Кіріспе

Жарнамалау әдісі

Шок жарнамасы немесе шоквертайзинг – бұл жарнаманың бір түрі, ол "әдейі, емес қасақана түрде, әлеуметтік құндылықтар мен жеке идеалдар нормаларын бұзу арқылы көрермендерін таң қалдырып, ренжітеді". Бұл жарнамада немесе қоғамдық қатынастарда "көзге көрінетін суреттер мен тікелей ұрандарды қолдану" арқылы мемлекеттік саясат мәселелеріне, тауарларға немесе қызметтерге назар аудару жүзеге асырылады. Шок жарнамасының басты мақсаты – жарнамалық "шудың" арасынан өтіп, назар аудару және қызығушылық тудыру, сондай-ақ белгілі бір брендке аудиторияны тарту немесе белгілі бір қоғамдық қызмет мәселесіне, денсаулық сақтау мәселесіне немесе мақсатқа (мысалы, жүргізушілерді қауіпсіздік белбеулерін пайдалануға шақыру, ЖҚСБ-ның алдын алуды насихаттау, расизм және басқа да әділетсіздіктер туралы хабардар ету немесе жасөспірімдер арасында темекі шегуді тоқтату) көңіл аудару болып табылады. Бұл жарнама түрі көбінесе даулы, алаңдататын, ашық және әдепсіз болып келеді, сонымен қатар қоғамның әлеуметтік тәртіп туралы қалыпты түсінігіне қарсы келетін батыл және қоздыратын саяси хабарламаларды қамтуы мүмкін. Бұл жарнама түрі ғана емес, сонымен қатар қорқытуға да қабілетті, өнімді сату немесе қоғамдық қызмет туралы хабарламаны жеткізу үшін қорқыту тактикасын және қорқыныш элементтерін пайдаланады, бұл "күшті әсерге" ие. Жарнама бизнесінде қорқынышты, қанды және/немесе ренжітетін жарнама материалдарының мұндай комбинациясы "шоквертайзинг" деп аталады және көбінесе 1980 жылдардың соңында итальяндық киім сатушы Benetton компаниясы, United Colors of Benetton атты желісін және оның жарнамаларын жасаған компания ретінде танылады (Benetton туралы төменде қараңыз).

Түрлері

Шоқтық жарнамалар түрлі себептермен оқшаулау мен ренжітуге ұшырауы мүмкін, сондай-ақ әлеуметтік, діни және саяси нормаларды бұзу да түрлі жолдармен орын алуы мүмкін. Олар дәстүрді, заңды немесе қағидаларды елемеуді (мысалы, ұятсыз немесе дәмсіз жыныстық сипаттамалар немесе әдепсіздік), әлеуметтік немесе моральдық кодекске қарсы шығуды (мысалы, қарапайымдық, қатыгездік, жалаңаштық, нәжіс немесе құрметсіздік) немесе қорқынышты, үрейлі немесе жирендіретін суреттер мен сөздерді көрсетуді (мысалы, қорқынышты немесе қанды көріністер немесе зорлық-зомбылық) қамтуы мүмкін. Кейбір жарнамалар өз хабарларын қалай жеткізетініне қарамастан, өнімдерінің өзі "айтуға болмайтын" нәрселер санатына жатқандықтан, оларды ашық түрде көрсетуге немесе қоғамдық кеңістікте талқылауға болмайтындықтан шоқтықты, даулы немесе ренжітетін деп есептелуі мүмкін. Мұндай "айтуға болмайтын" заттарға темекі, әйелдер гигиенасы тауарлары немесе контрацепциялар жатуы мүмкін. Сондай-ақ, зерттеулер көрсеткендей, тұтынушылар шоқтық жарнама мазмұнын, шоқтық емес мазмұнға қарағанда жақсырақ есте сақтайды. Юмор жарнамада ең көп қолданылатын коммуникация құралы болып келді және сала мамандарының пікірінше, ол ең тиімдісі саналады. Шоқтық жарнаманың әсерін таңдаулы қабылдау теориясымен де түсіндіруге болады. Таңдаулы қабылдау – бұл жеке адамның сыртқы ортадан келетін стимулдарды таңдап, ұйымдастырып, бағалау арқылы өзіне мәнді тәжірибе алу процесі. Яғни, адамдар қоршаған ортаның белгілі бір ерекшеліктеріне назар аударады, ал қалғандарын елемейді. Тұтынушы беймәлім түрде қандай ақпаратқа назар бөлуді таңдайды және мұндай таңдау тұтынушының бұрынғы тәжірибесіне негізделген түрлі қабылдау сүзгілеріне байланысты. Мұндай сүзгілердің бірі – қабылдау қорғанысы. Қабылдау қорғанысы – адамдардың өзін қауіпті идеялардан, заттардан немесе жағдайлардан қорғауға бейімділігі. Яғни, егер тұтынушы белгілі бір жарнамалық мазмұнды қауіпті немесе мазасыз деп тапса, бұл хабарлама сүзгіден өтеді. Мысалы, қатерлі ісікпен ауырған өкпенің суретін көруден қашқан, көп темекі шегетін адам, себебі бұл мазмұн мазасыздық тудырып, жағымсыз сезімге келтіруі мүмкін.

