Көшпелі сахналар және естеліктер әлемі

Кіріспе

Уақытқа кері оралу (кейде аналепсис деп те аталады) – оқиғаның қазіргі сәтінен бұрынғы шаққа көшіру. Флешбектер көбінесе оқиғаның негізгі желісінен бұрын болған оқиғаларды айту үшін қолданылады, маңызды түсіндірмелер беруге мүмкіндік береді. Ал, керісінше, болашақта болатын оқиғаларды көрсету (немесе пролепсия) – флешфорвард деп аталады. Флешбектер мен флешфорвардтар оқиғаны байланыстыру, кейіпкерді дамыту немесе повество құрылымын жетілдіру үшін қолданылады. Әдебиетте, ішкі аналепсис – бұл оқиға ішінде бұрынғы шаққа жасалған саяхат, ал сыртқы аналепсис – оқиғаның басталуына дейінгі уақытқа жасалған саяхат. Кинода флешбектер кейіпкердің жеке тәжірибесін, бұрынғы оқиғаның естелігі арқылы көрсетеді және көбінесе "құпияны ашуға" көмектеседі. Флешбектер кинонуар және мелодрама жанрында жиі қолданылады. Кино мен телевидениеде, флешбек немесе флешфорвард екенін көрерменге хабарлау үшін түрлі операторлық тәсілдер, монтаж әдістері және арнайы эффекттер пайдаланылады. Мысалы, суреттің жиектері қасақана бұлыңқы болуы мүмкін, түсіру динамикалық немесе үзілісті болуы мүмкін, немесе әдеттен тыс түс, сепия тоны немесе оқиғаның көп бөлігі толық түсті болғанда монохромды қолданылуы мүмкін. Сцена ақырындап жоғалып немесе еріп, көбінесе камера кейіпкердің бетіне бағытталады және әдетте баяндаушының дауысы естіледі (көбінесе, бірақ әрқашан емес, естеліктерді бастан өткеріп жатқан кейіпкер).

Фильм

Кинодағы флешбектердің авторы – 1901 жылы Фердинанд Зекканың түсірген «Қылмыс тарихы» фильмі. Флешбектерді кинода алғаш пайдаланған фильмдердің бірі – Д.У. Гриффиттің «Әлем жүректері» (1918) фильмі. Мысалы, 1:33-тегі жігітпен қабырғадағы көрінеде. Флешбектер алғаш рет дыбыстық кино дәуірінде Рубен Мамулианның «Қала көшелері» (1931) фильмінде қолданылды, бірақ 1939 жылға дейін сирек кездесті. Уильям Уайлердің «Боранды биіктер» фильмінде, Эмили Бронте романындағыдай, үй шаруасы Элен түнгі қонақ Локвуд мырзаға оқиғаны баяндайды, ол Хитклифтің әуесті ізденісінің куәсі болған. 1939 жылы Марсель Карненің «Күн шыға бастады» фильмі толығымен флешбектер арқылы баяндалады: оқиға қонақ үйдегі адамның өлтірілуімен басталады. Кісі өлтіруші, Жан Габин сомдаған, полициямен қоршалғанда, бірнеше флешбек фильмнің басында ол кісіні неге өлтіргенін айтады. Орсон Уэллстің «Граждан Кейн» (1941) фильміндегі ең танымал флешбектердің бірі. Басты кейіпкер Чарльз Фостер Кейн «Розбуд» деген сөзді айтар алдында қайтыс болады. Фильмнің қалған бөлігі Кейннің достары мен әріптестерімен репортердің сұхбаттарынан тұрады, ол бұл сөздің Кейн үшін қандай мағынаға ие екенін анықтауға тырысады. Сұхбаттар барысында Кейннің өмірінің бөліктері флешбектер арқылы ашылады, бірақ Уэллстің осындай ерекше флешбектерді қолдануы Уильям К. Ховардтың «Күш пен даңқ» фильмінен әсер алған деп саналады. Любич «Жаннат күтеді» (1943) фильмінде Генри Ван Кливтің оқиғасын баяндаған флешбек қолданды. Флешбектер көбінесе сюжетті түсіндіру үшін немесе арқа тарихты көрсету үшін қолданылса да, кейде сенімсіз баяндаушы ретінде де танылуы мүмкін. Эррол Моррис түсірген «Жұқа көк сызық» (1988) деректі фильміндегі қылмыстың көптеген және қайшылы жаңа құрылымдары әртүрлі куәліктерге негізделген флешбектер ретінде ұсынылады. Акира Куросаваның «Рашомон» (1950) фильмі осылай жасайды, ол көптеген куәліктердің қарама-қайшылығын көркем бейнелеудің ең танымал мысалы. Кейде фильмге түпнұсқада болмаған флешбек енгізіледі. Роджерс пен Хаммерштейннің «Карусель» (1956) мюзиклінің кино нұсқасында кейінірек болатын өте драматикалық сюжеттік бұрылыстың әсерін азайтатын флешбек құрылғысы