Кіріспе

Ресейлік жазушы Ирина Борисовна Ратушинская (Ири́на Бори́совна Ратуши́нская; Ірина Борисівна Ратушинська, 4 наурыз 1954, Одесса – 5 шілде 2017, Мәскеу) – кеңестік диссидент, ақын және жазушы.

Өмірбаян

Ирина Ратушинская 1954 жылы 4 наурызда Украинаның Одесса қаласында дүниеге келген. Әкесі Борис Леонидович Ратушинский инженер, анасы Ирина Валентиновна Ратушинская орыс әдебиеті мұғалімі болған. Ратушинская Одесса университетінде білім алып, 1976 жылы физика саласында магистр дәрежесін алды. Бітіргенге дейін және одан кейін 1975-1978 жылдары туған жері Одессадағы бастауыш мектепте сабақ берді. 1983 жылдың 1-3 наурызы аралығында Киевте сотталып, "Советтік режимді құлату немесе әлсірету мақсатында агитация жүргізу" (62-бап) бойынша сотталды. Ратушинская ең жоғары жаза – жеті жыл қатаң режимдегі еңбек лагерінде, одан кейін бес жыл ішкі жер аударуға кесілді. Түрмеде үш жарым жыл отырғаннан кейін, оның ішінде бір жыл қысы температурада (-40 градусқа дейін төмендеген) жылытылмаған камерада, Рекьявик (Исландия) қаласында президенттер Рональд Рейган мен Михаил Горбачевтің кездесуі алдында босатылды. Отбасы Ресейге 7 жасар егіздерін орыс мектептерінде оқыту үшін оралғанда осы оқиға болды. Ирина мен күйеуі Игорь ресейлік азаматтығын қайта алу үшін бір жыл бойы түрлі рәсімдерден өтті, соның ішінде президент Борис Ельцинге хаттар мен өтініштер жолдады.

Ресейдегі өмір

Ресейде Ирина жазуын жалғастырды, оның ішінде комедиялық сериалдарға сценарийлер жазып, кейде өлең оқыды. 2017 жылы ол қатерлі ісіктен қайтыс болды. Одан күйеуі, адам құқықтары жөніндегі белсенді Игорь Геращенко және екі ұлы қалды. 2019 жылдың тамызында Мәскеуде және Ресейдің басқа қалаларында, соның ішінде Челябинскіде Иринаны еске алу шаралары өтті. Оның ұлы Google компаниясына өлім себебі бүйрек қатерлі ісігі болған деген жалған ақпаратты жоққа шығару туралы өтініш жіберді. Шындығында, өлім себебі қатерлі ісік болғанымен, егжей-тегжейлі мәліметтерді жариялауға болмайды және оқиғаға куә болмаған адамдардың болжамдарына орайласуға рұқсат жоқ. Ратушинская 5 шілдеде Мәскеуде қайтыс болды, соңғы күндері оны қолдауға келгендердің барлығы оның ұлдары тарапынан лайықсыз деп есептелді.

Мұра

Иринаның өмірі дүниежүзіндегі көптеген адамдарға ұзаққа соққан әсер етіп, рухани шабыт көзіне айналды. Оның кітаптары ағылшын, неміс, француз, жапон және басқа тілдерге аударылып, көптеген елдерде жарияланды. "Сұр - үміттің түсі" кітабының орыс тіліндегі басылымын 2019 жылдың қаңтар айында Мәскеудегі ГУЛАГ тарихы мұражайында таныстыру жоспарланған еді. Ал Ирина жазған 7 сабақты ағылшын тілі курсын Олег жетілдіріп, балалар, жасөспірімдер, студенттер және ересектерге арналған кең ауқымды курстар жиынтығына айналдырды. Бұл курстар Ресей мен Қытайда оқытылды және бүгінде оның ұлы Олегке толыққанды жұмыс табуға мүмкіндік береді.

Жарияланбаған нәрсе

Иринаның барлық туындылары жарияланбады. 1996 жылы отбасы екі ұлымен (сол кезде 4 жаста), отбасылық достарымен және олардың екі баласымен (6 және 8 жаста) бірге Грекияға демалысқа шықты. Аналар кезекпен барлық 4 баланы қарауға алды, ал Иринаның оларды тәртіпке салу және көңіл көтерудің бір жолы – 45-ші өлшемдегі аяқ киім киіп, Бенсионияның тәлкек ханзадасымен бірге банктерді тонаудан және қатаң Бенсионе патшасына бас ауыртпалық туғызатын Синдерелла есімді бір қыз туралы ойдан шығарған әңгімелер сериясы болды. Бұл серияны төрт бала да ұнатып, алда не боларын білуге асығып, барлық нұсқауларды қуана орындады. Соңында, әңгімеге тағы үш ата-ана да қосылды, олар серияны жақсы көрді, әсіресе Синдерелла мен ханзаданың Кубадағы демалысы туралы естігеннен кейін, олар Фидель Кастроның ұйқыда шашын қырқып тастағанын білді. Ирина бұл әңгімелерді айтты, бірақ ешқашан жазбаға алмады. "Борцу не больно" ("Бөрескерге ауыртпалық келмейді") атты пьеса самбо туралы фильмге 2 бөлімнен тұратын күйінде жазылды, алайда кейіпкерлердің аттарынан басқа фильмде пайдаланылмады. Ирина соңғы романы "Азордың тырнағын" аяқтамай қатерлі ісіктен қайтыс болды. Жазылған 13 тарау отбасында сақтауда, ал бірінші тарауын оның ұлы Олег Иринаның өтініші бойынша ағылшын тіліне аударды.