Ерте орта ғасырдағы Кельт христиандығы

Кіріспе

Кельт тілінде сөйлейтін әлемдегі христиандық ерте орта ғасырларда

Кельт христиандығы – ерте орта ғасырларда кельт тілінде сөйлейтін әлемде кең таралған немесе кең таралған деп саналатын христиандық түрі. Кейбір авторлар кельт халықтарын біріктірген және оларды Рим шіркеуінің жақтастарынан ерекшелендірген жеке кельт шіркеуі болғанын сипаттаса, ал басқалары Кельт христиандығын сол аймақтарда кездесетін ерекше амалдар жиынтығы ретінде жіктеген. Әртүрлі ғалымдар бұл тұжырымды қабылдамайды, бірақ Ирландия және Британ шіркеулерінде христиан әлемінде кездеспеген белгілі бір дәстүрлер мен амалдар болғанын атап көрсетеді. Мұндай амалдарға: Пасха күнін анықтаудың ерекше жүйесі, монахтардың шашын қырқудың ерекше стилі, күнәдан тазарудың бірегей жүйесі және «Мәсіх үшін шеттеуге шығу» идеясының кең таралғандығы жатады. Осы себепті көптеген адамдар «Аралдық христиандық» терминін қолдануды жөн көреді. Патрик Вормалд түсіндіргендей, «Жиі кездесетін жаңылыс пікір – Кельт шіркеуі бүкіл елге қарсы болған Рим шіркеуі болды». Немец тарихшысы Лютц фон Падберг танымал еткен «Ирошоттиш» термині ирланд-шотланд және римдік христиандық арасындағы осы қарама-қайшылықты сипаттау үшін қолданылады. Жалпы алғанда, кельт тілінде сөйлейтін аймақтар латын христиандығының бір бөлігі болды, сол кезде діни рәсімдер мен құрылымда маңызды аймақтық айырмашылықтар болды. Бірақ кельт тілінде сөйлейтін аймақтарда да Папалыққа деген жалпы құрмет кем болған жоқ. Дегенмен, ерекше дәстүрлер дамып, Ирландия мен Ұлыбританияға, әсіресе 6 және 7 ғасырларда тарады. Кейбір элементтерді Ирландияға Романо-британдық Әулие Патрик, ал кейінірек, Әулие Колумбаның ирландтық миссионерлік жүйесі арқылы Ирландиядан Ұлыбританияға әкелген болуы мүмкін. Алайда, 8 ғасырдан кейін ирланд, уэльс, шотланд, бретон, корнуолли және мэнктік шіркеулердің тарихы айтарлықтай өзгешеленеді. Осы тақырыпқа қызығушылық келттер мен олардың христиандық діни амалдары туралы халықтың түсінігін қалыптастырған кельт христиандығының қайта жандану қозғалыстарына әкелді.

Celtic Christianity is a form of Christianity that was common, or held to be common, across the Celtic speaking world during the Early Middle Ages. Some writers have described a distinct Celtic Church uniting the Celtic peoples and distinguishing them from adherents of the Roman Church, while others classify Celtic Christianity as a set of distinctive practices occurring in those areas. Varying scholars reject the former notion, but note that there were certain traditions and practices present in both the Irish and British churches that were not seen in the wider Christian world. Such practices include: a distinctive system for determining the dating of Easter, a style of monastic tonsure, a unique system of penance, and the popularity of going into "exile for Christ". For this reason, many prefer the term Insular Christianity. As Patrick Wormald explained, "One of the common misconceptions is that there was a Roman Church to which the Celtic Church was nationally opposed." Popularized by German historian Lutz von Padberg, the term "Iroschottisch" is used to describe this supposed dichotomy between Irish Scottish and Roman Christianity. As a whole, Celtic speaking areas were part of Latin Christendom at a time when there was significant regional variation of liturgy and structure. But a general collective veneration of the Papacy was no less intense in Celtic speaking areas. Nonetheless, distinctive traditions developed and spread to both Ireland and Great Britain, especially in the 6th and 7th centuries. Some elements may have been introduced to Ireland by the Romano British Saint Patrick, and later, others from Ireland to Great Britain through the Irish mission system of Saint Columba. However, the histories of the Irish, Welsh, Scots, Breton, Cornish, and Manx Churches diverge significantly after the 8th century. Interest in the subject has led to a series of Celtic Christian Revival movements, which have shaped popular perceptions of the Celts and their Christian religious practices.