қолданылды. Бұл «Карусель» сюжетінің фильмдік мюзикл үшін ерекше күшті деп саналғандықтан жасалды. «Камелот» (1967) фильмінде Алан Джей Лернердің айтуынша, флешбек кейінірек сюжеттік бұрылыстың соққысын жұмсарту үшін емес, сахналық қойылымның комедиядан трагедияға тым кенеттен ауысқаны үшін сынға алынғандықтан қосылды. Билли Уайлдердің «Қос өлім» (1944) фильмінде басты кейіпкердің флешбекі өзінің алаяқтық және қылмыстық әрекеттерін мойындау үшін пайдаланылады. «Fish & Cat» – бірнеше флешбектерді қамтитын алғашқы бір кадрлы фильм. Джон Брамның «Медальон» (1946) фильмінде ерекше трюк қолданылады (флешбек ішінде флешбек ішінде флешбек), бұл көрерменге ұрлық жасауға бейім, жалғаншы және кісі өлтіруші болған, бірақ ешқандай қылмысы үшін жазаланбаған әйелдің оқиғасына психологиялық тереңдік береді. Флешбек пен флешфорвардтың жақсы мысалы – «La Jetée» (1962) фильмінің алғашқы көрінісі. Бірнеше минуттан кейін біз осы сахнада көріп отырған нәрсе – өткенге оралу, өйткені фильмнің оқиғасы үшінші дүниежүзілік соғыстан кейін тікелей соңы. Алайда, фильмнің соңында бұл көрініс пролепсия ретінде де екі есе екенін білеміз, өйткені бала көріп тұрған өліп бара жатқан адам – өзі. Басқаша айтқанда, ол өзінің өлімін көреді. Осылайша, бір сахнада аналепсис пен пролепсия бар. Кейде оқиғада флешбек ішінде флешбек болады, ең алғашқы мысалы Жак Фейдердің «Атлантида» фильмінде кездеседі. «Little Annie Rooney» (1925) фильмінде қытайлық кір жуу залында флешбек көрінісі бар, ал оның ішінде тағы бір флешбек экраның бұрышында көрсетіледі. Джон Фордтың «Либерти Валэнсті атып өлтірген адам» (1962) фильмінің негізгі оқиғасы флешбектер арқылы баяндалады, ал Либерти Валэнстің өлтірілуі осы флешбектердің ішіндегі флешбек ретінде көрсетіледі. Флешбектердегі флешбектерді қамтитын басқа мысалдар – 1968 жылғы жапондық «Жалғыз қасқыр Исазо» және 2004 жылғы «Операның арбауы» фильмдері, онда бүкіл фильм (1870 жылы) 1919 жылғы флешбек ретінде (қара және ақ түсте) айтылады және басқа флешбектер бар; мысалы, Мадам Жири Фантомды фрик-шоудан құтқарады. Өте күрделі оқиғаларда флешбектердегі флешбектердегі флешбектер болуы мүмкін, мысалы, «Алты дәрежелік жақындық», «Марсельге өту» және «Медальон» фильмдерінде. Бұл техника – кинорежиссер Упендраның ерекшелігі. Ол бұл техниканы өзінің «Ом» (1995), «А» (1998) және «Супер» (2010) фильмдерінде қолданды, ол 2030 жылы өтетін болашақ фильм, онда 2010 жылдан 2015 жылға дейінгі көптеген флешбектер 2030 жылғы утопиялық Үндістанды көрсетеді. Сатьяджит Рай «Антагонист» (Pratidwandi, 1972) фильмінде флешбектермен эксперимент жасады, фотонегативтік флешбектерді қолдануды қадағалады. Ол «Батыр» (Nayak, 1966), «Кеңесші және Ұлы адам» (Kapurush O – Mahapurush, 1965), «Ормандағы күндер мен түндер» (Aranyer Din Ratri, 1970), «Сарай» (Jalsaghar, 1959) сияқты басқа фильмдерінде де флешбектерді қолданады. Шындығында, «Батыр» фильміндегі барлық оқиға жеңімпаздың (Ариндамның) өткеніне арналған жеті флешбек пен екі арман арқылы зерттелген сызықты емес повестводе жүзеге асырылады. Ол «Канченджунга» (1962) фильмінде де кең флешбектерді қолданады. Квентин Тарантино көптеген фильмдерінде флешбектерді және флешфорвардтарды кеңінен пайдаланады. Мысалы, «Иттер резервуары» (1992) фильміндегі оқиғаның көріністері кейіпкерлердің өмірі мен мотивациясын қосымша контекст беру үшін әртүрлі флешбектермен араласады. «Криминалдық оқу» (Pulp Fiction, 1994) фильмінде, өте сызықты емес повестводе «Алтын сағат» деп аталатын сахнада дәстүрлі флешбектер де қолданылады. «Kill Bill» (1 және 2 бөлім, 2003, 2004) сияқты басқа фильмдерде де оқиға уақыт пен флешбектер арасында секіріп отырады.

