Кіріспе

Жергілікті және ұлттық деңгейде маңызды ескерткіш саналатын бұл ғимаратты Ұлттық тарихи орындар тізілімі "қазіргі заманғы кеңсе ғимаратының өте ықпалды үлгісі" деп сипаттайды. Архитектор Франк Ллойд Райт Уэйнрайт ғимаратын "архитектура ретінде биік болаттан жасалған кеңсе ғимаратының алғашқы адамдық бейнесі" деп атады. Қазіргі уақытта ғимарат Миссури штатының меншігінде және мемлекеттік кеңселерге арналған. 2013 жылдың мамыр айында PBS телеарнасының "Американы өзгерткен 10 ғимарат" атты бағдарламасында бұл ғимарат "Американы өзгерткен 10 ғимараттың" бірі деп танылды, себебі ол "нағыз көкжиекке лайықты алғашқы биік ғимарат" болды, ал Луис Салливан "көкжиектердің әкесі" деп аталды.

Комиссия, жобалау және құрылыс

Уэйнрайт ғимаратын Сент-Луис пиво өндірушісі Эллис Уэйнрайт тапсырыс берген. Уэйнрайтке Сент-Луис сыра өндірушілер қауымдастығын басқаруға кеңсе кеңістігі қажет болды. Бұл, Чикагодағы он қабатты аудитория ғимаратын (1886 жылы жобаланып, 1889 жылы аяқталған) салғаннан кейін халықаралық деңгейде танымал болған Адлер & Салливан фирмасының ұтып алған екінші ірі тапсырысы еді. Жоба бойынша, Уэйнрайт ғимаратының бірінші қабаты көшеден кіруге ыңғайлы дүкендерге, ал екінші қабаты – оңай қолжетімді мемлекеттік кеңселерге арналған. Жоғары қабаттар «ұялы» кеңселерге, ал ең жоғарғы қабаты су резервуарлары мен ғимарат машиналарын орналастыруға көзделген.

Сәулет

Эстетикалық тұрғыдан алғанда, Уэйнрайт ғимараты Салливанның биік ғимараттар туралы теориясын көрсетеді, оған классикалық бағананың құрылысына негізделген үш бөлікті композиция (негіз, ортаңғы бөлік, шатыр) және ғимараттың биіктігін баса көрсетуге деген ұмтылысы кіреді. Ол былай деп жазды: «Бұл ғимараттың әр дюймы биік болуы керек. Биіктіктің күші мен қуаты, көтерілудің мақтанышы мен салтанаты оның ішінде болуы керек. Ол әр дюймында мақтан тұтатын және көтеріліп бара жатқан нәрсе болуы керек, төменнен жоғарыға дейін бірлікке біріккен, ешқандай қарсы келетін сызықсыз». 1896 жылғы мақаласында ол Уэйнрайт ғимаратын мысал ретінде келтірді. Классикалық бағана тұжырымына қарамастан, ғимараттың дизайны уәзілі заманауи болды, Салливан жек көретін неоклассикалық стильден мүлдем алыс болды. Негізінде кең шыныланған ашылулары қажет болған бөлшек сауда дүкендері орналасқан; Салливанның әшекейлері тіректерді бағаналар ретінде қабылдауға мүмкіндік берді. Оның үстінде, бір қабатқа көтерілетін кеңселердің жартылай қоғамдық сипаты перделік қабырғадағы кең терезелер арқылы көрінеді. Екінші қабаттан экрандық қабырғаның біркелкі терезелер торы кәрнезбен бөлінген, онда әрбір терезе «бал арасындағы ұя, одан артық ештеңе жоқ». Ғимараттың терезелері мен көлденеңдері «дереу және биік нәрсе» деп аталатын Салливанның эстетикасын құру үшін бағаналар мен тіректердің артына сәл енгізілген. Бұл түсінік кейіннен сынға ұшырады, өйткені бұлтыраушы символ ретінде емес, ақша табу үшін салынған еді. Ғимараттың әшекейлеріне терезелердің әртүрлі қабаттары арасындағы шпандельдер және негізгі кіреберістегі есіктің әшекейлі жиегі кіреді. «Қабырға бетінің қатты бөліктері – кірпіш тіректер ғана. Олардың әр қабатында әртүрлі дизайн мен масштабтағы бай декоративті үлгілер бар». Фриздің үстінен ең жоғарғы қабатты жарықтандыратын көзге көрінбейтін «төрткөзді» терезелер салынған, онда бастапқыда су резервуарлары мен лифт машиналары орналасқан. Ғимарат құрылысы кезінде танымал болған құрылыс материалы – терракоттадан жасалған әшекейлермен де безендірілген. Салливанның басты мәселелерінің бірі – қарапайым геометриялық, құрылымдық формалар мен органикалық әшекейлерден тұратын сәулеттік символизмді дамыту болды. Объективті тектоникалық және субъективті органикалықты біріктірген Уэйнрайт ғимараты осы символизмнің алғашқы көрінісі болды. Өзіміздің утилитарлық дәуірімізде жылжымайтын мүлік иесі мен ғимараттарға инвестиция салайтындар ең аз шығынмен ең көп кіріс алуға болатын ғимараттарды салуды жалғастырады деп есептеуге болады. Ғимараттың кейбір сәулеттік элементтері жөндеу жұмыстары кезінде алынып тасталды және Ұлттық құрылыс өнер орталығының Иллинойс штатындағы Согет қаласындағы қоймасына жеткізілді.

Тарих

Бастапқыда ол "халыққа ұнады" және сыншылар тарапынан "құрметпен қабылданды". 1972 жылы ол қаланың ескерткіші деп жарияланды. Уэйнрайт ғимараты бастапқыда Ұлттық тарихи сақтау қоры құрылысқа опция алғанда бұзудан құтқарылды. Кейіннен Миссури штаты оны мемлекеттік кеңселер кешенінің бір бөлігі ретінде сатып алды, ал Сент-Луис ескерткіштер қауымдастығы өздерінің алғашқы жеңістерінің бірі ретінде Уэйнрайт ғимаратын құрылыс жобасынан құтқарып алды. Іргелес Линкольн Траст ғимараты (кейіннен "Title Guaranty" ғимараты деп аталды; Эймс және Янг жобалаған, 1898 жылы 706 Chestnut St мекенжайында салынған) 1983 жылы Gateway Mall үшін орын ашу мақсатында бұзылды. Ескерткіштер қауымдастығының атқарушы директоры Каролин Тофт бұл ғимараттың "[Уэйнрайт ғимараты] сияқты 19 ғасырдың соңында салынған тағы үш сауда ғимаратымен бірге ансамбль құрады, оның сияқтысы бүкіл елде кездеспейді. Уэйнрайтты құтқару маңызды болды, бірақ бүкіл топты құтқару одан да маңыздырақ болар еді" деді. Архитектор Джон Д. Рэндалл губернаторға және басқа да танымал шенеуніктерге үлкен хат жазу кампаниясын ұйымдастырды; нәтижесінде ғимарат бұзылудың орнына мемлекеттік кеңсе ғимараты ретінде қайта жаңартылды. Біраз уақыт көңілсіздікке ұшырағаннан кейін, қазір ғимаратта Миссури штатының кеңселері орналасқан.