Анықтамалар

"Келттік христиандық" деген ұғым әртүрлі уақытта әртүрлі адамдар тарапынан әртүрліше түсіндірілген. Осы тақырыптағы жазбалар көбінесе олар жазылған заман туралы, ерте ортағасырлық кельт тілінде сөйлейтін халықтар арасындағы христиандықтың тарихи жағдайы туралы көп нәрсе айтады, ал көптеген пікірлер қазіргі академиялық ортада күмәнді деп есептеледі. Келттік христиандыққа тән деп есептелетін ерекшелік – ол, көбінесе, Католик шіркеуінен өзгеше және оған қарсы тұратын дін. Басқа жиі айтылатын талаптарға кельттік христиандық Папаның билігін мойындамаған, Католик шіркеуінен гөрі авторитарлық емес, руханилыққа баса назар аударған, әйелдерге құрметпен қараған, табиғатпен тығыз байланыста болған және кельттік көпқұдайлықпен үйлесім табуға бейім болған дегендер жатады. Мысалы, Тойнбидің "Тарих зерттеуі" (1934–1961) еңбегінде кельттік христиандық "Дамымай қалған Батыс өркениетінің" ядросы ретінде сипатталған – Рим шіркеуі, викингтер және нормандардың кедергісінен өркендеуге мүмкіндік таппаған жаңа қоғам. Ал кейбіреулер "кельт христиандығы" кельттерге тән дәстүрлер мен сенімдер жиынтығынан тұрады деп санайды. Дегенмен, қазіргі ғалымдар осы талаптардың барлығында да мәселелер бар екенін анықтады және "кельт христиандығы" терминінің өзіндігінде де қиындықтар бар екенін мойындайды. Ирландия және Ұлыбритания шіркеулерінде кейбір ортақ дәстүрлер болғанымен, олардың саны көп емес еді. Тіпті осы ортақтықтар да аймақтардың "кельт" болуына емес, басқа тарихи және географиялық факторларға байланысты болды. Кейтлин Корнинг ирландтар мен британдықтардың қалған шіркеуден кем емес, тіпті әйелдерге, қоршаған ортаға және руханилыққа құрметпен қарағанын атап көрсетті. Әсіресе 18 ғасырдың романтизм қозғалысы, "асыл жабайылар" және "кельт тектес" халықтың ішкі қасиеттері туралы романтикалық идеялар кельттік христиандық туралы түсініктерге одан әрі әсер етті. Романтиктер кельттерді көршілерінен гөрі поэзияға, руханилыққа бейім және рационализмнен азат болған қарапайым, ауылдық халық ретінде бейнеледі. Кельттердің авторитарлық және рационалды Римнің ықпалынан кейін де жойылмайтын ішкі рухани табиғаты бар деп есептелді. 20 және 21 ғасырларда "келт христиандары" туралы идеялар қазіргі заманғы шіркеулердің, жаңа пұтқа табынушылардың және ежелгі руханилықты қалпына келтіруге тырысатын Жаңа дәуір қозғалыстарының шақыруларымен бірікті. Бұл топтар үшін кельттік христиандық – қазіргі діни тәжірибеде жоғалған нәрсенің символы. Корнинг бұл пікірлер ерте орта ғасырдағы христиандықтың шынайы бейнесін көрсетуден гөрі, қазіргі заманғы қалаулар туралы көп нәрсе айтатынын атап өтті. Кейбіреулер кельт тілінде сөйлейтін Галатияның ерте христиандарын (Пауылдың Галатиялықтарға жолдаған хатының адресаттары деп саналады) кейінірек Еуропаның солтүстік-батыс аймағындағы кельттік аймақтардың христиандарымен байланыстырады.

