, мысқа түсірілетін суреттер жасады. Алтын медальмен бірге саяхатқа стипендия да берілуі керек болғанмен, қаражат 1812 жылға дейін түспеді. 1810 жылдың 1 шілдесінде ол өз ынтасымен емес, Э. Кристина Ребекка Гиссингке үйленді, бұл туған ұлы Ерлинг Карл Вильгельм Экерсбергтің мәртебесін ресмилеу үшін жасалды. Ерлинг де әкесінің жолын жалғап, академияда білім алып, мысқа граверлікпен айналысты.

Студенттік саяхат

Саяхаттауға құштар, өзінің көркемдік дағдыларын мен білімін кеңейтуді қана емес, сонымен қатар некедегі шындықтан қашу үшін, ол саяхаттауға қажетті қаржылық қолдауды қамтамасыз ету үшін басқа да шаралар қолданды. 3 шілдеде, үйлену тойынан кейін бірнеше күн өткен соң, Эккерсберг елден сапар шекті. Ол жазушы, өнерге құштар және қаржылық демеуші Тоннес Кристиан Бруун де Неергаардпен бірге Германия арқылы Парижге бет түзеді. Мұнда ол 1811-1812 жылдары неоклассицизмнің өкілі Жак Луи Давидтен оқыды. Ол адам денесін салудағы шеберлігін жетілдіріп, шындықты табу үшін Табиғат пен Ежелгі өнерді зерттеуге ұстазының кеңесін тыңдады. Осы жерде ол париждік бөлмелесі және әріптес суретші Йенс Питер Мюллермен, сондай-ақ Йенс Юэльдің серігі, гравер Йохан Фредерик Клеменспен өмір бойына созылатын достық қарым-қатынас орнатты. Екі жылдан кейін ол Флоренция арқылы Римге сапар шегіп, 1813-1816 жылдар аралығында оқуын жалғастырды. Ол тарихшы-суретші ретіндегі шеберлігін арттыруға тырысты және жергілікті өмір мен аймақтың шағын этюдтарын салудан ләззат алды. Ол үш жыл бойы суретшілердің үлкен тобының арасында, Bertel Thorvaldsen мәдени орталық ретінде қызмет етіп өмір сүрді. Эккерсберг пен Торвальдсен арасында жақын және берік қарым-қатынас қалыптасты, ал шебер жас Эккерсбергке адал дос және кеңесші болды. Эккерсберг 1814 жылы Римде Торвальдсеннің ең сәтті портреттерінің бірін салды, ол кейіннен Өнер академиясына сыйға тартылды. Римдегі өмір оған қолайлы болды, ал ол онда көрген жарқын оңтүстік жарығы оған үлкен әсер етті. Ол сол жылдары көптеген жұмыстар жасады, оның ішінде бірқатар ерекше ландшафттық этюдтар бар. Ол елден кеткен кезде Гиссингтен ажырасу рәсімі аяқталды және 1816 жылдың 2 тамызында Данияға оралды.

Академиялық мансап

Данияға оралғаннан кейін көп ұзамай Экерсберг академияға қабылдануын ұйымдастырды, ал қабылдау суретінің тақырыбы ретінде скандинавиялық аңыз – Бальдурдың өлімі таңдалды. 1817 жылдың 8 ақпанында ол портрет суретшісі және Академия профессоры Йенс Юэльдің қызы Элизабет Катрин Юлие Юэльге үйленді. Олар 1827 жылы оның қайтыс болуына дейін екі ұл және төрт қыз өрбіткен. Ол 1817 жылдың қазанында Академия мүшесі болып қабылданды және 1818 жылы Николай Абрахам Абильдгаардтың 1809 жылы қайтыс болуынан бос қалған профессорлық лауазымды иеленгеннен кейін профессор атанды. Академия Экерсберг студенттік саяхатынан Данияға оралғанша лауазымды толтыруды күтті, сонымен қатар Абильдгаардтың шәкірті Кристиан Фæддер Хёйердің және Кристиан Готлиб Краценштейн Стуб пен Й. Л. Лундтың сол лауазымға үміттенуін кейінге шегерді. Ақырында Академия бұл лауазымды Экерсбергке ғана емес, Лундқа да берді. 1827 жылы әйелі Элизабет қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң, ол оның әпкесі Сюзанна Генриетта Эмили Юэльге үйленді, олармен де бірнеше баласы болды. Ол 1827 жылдан 1829 жылға дейін Академия директоры болды. Өмірінің соңында көру қабілеті нашарлап, сурет салудан қол үзді. Ол 1853 жылдың 22 шілдесінде үлкен эпидемия кезінде Копенгагенде холерадан қайтыс болды. Ол Копенгагендегі Ассистенс зиратында жерленген.

