Кіріспе

Келс аббаттығы (Mainistir Cheanannais) – Ирландияның Мейт графтығындағы Келс қаласындағы бұрынғы монастырь, Дублиннің солтүстік-батысында орналасқан. Ол 9 ғасырдың басында құрылған, ал Келл кітабы ортағасырлық және жаңа заманның алғашқы кезеңдерінде аббатта сақталған, содан кейін 1650 жылдары одан шығарылған. Келл кітабының көп бөлігі осы жерде жазылған болуы мүмкін, бірақ тарихшылар оның нақты жазылған уақыты мен жағдайларына анық сенім білдіре алмайды.

Тарих

Келс аббаттығы шамамен 554 жылы Тараның жоғары патшасы Диармуид Мак Кэролл жерді бергеннен кейін, Әулие Колумба құрған деп хабарланады. Аббат Ионадан қайта құрылды, құрылысы 807 жылдан басталып, 814 жылы шіркеу қасиетті саналғанға дейін жалғасты. Бұл орын бұрынғы ирландтық төбелік бекініс болған. 814 жылы Иона аббаты Селах Келлске зейнетке шықты, бірақ кейде айтылатындай, Иона бірнеше онжылдық бойына викингтердің шабуылдарына қарамастан, Колумбаның негізгі орталығы болып қалатыны туралы жылнамалардан анық көрінеді. Тек 878 жылы Колумбаның қасиетті жәшігі, жазбаларда көрсетілгендей, негізгі қасиеттер Ирландияға көшірілді, содан кейін Келлс Колумбаның жаңа негізгі орталығына айналды. Бұл туралы айтылмаса да, Келлс кітабы осы кезде Келлске жеткен болуы мүмкін.

Келл кітаптары

Басқа теориялардың арасында Келл кітабы Ионада басталып, Келлде аяқталған немесе толығымен Келлдегі скрипторийде бірнеше буын монахтар жазған болуы мүмкін деп саналады. 10 ғасырда викингтер монастырға үздіксіз шабуыл жасап, оны бірнеше рет тонады. Ұдайы шабуылдарға қарамастан, монахтар Келл кітабын 1006 жылға дейін сақтап қалды, ол киелі орындан ұрланғанға дейін. «Ольстер жылнамаларындағы» сілтеме, әдетте Келл кітабының ұрлануын көрсетеді және қолжазба екі айдан кейін мұқабасыз қайтарылғанын хабарлайды. Мұқабаның зорлықпен алынуы кітаптың басы мен соңындағы суреттердің жоқтығын түсіндіруі мүмкін. Кітап орта ғасырдың қалған бөлігінде аббаттықта сақталды. 12 ғасырда аббаттық жер жарлықтарының мәліметтері сол дәуірдегідей Келл кітабының бос беттеріне көшірілді. Бұл аббаттықта оның болуы туралы ең алғашқы расталған жазба. Кейін сол ғасырда монастырь таратылып, аббаттық шіркеуге айналды және Келл кітабы сонда сақтаулы болды. Келл кітабы 1650 жылдарға дейін Келлде қалды, ол кезде Оливер Кромвельдің әскері қалаға орналасты. Сол кезде ол сақтау үшін Дублинге жіберілді. 1661 жылы Келл кітабы Дублин Тринити колледжіне өткенде, ол сонда сақталады.

Сипаттама

Бүгінде монастырь аумағында 10 ғасырда салынған дөңгелек мұнара бар, ол бастапқы көше деңгейінен биікке көтеріледі. Мұнараның ең жоғарғы қабатында әдеттегідей төрт емес, бес терезесі бар, олар Келлс қаласына келіп тоғысатын бес жолға қарайды. Жанында 10 ғасырдағы ғибадатхана – Сент-Колумбтың үйі орналасқан. Сонымен қатар, 9-10 ғасырларға жататын бірнеше биік айқыш тастар бар. Үш айқыш және айқыш тас негіздері осы аумақтың ішінде, ал 9 ғасырлық "Базар айқышы" (бұрын аббатхананың шығыс қақпасының жанында болған) қазір ескі сот үйінің алдында тұр. Аңыз бойынша, оны Кромвель әскерлері қиратқан және 1798 жылғы көтеріліске қатысқандарды осы айқышқа тігіп өлтірген.