People have conceived of "Celtic Christianity" in different ways at different times. Writings on the topic frequently say more about the time in which they originate than about the historical state of Christianity in the early medieval Celtic speaking world, and many notions are now discredited in modern academic discourse. One particularly prominent feature ascribed to Celtic Christianity is that it is supposedly inherently distinct from – and generally opposed to – the Catholic Church. Other common claims include that Celtic Christianity denied the authority of the Pope, was less authoritarian than the Catholic Church, more spiritual, friendlier to women, more connected with nature, and more comfortable dealing with Celtic polytheism. An example of this appears in Toynbee's Study of History (1934–1961), which identified Celtic Christianity with an "Abortive Far Western Civilization" – the nucleus of a new society, which was prevented from taking root by the Roman Church, Vikings, and Normans. Others have been content to speak of "Celtic Christianity" as consisting of certain traditions and beliefs intrinsic to the Celts. However, modern scholars have identified problems with all of these claims, and find the term "Celtic Christianity" problematic in and of itself. While the Irish and British churches had some traditions in common, these were relatively few. Even these commonalities did not exist due to the "Celticity" of the regions, but due to other historical and geographical factors. Caitlin Corning further notes that the "Irish and British were no more pro women, pro environment, or even more spiritual than the rest of the Church." The Romantic movement of the 18th century, in particular Romantic notions of the noble savage and the intrinsic qualities of the "Celtic race", further influenced ideas about Celtic Christianity. Romantics idealised the Celts as a primitive, bucolic people who were far more poetic, spiritual, and freer of rationalism than their neighbours. The Celts were seen as having an inner spiritual nature that shone through even after their form of Christianity had been destroyed by the authoritarian and rational Rome. In the 20th and 21st centuries, ideas about "Celtic Christians" combined with appeals by certain modern churches, modern pagan groups, and New Age groups seeking to recover something of ancient spirituality that they believe is missing from the modern world. For these groups, Celtic Christianity becomes a cipher for whatever is lost in the modern religious experience. Corning notes that these notions say more about modern desires than about the reality of Christianity in the Early Middle Ages. Some associate the early Christians of Celtic speaking Galatia (purportedly recipients of Paul's Epistle to the Galatians) with later Christians of north western Europe's Celtic fringe.

Ұлыбритания

Ортағасырлық дәстүрлерге сәйкес, христиан діні Британияға бірінші ғасырда келген. Гилданың алтыншы ғасырдағы есебі оның Рим императоры Тиберийдің билігінің соңғы кезеңінде келгенін айтады: 1854 жылы Афон тауында табылған жетпіс шәкірт туралы есеп Аристобулды «Британияның епископы» деп атайды. Алайда, король Люций, Фаган және Дерувий, Ариматеялық Жүсіп туралы ортағасырлық деректер қазір көбінесе жалған деп есептеледі. Британиядағы христиандықтың ең алғашқы нақты тарихи дәлелі үшінші ғасырдың басында Тертуллиан мен Ориген сияқты ерте христиан әулиелерінің жазбаларында кездеседі, бірақ алғашқы христиан қауымдары кем дегенде бірнеше он жыл бұрын құрылған болуы мүмкін. Бастапқыда христиандық көптеген діндердің бірі ғана болды: жергілікті және