Мысалдар

Мысалы, қан мен зорлық-зомбылық көріністері, ауру органдар мен адам дене мүшелері және тағы да басқалар. Осылайша, ол кез келген тыйымды ашып көрсетуі мүмкін, бірақ көбінесе қажетсіз жағынан ұсынылған сексуалдық бейнелемелерге ие. Benetton Group дін қызметкері мен қарындастың сүйіскенін, қара терілі әйелдің ақ нәрестеге сүт бергенін, өлім жазасын күтіп отырғандардың ойларын көрсететін бірнеше оқшау жарнамалар жасаған. Шок жарнамасын пайдаланатын заңды жарнама көлік апатын бейнелейтін немесе қайта жасайтын, бұл қазір Нью-Йоркте заңсыз. Бұл тәжірибе экстремалды спорт түрлерімен, ұятсыз мінез-құлықпен және Джерри Спрингер шоуымен салыстырылды. неміс және голланд тілдерінде.

Бенетон

Benetton компаниясы жарнамалық кампанияларындағы дүрлік тудыратын жарнамаларды пайдаланғаны үшін ерекше назарда болды, бұл қоғамдық наразылыққа және тұтынушылардың шағымдарына әкелді. Дегенмен, Benetton-ның бірнеше жарнамасы маңызды әлеуметтік мәселелерге назар аудару және адам құқықтары, азаматтық бостандықтар мен экологиялық құқықтардың бұзылуына қарсы "көзқарас білдіру" үшін жоғары бағаланды. Benetton жарнамаларында "ВИЧ-позитивті" деген татуировкасы бар ерлер мен әйелдердің дене бөліктері, ақ нәрестеге емшек беріп отырған қара әйелдің суреті (бұл нәсілдік әртүрліліктің үлгісі ретінде немесе нәсілдік мәселелерге қатысты хабардарлықты арттыру ретінде қабылдануы мүмкін, бірақ сонымен қатар құлдық кезінде қара әйелдердің ақ балаларға күтім жасауға мәжбүр болған тарихи контекстісі үшін де сыналыпты), бір-бірін сүйіп тұрған дін қызметкері мен монах, сондай-ақ өлім жазасын күтіп отырған тұтқындар тобы (өлім жазасына қатысты мәселелерді көтеріп) бейнеленген. Benetton-ның тағы бір дүрлік тудыратын жарнамаларының ішінде мұнайға малған үйрек суреті (мұнай төгілуі және мұхиттардың тазалығы мәселесін қозғайды), СПИД-тен қайтыс болған адам, адам сүйегін ұстап тұрған әскер және әлі де аналық бауымен байланысқан жаңа туған сәби (ол "өмірге гимн ретінде жоспарланған, бірақ Benetton жарнамаларының тарихындағы ең көп сынға ұшыраған бейнелердің бірі болды") бар. Benetton-ның көптеген дүрлік тудыратын жарнамаларына авторлық қосым жасаған фотограф Оливьеро Тоскани СПИД-тен қайтыс болған адамды бейнелейтін жарнамасы туралы: "ешкім СПИД-пен ауыратын науқастарды көрсетуге батыл болмаған кезде, плакат жарнамасының алаңынан пайдаланып, адамдарға осы [СПИД] трагедиясын түсіндіруді қаладым" деді.

Кальвин Кляйн

Calvin Klein Jeans Calvin Klein компаниясы 1990 жылдардың ортасында даулы жарнамаларымен бұқаралық ақпарат құралдарының назарына ілікті. Calvin Klein жарнамаларының бірнешесінде жасөспірім модельдердің суреттері бейнеленген, олардың кейбіреулері "15 жасқа да толмаған" екендігі хабарланды, және олардың поздары шамадан тыс жыныстық және провокациялық болды. Клейн бұл жарнамалар порнографиялық емес екенін мәлімдесе де, кейбіреулер бұл науқанды пайдаланушылық, қорқынышты және ұсыныс беретін "жұмсақ порнографияның" бір түрі деп санайды. 1999 жылы Calvin Klein тағы да дауға ұшырады, ол брендтің ішкі киімдерін ғана киген кішкентай балалардың жарнамасын эфирге шығарды. Бұл "балалардың іш киімдеріне арналған жарнамалық кампаниясы" халықтың наразылығынан кейін бір күннен кейін тоқтатылды. Calvin Klein компаниясының өкілі бұл жарнамалардың мақсаты "отбасылық суреттердегідей жылылық пен табиғилықты" көрсету екенін айтты. Журналдарда, теледидарда және интернетте жарияланған қоғамдық қызметтерге арналған жарнамаларда темекі шегушілердің беттері мен еріндері балық аулау ілгегімен ілінген күйде бейнеленген, бұл олардың темекіге "ұшырағанын" көрсету үшін жасалған. Бұл кампанияға жарнаманың қорлаушы, алаңдатушы және зорлыққа шақыратын сипаттағы жүздеген шағым түскенімен, Денсаулық сақтау министрлігі "Құтылу" кампаниясының "өте тиімді" екенін мәлімдеді.