The creator of the flashback technique in cinema was Histoire d'un crime directed by Ferdinand Zecca in 1901. An early use of the flashback technique in cinema occurs throughout D. W. Griffith's film, Hearts of the World (1918): for example, during the wall scene with the Boy at 1:33. Flashbacks were first employed during the sound era in Rouben Mamoulian's 1931 film City Streets, but were rare until about 1939 when, in William Wyler's Wuthering Heights as in Emily Brontë's original novel, the housekeeper Ellen narrates the main story to overnight visitor Mr. Lockwood, who has witnessed Heathcliff's frantic pursuit of what is apparently a ghost. More famously, also in 1939, Marcel Carné's film Le Jour Se Lève is told almost entirely through flashback: the story starts with the murder of a man in a hotel. While the murderer, played by Jean Gabin, is surrounded by the police, several flashbacks tell the story of why he killed the man at the beginning of the film. One of the most famous examples of a flashback is in the Orson Welles' film Citizen Kane (1941). The protagonist, Charles Foster Kane, dies at the beginning, uttering the word Rosebud. The remainder of the film is framed by a reporter's interviewing Kane's friends and associates, in a futile effort to discover what the word meant to Kane. As the interviews proceed, pieces of Kane's life unfold in flashback, but Welles' use of such unconventional flashbacks was thought to have been influenced by William K. Howard's The Power and the Glory. Lubitsch used a flashback in Heaven Can Wait (1943) which tells the story of Henry Van Cleve. Though usually used to clarify plot or backstory, flashbacks can also act as an unreliable narrator. The multiple and contradictory staged reconstructions of a crime in Errol Morris's 1988 documentary The Thin Blue Line are presented as flashbacks based on divergent testimony. Akira Kurosawa's 1950 Rashomon does this in the most celebrated fictional use of contested multiple testimonies. Sometimes a flashback is inserted into a film even though there was none in the original source from which the film was adapted. The 1956 film version of Rodgers and Hammerstein's stage musical Carousel used a flashback device which somewhat takes the impact away from a very dramatic plot development later in the film. This was done because the plot of Carousel was then considered unusually strong for a film musical. In the film version of Camelot (1967), according to Alan Jay Lerner, a flashback was added not to soften the blow of a later plot development but because the stage show had been criticized for shifting too abruptly in tone from near comedy to tragedy. In Billy Wilder's film noir Double Indemnity (1944), a flashback from the main character is used to provide a confession to his fraudulent and criminal activities. Fish & Cat is the first single shot movie with several flashbacks. In John Brahm's film noir "The Locket" (1946) a unique hat trick is used (a flashback within a flashback within a flashback) to give psychological depth to the story of a woman who was allegedly a kleptomaniac, inveterate liar, and murderess but had never been punished for any of her crimes. A good example of both flashback and flashforward is the first scene of La Jetée (1962). As we learn a few minutes later, what we are seeing in that scene is a flashback to the past, since the present of the film's diegesis is a time directly following World War III. However, as we learn at the very end of the film, that scene also doubles as a prolepsis, since the dying man the boy is seeing is, in fact, himself. In other words, he is proleptically seeing his own death. We thus have an analepsis and prolepsis in the very same scene. Occasionally, a story may contain a flashback within a flashback, with the earliest known example appearing in Jacques Feyder's L'Atlantide. Little Annie Rooney (1925) contains a flashback scene in a Chinese laundry, with a flashback within that flashback in the corner of the screen. In John Ford's The Man Who Shot Liberty Valance (1962), the main action of the film is told in flashback, with the scene of Liberty Valance's murder occurring as a flashback within that