синкреттік жергілікті пұтқа табынушылық түрлеріне қоса, римдік легионерлер мен иммигранттар митраизм сияқты басқа да культтерді әкелді. Әр түрлі уақытта христиандар қудалауға ұшырады, бірақ Британиядағы ең алғашқы христиан шейіттері – әулие Альбан мен «Амфибал» – төртінші ғасырдың басында өмір сүрген. Юлий мен Аарон, Кэрлеон қаласының азаматтары, Диоклетианның қудалауы кезінде шейіт болды, бірақ Личфилдтің халық этимологиясы сол жылдары тағы бір мың шейіттен шыққан дегенді растайтын мәтіндік немесе археологиялық дәлелдер жоқ. Христиан дінінің заңдастырылуымен төртінші ғасырдың басында Ұлы Константиннің тұсында христиандық нығайды және келесі христиан императорлары тарапынан насихатталды. 314 жылы Арль синодында Лондон архиепискобы Реститутпен бірге үш британдық епископтың қатысқаны белгілі. 347 жылы Сердика кеңесіне және 360 жылы Аримин кеңесіне қатысқандар да болды. Рим Британиясындағы шіркеу туралы көптеген мәліметтер төртінші ғасырдың христиан әулиелерінің жазбаларында кездеседі. Британияда Пелагий өмір сүрді, ол Августин Гиппоның түпкі күнә туралы ілімін қабылдамады; әулие Герман аралға оның ересін жақтаған епископтарға қарсылық көрсету үшін келген деп айтылады. 367 жылы Ұлы Қастандық Гадриан қабырғасы бойындағы әскерлердің көтерілісіне әкеп соқты, бұл пикттердің Рим Британиясының солтүстік аймақтарын басып алуына мүмкіндік берді (кейбір жағдайларда оларға қосылды), сонымен қатар ирландтықтар мен саксондықтардың жағалауға жасаған шабуылдарымен бірге. Келесі жылы Рим провинциялары Теодосий Ақсақал тарапынан қайта басып алынған сияқты, бірақ көптеген римдік британдар өлтірілді немесе құл ретінде әкетілді. 407 жылы Константин III өзін «Батыс императоры» деп жариялап, әскерін Галлияға қайтарып алды. Византиялық тарихшы Зосим (шамамен 500 жылға дейін – шамамен 500 жыл) Константиннің аймақты ирландтықтар мен саксондықтардың шабуылдарынан қорғауға немқұрайлы қарауы британдар мен галлдарды Рим империясынан толыққанды бас тартуға, римдік заңдарды қабылдамауға және өздерінің туған әдет-ғұрыптарына оралуға мәжбүр еткенін мәлімдеді. Дегенмен, 410 жылы вестготтардың Римді басып алуынан кейін Рим билігі қатты әлсіреді. Орта ғасырлардағы аңыздар бойынша, саксондықтардың кең тараған көшіп келуіне британ королі Вортигерн жалдаған жалдамалылар себеп болды. Саксон қауымдастықтары германдық пұтқа табынушылықтың бір түрін ұстанды, христиандық британдарды Уэльске, Корнуоллға және Бретаньге қайтарып жіберді немесе оларды ресми шіркеудің қатысуы жоқ патшалықтардың билігіне тапсырды. Бесінші және алтыншы ғасырлардағы Британия, нашар расталған болса да, Уэльсте «Қасиеттілер дәуірі» болды. Әулие Дубрик, әулие Илтуд және басқалар Уэльсті бірінші болып христиандыққа айналдырды. Англиядағы саксондықтар арасында миссионерлік қызметті жүзеге асыруға дайын емес немесе мүмкіндігі жоқ британиялық босқындар мен миссионерлер, мысалы, әулие Патрик және Клонардтық Финниан, Ирландияны христиандыққа айналдыру үшін жауапты болды және Бретаньнің жеті негізін қалаушы қасиеттілерін құрды. Ирландиялықтар өз кезегінде пикттер мен ағылшындарды христиан етті. Содан кейін әулие Колумба Даль Риатаны және Шотландияның басқа халықтарын дінге айналдыруды бастады, бірақ Мунго сияқты жергілікті қасиеттілер де пайда болды. Корнуоллдағы христиандықтың тарихы әлдеқайда түсініксіз, бірақ жергілікті шіркеу Уэльс және Ирландия миссионерлері, мысалы, әулие Петрок, Пиран және Бреака арқылы нығайтылған сияқты. Ауыр ауа райы (535 жыл шамасында) және онымен бірге аштық пен аурулар, әсіресе 547 жылы Уэльске және 548 жылы Ирландияға Юстиниан обасының келуі, миссионерлік күш-жігерге ықпал еткен болуы мүмкін. «Қасиетті» деген атауды