Шығармалары

Экерсбергке Кристиансборг сарайы үшін бірқатар тарихи картиналар жасауға, сондай-ақ алтарьдық суреттер салуға тапсырыс берілді. Оның ең танымал туындылары – Копенгагеннің орта таптарының портреттері, мысалы, «Натансон отбасының суреті» (Det Nathansonske Familiebillede), 1818 жыл, және Фредерик VI-ның ресми портреті. Осы жанрдағы қабілетіне қарамастан, портрет өнеріндегі мансабы қысқа болды, себебі ол сол кездегі танымал Кристиан Альбрехт Дженсеннің бәсекесіне тап болды. Теңіз суреттері – оның үлкен қызығушылық танытқан тағы бір жанры болды. Ол кемелерге құштарлық танытты және 56 жасында Скагеррак, Каттегат, Солтүстік теңіз және тіпті Англия арнасына дейін теңізде саяхаттады. Ашық теңізде жүзу тәжірибесі оның теңіз суреттеріне жаңа көрініс берді, олар бұрын көбінесе тыныш бейнеленген болатын. Енді қозғалыс пен толқындарға көбірек назар аударылды. 1819 жылы Әскери-теңіз министрлігі оған Копенгаген теңіз стансасына (Холмен) еркін кіруге рұқсат берді, осылайша ол көптеген кемелерді көру мүмкіндігіне ие болды – оның суреттеріндегі сүйікті мотив. Жазда теңізшілер мұнда жүзу жаттығуларын жасаған, әрине, олар жалаңаш жүзген. Бұл Экерсбергке ер адамдарды толық киімсіз күйде көруге және олардың дене бітімін көркемдік тұрғыдан бағалауға бірегей мүмкіндік берді. Ол осылайша грек немесе рим ежелгі дәуірінен алынған мотивтері бар суреттері үшін қажетті үлгілерді таңдап ала алды. Оның сурет өнеріне сіңірген ең үлкен үлесі – Академиядағы профессорлық қызметі арқылы болды. Ол оқушыларды далаға шығарып, табиғаттан сурет салуға шақырып, оқыту әдісін жаңартты. Осылайша ол Дания өнеріне табиғатты тікелей зерттеуді енгізді. Сондай-ақ, ол студенттерін жеке ерекшеліктерін дамытуға ынталандырып, осылайша бірегей стильдерді қалыптастыруға көмектесті. Теңіз суреттерімен айналысқаннан кейін ол перспективаға деген қызығушылығын арттырды. 1841 жылы ол «Сурет өнерінде қолданылатын сызықтық перспектива» (Linearperspektiven, anvendt paa Malerkunsten) тақырыбында диссертация қорғады және Академияда осы пәннен сабақ берді. Ол күнделікті өмірдегі байқауларды классикалық, үйлесімді композициялық принциптермен біріктіретін бірнеше гравюралар жасады. Бұл Алтын ғасыр суретшілерінің қарапайым, күнделікті өмірді бейнелеудің ерекше жолына бастап кетті. 1803 жылғы автопортреті, 1816 жылғы Торвальдсен жасаған бюсті және 1836 жылғы Марстрандтың портреті сақталған.