Кіріспе

Виджаянагараның 1529-1542 жылдар аралығындағы императоры

Ачута Дева Рая (1529-1542 жж. билеген) – Виджаянагара императоры, 1529 жылы ағасы Кришнадевараяның қайтысынан кейін таққа отырған. Оның билігі тұсында португалдық еврей саяхатшысы, жылнамашы және жылқы саудагері Фернао Нуниз Үндістанға келіп, Виджаянагарада үш жыл өткізді. Ачутарая каннада ақыны Чатту Витталанаттаға, ұлы композитор және әнші Пурандарадасаға, карнатик музыкасының негізгі қолдаушыларының біріне, сондай-ақ санскрит ғалымы Раджаната Диндима II-ге демеушілік жасады. Ол қайтыс болғаннан кейін мұрагерлік күресі басталды. Ұлы Венката I оның орнын басты, бірақ өте аз ғана уақыт билік етті және таққа талапкерлердің көп саны қаза болған шатақ жағдайында қайтыс болды. Дау оның жүрегі туысы (інісінің ұлы) Садасива Раяның Кришнадевараяның күйеу баласы Рама Раяның регенттігімен бала кезінде император болғанда аяқталды. Оның әйелінің аты Васудха Деви болған болу керек. Садасива Рая, Васудха Девидің қарындасы Хемавати мен оның күйеуі Ранга Раяның ұлы болған шамасы бар.

Билік

Ачута-дева Рая император болған кездің өзі қиын болды. Кришнадевараяның тұсындағы бейбітшілік пен гүлденудің соңы жақындап келді. Феодалдар мен жаулар империяны құлатуға мүмкіндік күтіп отырды. Сонымен қатар, Ачута Дева Рая таққа таласып, күшті Рама Раямен де күресуге тиіс болды. Нуньиздің еңбектері Ачута Дева Раяны жаман мінезді және қатыгез монарх ретінде сипаттаса да, императордың өзі де ерекше болғанын және империяның гүлденуін сақтап қалу үшін күшпен күрескенін дәлелдейтін жеткілікті мәлімет бар. Кришнадевараяның өзі оны қабілетті мирасқор ретінде таңдап, императорлық таққа отыруға дайындаған. Түркі-парсы сұлтаны Исмаил Адил Шах Бижапурға шабуыл жасап, Райчур доабын басып алды. Одишаның Гаджапатилері мен Голконда сұлтандығының Кули Кутуб Шаһы жеңіліп, кері шегінді. Ачута Дева Рая және оның генералы Салакараджу Тирумала Траванкор мен Умматурдың билеушілерін бағындыру үшін оңтүстікке жорық жасады. Олар сәттілікке жетті. Содан кейін Тунгабхадраның солтүстігіндегі доабқа шабуыл жасап, Райчур мен Мудгал бекіністерін қайта басып алды. Ачютараябхюдая және Варадамбикапариная атты екі санскрит еңбегі императордың өмірі мен билігін егжей-тегжейлі сипаттайды. Ачута-дева Рая билік еткен кезеңде Рама Раяның саясатына тап болды. Рама Рая өзінің ықпалымен империяның көптеген адал қызметшілерін жоғары лауазымдарда өзіне жақын адамдармен ауыстырды. Бірнеше рет Бахмани сұлтандары билікті бөлісу үшін император мен Алия Рама Рая арасында делдал рөлін атқарды. Бұл империяны одан әрі әлсіретті. Шамамен 1540 жылы Рама Рая Ачута Дева Раяны төңкеріс арқылы тұтқынға алды. 1542 жылы Ачута Дева Рая қайтыс болды, оның орнына оның кіші ұлы Венката I (Венката Рая немесе Венкатадри Рая) келді. Бірақ ол көп ұзамай өлтіріліп, Садасива Рая жаңа император болды. Рама Рая императорлық регент болып, Садасива Раяның басқаруын өте шектеді. Оның билігі тұсында Виджаянагарада Тирувенгалананат храмы салынды. Бұл храм құдайы Венкатешвараның атымен емес, Ачютарая храмы ретінде танымал болды.