Кіріспе

Филиппиннің Негрос-Оксиденталь провинциясындағы құрамына кіретін қала, жақын маңдағы жанартау. Силай, ресми түрде Силай қаласы (; ; ), Филиппиннің Негрос-Оксиденталь провинциясындағы 3-ші санаттағы құрамына кіретін қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 130 478 адамды құрайды. Ол Баколод (метрополитен орталығы) және Талисай қалаларын қамтитын Metro Bacolod деп аталатын қалалық аймақтың бір бөлігі болып табылады. Силайда үлкен сауда және балық аулау порты бар, сондай-ақ ескі Баколод қалалық ішкі әуежайын алмастырған жаңа Баколод-Силай халықаралық әуежайы орналасқан. Силай өнершілері, мәдени шаралары және жақсы сақталған мұражай үйлердің көптігіне байланысты көбінесе "Негрос Парижі" деп аталады. Филиппиннің Ұлттық тарихи комиссиясы осы үйлердің отыздан астамын Силай ұлттық тарихи ескерткіші деп жариялаған. 2015 жылы қала өзінің 58-ші құрылтай мерейтойын тойлады.

Этимология

Силай атауы бұл аймақта көптеп өскен жергілікті ағаштың атынан шыққан. Кансилай қаланың ресми ағашы болып табылады.

Ханшайым Кенсилей туралы аңыз

Жергілікті аңыз Силай қаласының атына қалай ие болғанын айтады. Дәуірлердегі датус және раджалар заманында Қансилай есімді ханшайым өмір сүрген. Елді мекенге қарақшылардың шабуылы ханшайымның батылдығымен халықты жетектеп, ауылды қорғау арқылы тойтарылды. Шайқас қызу болды және ханшайым тәжірибелі жауынгердей шайқасты. Қаланың бірнеше қоғамдық ғимараттарын әшекейлеген суреттерде ол үлкен талибонг – жергілікті, бір жақты қылышты ұстаған қаһарлы жауынгер ретінде бейнеленген. Қарақшылар жеңіліске ұшырады, бірақ ханшайымның өміріне бағасы болды. Оның жақыны оның қайтысын көруге үлкерді. Көңілдері қайғыға толып, халық оны махаббатпен жерледі. Олардың таңғалысы, оның қабірінің үстінен ағаш өсіп шықты – алғашқы Қансилай ағашы, батыл ханшайымның соңғы сыйы.

Испан отарлауы

Силай алғаш рет 1565 жылы «Карабкоб» деген атпен қоныстанды, бұл Кинарэй тілінде «қырқу» немесе «қасып алу» дегенді білдіреді; қоныс тұрғындары моллюскаларды табу үшін құмды «қырқу» (немесе аралау) арқылы тувай қабықшаларын жинауға тәуелді болды, бұл олардың күнкөріс құралы болды. Ерте жазбаларда бұл елді мекен «Calubcub», «Caracol» және «Caraco» деп те аталды. Соңғы екі атау испан тілінде «үрмеші» немесе «спираль» деген мағынаны білдіреді. Карабкоб өзеннің сағасына жақын салынған; бүгінде осы ауылдан ештеңе қалған жоқ. 1571 жылдың 25 қаңтарында Карабкоб Мигель Лопес де Легаспидің он жеті сарбазының бірі Кристобаль Нуньез Парохаға энкомиенда ретінде берілді. Ғсырдың екінші жартысында Моро құл сатушылары үлкен аралға жасаған шабуылдарын күшейтті, бұл Негрос коррегидорын қарсылық көрсетудің орнына қашу саясатын қабылдауға мәжбүр етті. 1760 жылы адамдар өз үйлерін тастап, Матагой және Панаогой өзендері арасындағы жаңа жерге қоныстанды. Халықты Моро шабуылшыларынан қорғау үшін палоисада немесе эстакада (испан тілінде «палисада» немесе «бекініс») салынды. Бұл жер қазір Sitio Estaca деп аталады, оның атауы испан тіліндегі estacada сөзінен шыққан. 1760 жылы Силай губернатор Хуан Хосе де Михарес (1772–1775) жолдаған хатында солтүстіктегі маңызды қала ретінде танылды. 1776 жылы Себу епископы Силайды епархияның орталығы деп санады. 1760 жылы ол пуэбло, яғни қала мәртебесіне ие болды. 1896 жылға қарай, 1846 жылы француз Ив Леопольд Жермен Гастон салған «Хорно Экономико» (қант зауыты) арқасында қант өндіруде жетекші аймаққа айналды, ал Гастон Силайдың тұрақты тұрғыны болған.