британдық, ирланд және ағылшын христиандары кеңінен қолданды. Шеткі жағдайлардың мысалы – ирландтықтардың Жеральд Майонның 3300 қасиеттілерге төрағалық еткені туралы есептері және Бардсей аралында 20000 адамның қалдықтары бар екені туралы уэльстік талаптары. Көбінесе бұл атау кез келген шіркеулік мекен-жайдың негізін қалаушыға берілді, ол одан әрі оның ллан деп белгіленеді. Мұндай қауымдастықтар тайпалық үлгілерде ұйымдастырылды: негізін қалаушы қасиеттілер әдетте жергілікті әулеттердің кіші мүшелері болды, олар жиі үйленген және олардың ізбасарлары көбінесе олардың туыстарынан таңдалды. Бағалаулар бойынша, бұл дәстүрлер Уэльсте жергілікті түрде құрметтелген 800-ден астам конгрегациялық емес қасиеттілерді өндірді, бірақ саксондықтардың, ирландтықтардың, викингтердің, нормандардың және басқалардың шапқындары көптеген шіркеулік жазбаларды жойды. Сонымен қатар, Римнен алыс болуы, жергілікті әдет-ғұрыптар мен культтарға қарсылығы және жергілікті епископтықтардың салыстырмалы маңыздылығы Уэльстің жергілікті қасиеттілерінің тек екеуінің ғана Батыс Рим Календарында қалғанына себеп болды: әулие Давид және Винифред. Аралық христиандық ерекше дәстүрлер мен тәжірибелерді дамытты, ең бастысы – Рақым мерекесінің есептелуі, өйткені ол біртұтастықтың ең айқын белгілерін тудырды: ескі және жаңа әдістер көбінесе келіспеді, нәтижесінде бір жүйені ұстанған христиандар Қайта тірілу мерекесін тойлауды бастады, ал екіншілері оразаны сақтауды жалғастырды. Монахтық кеңінен тарады; Лландафф харталары Оңтүстік Уэльсте ғана 50-ден астам діни негіздерді тіркеді. Класаулар өте қарапайым болғанымен, Ллантвит Мажор (Лланнилтуд Фавр), Бангор және Ионада үлкен монастырлар мен монастырлық мектептер де дамыды. Тонзура басқа жерлердегіден өзгеше болды және дау тудырды. Күшейе түскен маңызға ие болған айырмашылық – шіркеу ұйымдастыруының сипаты: кейбір монастырлар үйленген дін қызметкерлерімен басқарылды, діни лауазымдарды мұраға алу кең таралған (Уэльсте, XII ғасырға дейін), ал заңсыз туған балаларға анасының балаларымен тең мүлік алуы үшін әкесі оны мойындауы жеткілікті болды. Англия тарапынан басып алынар алдында көптеген шіркеулерде епископтар мен дін қызметкерлерінің жазбалары бар, бірақ белгілі бір приходтық жүйе болмады. Басып алудан бұрын көптеген христиандар тұрақты қызметтерге қатыспады, бірақ монастырлық қауымдастықтарының мүшелеріне сенеді, олар кейде аймақтарда уағыз айтуға шығады. Беде епископтардың оларға қалай жауап беру керектігі туралы кеңес алу үшін әсіресе шөлге тығылған адамға жүгінгенін айтады: егер ол оларды қарсы алса, олар оны Христианның қарапайым қызметшісі деп біліп, оның билігіне бағынуы керек, бірақ ол отырып қалса, оның мақтаншыл және тәкаппар екенін біліп, одан бас тартуы керек. Оқиғаға сәйкес, Августин орындығында отырып, олардың сенімсіздігін тудырды. Келесі келіссөздерде ол британдықтарға өздерінің жергілікті әдет-ғұрыптарын үш нәрседен басқа сақтауға рұхсат беруді ұсынды: олар Рақым мерекесінің күнін есептеудің римдік әдісін қабылдауы керек, крещение рәсімін реформалауы керек және саксондықтар арасында миссионерлік жұмыстарға қосылуы керек. Британдық дін қызметкерлері оның барлығына, сондай-ақ оның оларға билігіне қарсы шықты. 616 жылы Солтүстік Британия Корольдігінің шайқасындағы Этельфрит патшасының қолдарынан сотталған жүздей британдық дін қызметкерінің өлімі Беде тарапынан Кентербери Августинінің Синодынан кейін айтқан болжамының орындалуы ретінде қабылданды. Бұл болжам британдық шіркеу саксондықтардан бас тартса, соғыс пен өлімді көреді деп айтты. Олардың жүйесінің дәлдігіне қарамастан, британдықтар 768 жылға дейін римдік және саксондық есептеуді қабылдамады...

