Кіріспе

Аштавакра () – индуизмдегі ежелгі дана. Оның шешесінің әкесі – Аруни, ал ата-анасы Аруни мектебінде білім алған. Аштавакра оқып, данаға айналып, индуист эпостары "Итихаса" мен "Пураналар"дың танымал кейіпкері болды.

Тарих

Аштавакраның өмірі мен қандай ғасырда өмір сүргені туралы көп мәлімет жоқ, тек Үндістанның ірі эпостарынан (Рамаяна мен Махабхарата) және Пураналардан басқа. Аңыздар бойынша, Чандогья Упанишадта еске алынған Аруни данасы Ведаларды оқытатын ашрам (мектеп) ашқан. Кахода, Арунидің қызы Сужатамен бірге оның шәкірттерінің бірі болды. Арунидің қызы Каходаға үйленді. Ол жүкті болды, және жүктілігінің кезінде, ішіндегі бала Веданың мақалдарын естіп, дұрыс жатқа айтуды үйренді. Аштавакра туралы аңыздың бір нұсқасына сәйкес, оның әкесі бірде Ведаларды оқып жатқанда, дұрыс интонацияны қате оқыған. Бала әкесіне анасының құрсағынан сөйлеп, Веда кітаптарынан білгенінің шектеулі екенін айтты, осы кітаптардан тыс көп нәрсені білу керек екенін жеткізді. Әкесі ашуланып, оның сегіз мүшесінде кемтікпен тууына қарғыс айтты, содан аты "Аштавакра" болды. Оның әкесі Кахода бірде Видеханың ежелгі патшасы Жанаяққа барып, отбасысы кедей болғандықтан байлық сұрады. Ол сол жерде Вандинмен ғылым бойынша пікірсайыста жеңіліп, салдарынан суға батып кетті. Күйеуінің суға батып кеткенін естіген Сужата бұл жайтты баласынан жасырды. Аштавакра өскенде, қарғысы мен әкесі туралы барлығын білді. Содан кейін ол анасынан патша Жанаяқтың құрбандығына бірге баруын өтінді. Ол он жасында болғандықтан, патшаның құрбандығына кіруіне рұқсат берілмеді, себебі ол жерге тек білімді брахмандар мен патшалар ғана кіре алатын. Сөйлеу шеберлігімен ол патшаны өзінің білімімен таң қалдырды, соның арқасында кіруге рұқсат алды. Сол жерде ол Вандинге қарсы дауласуға шақырды. Ыстық пікірсайыстан кейін ол Вандинді сөзбен білімде жеңді. Сонда патшадан Вандин бұрын брахмандарды суға тастаған болса, оны да сондай жазаға тартуын сұрады. Вандин өзінің Варунның ұлы екенін айтты және ол брахмандарды суға тастауының себебі, әкесі он екі жыл бойы орындап келе жатқан қасиетті рәсімге көптеген брахмандар қажет болғандығын түсіндірді. Рәсім аяқталғандықтан, Аштавакраның әкесі Каходаны қоса, ол суға батырған барлық брахмандар босатылды. Кахода ұлы Аштавакраға қатты риза болды және үйге қайтып бара жатқанда, Саманга өзеніне шомылуды өтінді. Аштавакра өзеннен шыққанда, оның барлық кемшіліктері жойылды.

Жазылған мәтіндер

Аштавакра "Аштавакра жыры" дегенді білдіретін Аштавакра гитасының (IAST: Аштавакра Gītā) авторы деп есептеледі. Бұл мәтін Аштавакра Самхита деп те аталады. Аштавакра Гита болмыстың метафизикалық табиғатын және жеке бостандықтың мәнін зерттейді, мына тұжырымдаманы ұсынады: тек бір Жоғарғы Шындық (Браман) бар, бүкіл ғалам – бірлік және осы шындықтың көрінісі, барлығы өзара байланысты, барлық Өзім (Атман, жан) сол бірліктің бір бөлігі, ал жеке бостандық – соңғы нүкте емес, берілген, бастапқы нүкте, туа біткен қасиет. Американдық ғалым Джессика Уилсонның сөзіне қарағанда, Аштавакра Гитадағы санскрит поэзиясы сындық логикаға емес, философиялық негіздерге, рухани күшке және мәтіннің әсерлі повествосына толы, себебі "оқырманның көзқарасы мен мәтіндегі жекеленбеу тақырыбы арасындағы мәтіндік белгісіздік. Бұл кернеу оқырманның тұжырымдамасын қалыптастыруға ықпал етеді, соның арқасында оқырман мен мәтін арасындағы екі көзқарас асып түседі".

Өнер саласында

Аштавакра – 8-ші ғасырда Бхавабхути жазған "Уттара Рамакаритам" санскрит пьесасының бірінші актісіндегі кейіпкерлердің бірі. "Амар-Читра-Ката" кітабының 571-ші томы алғаш рет 1976 жылы жарық көрді. Томның екінші жартысы Аштавакраның әңгімесін баяндайды. 2010 жылы Бангалор қаласындағы Ранга Шанкарада "Дхату" тобы Аштавакра туралы қуыршақ қойылым қойды. Аштавакра гитасы 1991 жылы Бангалор қаласындағы үнді рухани көшбасшысы Шри Шри Рави Шанкардың түсіндірмесінен кейін кеңінен танымал болды.