flashback. Other examples that contains flashbacks within flashbacks are the 1968 Japanese film Lone Wolf Isazo and 2004's The Phantom of the Opera, where almost the entire film (set in 1870) is told as a flashback from 1919 (in black and white) and contains other flashbacks; for example, Madame Giry rescuing the Phantom from a freak show. An extremely convoluted story may contain flashbacks within flashbacks within flashbacks, as in Six Degrees of Separation, Passage to Marseille, and The Locket. This technique is a hallmark of Kannada movie director Upendra. He has employed this technique in his movies – Om (1995), A (1998) and the futuristic flick Super (2010) – set in 2030 containing multiple flashbacks ranging from 2010 to 2015 depicting a Utopian India. Satyajit Ray experimented with flashbacks in The Adversary (Pratidwandi, 1972), pioneering the technique of photo negative flashbacks. He also uses flashbacks in other films such as Nayak (1966), Kapurush O – Mahapurush ( 1965), Aranyer Din Ratri (1970), Jalsaghar(1959). In fact, in Nayak, the entire film proceeds in a non linear narrative which explores the Hero (Arindam's) past through seven flashbacks and two dreams. He also uses extensive flashbacks in the Kanchenjunga (1962). Quentin Tarantino makes extensive use of the flashback and flashforward in many of his films. In Reservoir Dogs (1992), for example, scenes of the story present are intercut with various flashbacks to give each character's backstory and motivation additional context. In Pulp Fiction (1994), which uses a highly nonlinear narrative, traditional flashback is also used in the sequence titled "The Gold Watch". Other films, such as his two part Kill Bill (Part I 2003, Part II 2004), also feature a narrative that bounces between present time and flashbacks.

Теледидар

Телевизиялық сериалдар «Квантико», «Кунг-фу», «Псих», «Мен қалай таныстым сіздің анаңызбен», «Өмір бойы қамауға алынды», «Бір кезде» және «Мен мұны істемедім» әрбір эпизодта флэшбектерді қолданады. Флэшбектер «Жоғалған», «Жебе», «Финес және Ферб», «Orange Is the New Black», «13 Reasons Why», «Элита» және «Quicksand» телешоуларында жиі кездеседі. Көптеген детективтік шоулар соңғы актіде детективтің қылмыскердің жоспарын қайта құруын көрсету үшін флэшбектерді пайдаланады, мысалы, «Кісі өлтіру, ол жазды», «Баначек», «Коломбо». «Leverage» телешоуы әрбір эпизодтың соңында флэшбектерді қолданады, олар кейіпкерлердің эпизодтың антагонисіне қатысты алдау амалын қалай сәтті орындағанын көрсетеді. «Инуяша» анимесінде алтыншы маусымдағы «Тағдырдың қайғылы махаббат әні» атты екі бөлімді эпизодта жарты ғасыр бұрынғы оқиғалар көрсетіледі. Бұл эпизодты Кикё ханымның үлкен әпкесі Каеде ханым баяндайды. «Princess Half Demon» анимесінің жалғасы ретіндегі премьералық эпизодта оқиға он сегіз жыл бұрынға, түпкілікті жетінші маусым аяқталғаннан кейін бес айға қайта оралады. Он бесінші эпизодтың «Ай тұтылуының астында қоштасу» атты бөлімі Рику баяндауымен жартылай демон принцессалар туғанға дейін және кейін не болғанын түсіндіреді; атап айтқанда, Инуяша мен он тоғыз жасар Кагоме Хигураши Өмірден кейінгі шекарадағы Қара інжу-маржанның ішінде он төрт жылға қамалып қалды. Бірнеше айдан кейін Якеннің («Күміс масштабтағы қарғыс») және Хахимонның («Ай шайқасы, 1-бөлім») естеліктері пайда болады. «Disney Channel» арнасының «Финес пен Ферб» сериалында флэшбектер мен флэшфорвардтар жиі кездеседі. Бірнеше эпизодта басты антагонист доктор Дуфеншмирц өзінің өткенін түсіндіру үшін флэшбектерді қолданады. «Дуф династиясы» эпизодында кейіпкер өзінің өткенін түсіндіргенде денесінің дірілдегені айтылады (басқа медиада флэшбек бастайтын «толқыма әсеріне» сілтеме жасап). «Өз жасыңды ойла» эпизодында кейіпкерлердің жасөспірім кезіндегі көріністері көрсетіледі. Басқа эпизодтарда басты кейіпкерлердің ата-бабаларының флэшбектері бар, олар киім-кешегінде шамалы өзгерістермен, бірақ дәл сол мінез-құлқы мен дауысымен басты кейіпкерлерге ұқсайды. («Солтүстік экспозиция» эпизоды «Сисели» ұқсас тәсілді қолданды, онда басты актерлер ауылдың құрылуынан 84 жыл бұрынғы туыс емес кейіпкерлерді ойнады.) «Breaking Bad» және оның спин-оффы «Better Call Saul» жиі флэшбектерді қолданады, көбінесе суық ашылу түрінде. Флэшбектердің көпшілігі әр серияның оқиғаларынан бірнеше жыл бұрын орын алса да, бұрынғы эпизодтардағы жаңа көріністер көрсетіледі, мысалы, «Breaking Bad» сериалының «Más» және «Ozymandias» эпизодтарының ашылу сахналары шоудың пилоты кезінде орын алады. «Better Call Saul» сериалының соңғы үш эпизоды «Breaking Bad» оқиғаларынан кейінгі уақытта өтеді, сонымен қатар екі серияның арасындағы және оқиғалар кезеңінде орын алатын флэшбектерді қамтиды. 