According to medieval traditions, Christianity arrived in Britain in the 1st century. Gildas's 6th century account dated its arrival to the latter part of the reign of the Roman emperor Tiberius: an account of the seventy disciples discovered at Mount Athos in 1854 lists Aristobulus as "bishop of Britain". Medieval accounts of King Lucius, Fagan and Deruvian, and Joseph of Arimathea, however, are now usually accounted as pious frauds. The earliest certain historical evidence of Christianity among the Britons is found in the writings of such early Christian Fathers as Tertullian and Origen in the first years of the 3rd century, although the first Christian communities probably were established at least some decades earlier. Initially, Christianity was but one of a number of religions: in addition to the native and syncretic local forms of paganism, Roman legionaries and immigrants introduced other cults such as Mithraism. At various times, the Christians risked persecution, although the earliest known Christian martyrs in Britain – Saint Alban and "Amphibalus" – probably lived in the early 4th century. Julius and Aaron, citizens of Caerleon, were said to have been martyred during the Diocletianic Persecution, although there is no textual or archaeological evidence to support the folk etymology of Lichfield as deriving from another thousand martyrs during the same years. Christianization intensified with the legalisation of the Christian religion under Constantine the Great in the early 4th century and its promotion by subsequent Christian emperors. Three Romano British bishops, including Archbishop Restitutus of London, are known to have been present at the Synod of Arles in 314. Others attended the Council of Serdica in 347 and the Council of Ariminum in 360. A number of references to the church in Roman Britain are also found in the writings of 4th century Christian fathers. Britain was the home of Pelagius, who opposed Augustine of Hippo's doctrine of original sin; St Germanus was said to have visited the island in part to oppose the bishops who advocated his heresy. Around 367, the Great Conspiracy saw the troops along Hadrian's Wall mutiny, allowing the Picts to overrun the northern areas of Roman Britain (in some cases joining in), in concert with Irish and Saxon attacks on the coast. The Roman provinces seem to have been retaken by Theodosius the Elder the next year, but many Romano Britons had already been killed or taken as slaves. In 407, Constantine III declared himself "emperor of the West" and withdrew his legions to Gaul. The Byzantine historian Zosimus (c. no – c. 500) stated that Constantine's neglect of the area's defense against Irish and Saxon raids and invasions caused the Britons and Gauls to fully revolt from the Roman Empire, rejecting Roman law and reverting to their native customs. In any case, Roman authority was greatly weakened following the Visigoths' sack of Rome in 410. Medieval legend attributed widespread Saxon immigration to mercenaries hired by the British king Vortigern. The Saxon communities followed a form of Germanic paganism, driving Christian Britons back to Wales, Cornwall, and Brittany or subjugating them under kingdoms with no formal church presence. Fifth and sixth century Britain, although poorly attested, saw the "Age of Saints" among the Welsh. Saint Dubric, Saint Illtud, and others first completed the Christianization of Wales. Unwilling or unable to missionize among the Saxons in England, Briton refugees and missionaries such as Saint Patrick and Finnian of Clonard were then responsible for the Christianization of Ireland and made up the Seven Founder Saints of Brittany. The Irish in turn made Christians of the Picts and English. Saint Columba then began the conversion of the Dál Riata and the other peoples of Scotland, although native saints such as Mungo also arose. The history of Christianity in Cornwall is more obscure, but the native church seems to have been greatly strengthened by Welsh and Irish missionaries such as Saints Petroc, Piran, and Breaca. Extreme weather (as around 535) and the attendant famines and disease, particularly the arrival of the Plague of Justinian in Wales around 547 and Ireland around 548, may have contributed to these missionary efforts. The title of "saint" was used quite broadly by British, Irish, and English Christians. Extreme cases are Irish accounts of Gerald of Mayo's presiding over 3,300 saints and Welsh claims that Bardsey Island held the remains of 20,000. More often, the