Негров революциясы

1896 жылы революция басталғанда, Силайдағы қант плантацияларының иелері мен дін қызметкерлері арасында жік туды. Кейбір плантаторлар мен дінбасылар көтерілісшілерді қолдады, ал басқалары революцияға қарсы болды. 1898 жылғы 5 қарашада сағат 14:00 шамасында Силай тұрғындары қазір Синко-де-Новиембре көшесі деп аталатын көше бұрышына жиналып, содан католик шіркеуіне жақын орналасқан испан гарнизонына бет алды. Кездесу қан төгілмей аяқталды. Испания азаматтық гвардиясының командирі, лейтенант Максимиано Корреа, капитуляциялаудан бас тартты. Жергілікті испан Хуан Виаплананың делдалымен жүргізілген келіссөздерден кейін испан гарнизоны капитуляциялады. Сол күні Силай алаңында алғаш рет Филиппин туы көтерілді. Анисето Лаксон капитуляция шарттарына қол қойылғаннан кейін президент болды. Тимотео Унсон және Силай тұрғындарының тобы оңтүстікке қарай жорықтап, Баколод қаласына шабуыл жасау үшін Талисай тұрғындарымен күш біріктірді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Силай тауының беткейінде екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Негроста Жапония империясының соңғы тірегі болған Патаг орналасқан. 1945 жылы АҚШ әскерлері аралға түсті. Жапон императорлық армиясының Нагано отрядының басқыншы күштері Силайға шегініп, Силай тауына көтеріліп Патагқа жетті. Олар онда қорғаныс позициясын құрды. Филиппин Республикасының әскери күштері мен АҚШ-тың 40-шы жаяу әскер дивизиясының сарбаздары, филиппин армиясының 7-ші, 72-ші және 75-ші жаяу әскер дивизиясының және Негрос партизан отрядының көмегімен Силай тауының беткейлеріне көтеріліп, жапон қорғаушыларын жеңді. Бүгінде бұл жерде Негрос аралын азат етуге жасалған күш-жігерге арналған ескерткіш орнатылған.

Қалалық аудан

1957 жылдың 12 маусымында Силай қаласы Республикалық заң 1621-ге сәйкес қала мәртебесіне ие болды.

Мәдениет

Силай қаласы бұрын "Негростың Парижі" және "Негростың мәдени және интеллектуалдық орталығы" деп белгілі болған. Бұл қала тұрғындарының білімге және өнер туындыларына деген құштарлығымен, сондай-ақ Филиппин қант өнеркәсібінің өркендеген кезеңінде салынған мұражайлық үйлердің көптігімен байланысты болды, ал Негрос осы өнеркәсіптің орталығы еді. Осы үйлердің ең танымалдарының бірі – бірінші негрос қант магнаты Ив Леопольд Жермен Гастонның ұлына тиесілі Балай Негренсе және Мануэль Северино Хофиленяның әйелі, бұрынғы "Мисс Силай" Гилда Ледесма Ходжилла үшін салған Хофиленя әулеттік үйі. Силай қаласы 1957 жылдың 12 маусымында 1621 нөміріндегі Республика заңына сәйкес, жарғылық қала мәртебесін алды. 2003 жылдың 7 маусымында Силай қаласы Филиппин Республикасында халықтық бастама арқылы 2003 жылғы жылдық атқарушы бюджетті мақұлдаған референдум өткізген алғашқы жергілікті өзін-өзі басқару бірлігі болды. Бүгінде Силай қаласы Туризм министрлігінің Филиппиндегі 25 туристік орынның бірі ретінде тізімделген. Ол Негрос аймағындағы өнер, мәдениет және экологиялық туризм орталығы деп есептеледі.

Хугьяу Кэнсилей фестивалі

Жыл сайын маусымның 12-сі күні қалада "Хугьяу Кэнсилей" фестивалі тойланады. Фестиваль тақырыбы Қаңсылай туралы әңгімеден алынған, сонымен қатар қаланың атына да осы әңгіме негіз болған. Бұл фестиваль Силай қаласының дамуын көрсетеді – қарапайым поселоктан елдегі үздік қалалардың қатарына қосылған қалаға дейін. Қаланың фестиваль биі Кансилей аңызының оқиғасы, кейіпкерлері, сюжеті, қосалқы сюжеттері, қақтығысы, кульминациялық нүктесі мен тарихын көрсетеді.

География

Силай қаласы Баколод қаласынан алыс жатыр.

Әуежайлар

Баколод-Силай халықаралық әуежайы Баколод метрополиясының және айналасындағы аймақтардың барлығына қызмет көрсетеді. 4,37 миллиард песоға салынған бұл әуежай кез келген ауа райында және түнгі уақытта қону-көтеру операцияларын жүзеге асыруға қабілетті. Оның 2000 метрлік ұзындығы және 45 метрлік ені бар негізгі ұшу-қону жолағы, сондай-ақ 678 метрлік ұзындығы және 23 метрлік ені бар такси жолдары Airbus A320 отбасылық және Boeing 737 ұшақтарын қабылдай алады, ал алқапта бір уақытта бес ұшақ тұра алады. Ұшу-қону жолағы 03°/21° бағытында орналасқан. Аэробус A330, Аэробус A340 және Boeing 747 сияқты ірі ұшақтарды қабылдау үшін қазіргі ұшу-қону жолағын кеңейтуге қажетті жағдайлар жасалған. Бұл әуежай Негрос аралы аймағына әуе арқылы кіретін басты қақпа болады деп күтілуде. Силай Маниладан әуемен 50 минут, Себудан 30 минут, Кагаян-де-Ородан 1 сағат, ал Генерал-Сантостан 37,2 минуттық қашықтықта орналасқан. Баколод-Силай халықаралық әуежайында Philippine Airlines, Cebu Pacific Air, PAL Express және Philippines AirAsia сияқты коммерциялық авиакомпаниялар қызмет көрсетеді.

Білім

Силай қаласында қалалық Білім басқармасының ресми тізімінде 31 мектеп бар.