2D қолмен салынған анимациялық шоу «Rapunzel's Tangled Adventure» (бірінші маусымда «Tangled: The Series» деп аталды) екінші маусымның премьералық эпизодында («Корона қабырғаларынан тыс»), «Рапунцель және Ұлы ағаш» және финалда («Тағдырлар соқтығысады») Қараңғы Патшалықтағы тоқсан жыл бұрынғы оқиғаларды көрсететін флэшбектерді көрсетуді бастады, онда аспандық Ай тасы жүздеген жылдар бойы сақталады.

The television series Quantico, Kung Fu, Psych, How I Met Your Mother, Grounded for Life, Once Upon a Time, and I Didn't Do It use flashbacks in every episode. Flashbacks were also a predominant feature of the television shows Lost, Arrow, Phineas and Ferb, Orange Is the New Black, 13 Reasons Why, Elite and Quicksand. Many detective shows routinely use flashback in the last act to illustrate the detective's reconstruction of the culprit's plot, e. g. Murder, She Wrote, Banacek, Columbo. The television show Leverage uses a flashback at the end of each episode to show how the protagonists successfully carried out their confidence trick on the episode's antagonist. The anime Inuyasha uses flashbacks that take one back half a century ago in the two part episode "The Tragic Love Song of Destiny" in the sixth season narrated by the elderly younger sister of Lady Kikyo, Lady Kaede; Episodes 147 and 148. In Princess Half Demon, the ongoing spinoff to the anime stated above, the premiere takes us back eighteen years ago, five months since the conclusion of the original series' seventh season. Episode Fifteen "Farewell Under the Lunar Eclipse" is narrated by Riku that explains what had happened before and right after the Half Demon Princesses were born; namely where Inuyasha and nineteen year old Kagome Higurashi had ended up, trapped within the Black Pearl at the border of the Afterlife for fourteen long years. Some months later, flashbacks that are memories belonging to Jaken ("The Silver Scale Curse") and Hachimon ("Battle of the Moon, Part 1") eventually come. In the Disney Channel series Phineas and Ferb, flashbacks and flash forwards often appear. In several episodes, the main antagonist Dr. Doofenshmirtz uses flashbacks as a way to explain his past. A gag in the episode "Doof Dynasty" notes that, when a character explains his or her past, their body ripples (referencing the "ripple effect" which starts a flashback in other media). The whole episode "Act Your Age" is a flash forward of the characters as teenagers. Several other episodes also feature flashbacks of the main characters' ancestors who, as a running gag, always seem to look like the main characters with slight variations in clothing, but the exact same mannerisms and voices. (Northern Exposure episode "Cicely" used a similar device, with the main cast playing unrelated characters of 84 years before, at the founding of the village.) Breaking Bad and its spinoff Better Call Saul frequently employ flashbacks, most often in the form of the cold open. While many of the flashbacks take place years before the events of each series, there are also cases in which new scenes set during previous episodes are shown, such as Breaking Bad'''s "Más" and "Ozymandias," whose openings are set during the show's pilot. The final three episodes of Better Call Saul, set in the post Breaking Bad timeline, also include flashbacks taking place both between and during the two series' time frames. The 2D hand drawn animated show Rapunzel's Tangled Adventure (known as Tangled: The Series'' during its first season) began showing flashbacks set a quarter of a century ago in the Dark Kingdom, where the heavenly Moonstone resides within for hundreds of years in the second season's premiere "Beyond the Walls of Corona", "Rapunzel and the Great Tree" and the finale "Destinies Collide."