title was given to the founder of any ecclesiastical settlement, which would thenceforth be known as their llan. Such communities were organized on tribal models: founding saints were almost invariably lesser members of local dynasties, they were not infrequently married, and their successors were often chosen from among their kin. By some estimates, these traditions produced over 800 pre congregational saints that were venerated locally in Wales, but invasions by Saxons, Irishmen, Vikings, Normans, and others destroyed many ecclesiastical records. Similarly, the distance from Rome, hostility to native practices and cults, and relative unimportance of the local sees has left only two local Welsh saints in the General Roman Calendar: Saints David and Winifred. Insular Christianity developed distinct traditions and practices, most pointedly concerning the computus of Easter, as it produced the most obvious signs of disunity: the old and new methods did not usually agree, causing Christians following one system to begin celebrating the feast of the Resurrection while others continued to solemnly observe Lent. Monasticism spread widely; the Llandaff Charters record over fifty religious foundations in southeast Wales alone. Although the clasau were rather modest affairs, great monasteries and monastic schools also developed at Llantwit Major (Llanilltud Fawr), Bangor, and Iona. The tonsure differed from that elsewhere and also became a point of contention. A distinction that became increasingly important was the nature of church organisation: some monasteries were led by married clergy, inheritance of religious offices was common (in Wales, as late as the 12th century), and illegitimacy was treated much more leniently with fathers simply needing to acknowledge the child for him to inherit an equal share with his brothers. Prior to their conquest by England, most churches have records of bishops and priests but not an established parish system. Pre conquest, most Christians would not attend regular services but relied on members of the monastic communities who would occasionally make preaching tours through the area. Bede relates that the bishops particularly consulted a hermit on how to respond. He told them to respond based on Augustine's conduct: were he to rise to greet them, they would know him for a humble servant of Christ and should submit to his authority but, were he to remain seated, they would know him to be arrogant and prideful and should reject him. As it happened, Augustine did keep his seat, provoking mistrust. In the negotiations that followed, he offered to allow the Britons to maintain all their native customs but three: they should adopt Rome's more advanced method of calculating the date of Easter, reform their baptismal ritual, and join the missionary efforts among the Saxons. The British clerics rejected all of these, as well as Augustine's authority over them. The death of hundreds of British clerics to the pagan king Æthelfrith of the Kingdom of Northumbria around 616 at the Battle of Chester was taken by Bede as fulfillment of the prophecy made by Augustine of Canterbury following the Synod of Chester. The prophecy stated that the British church would receive war and death from the Saxons if they refused to proselytise. Despite the inaccuracies of their system, the Britons did not adopt the Roman and Saxon computus until induced to do so around 768 by "Archbishop" Elfodd of "Gwynedd". The Norman invasion of Wales finally brought Welsh dioceses under England's control. The development of legends about the mission of Fagan and Deruvian and Philip the Apostle's dispatch of Joseph of Arimathea in part aimed to preserve the priority and authority of the native establishments at St David's, Llandaff, and Glastonbury. It was not until the death of Bishop Bernard (c. no – c. 1147) that St Davids finally abandoned its claims to metropolitan status and submitted to the Province of Canterbury, by which point the popularity of Geoffrey of Monmouth's pseudohistorical Historia Regum Britanniae had begun spreading these inventions further afield. Such ideas were used by mediaeval anti Roman movements such as the Lollards and followers of John Wycliffe, as well as by English Catholics during the English Reformation. The legend that Jesus himself visited Britain is referred to in William Blake's 1804 poem "And did those feet in ancient time". The words of Blake's poem were set to music in 1916 by Hubert Parry as the well known song "Jerusalem".

Шотландия

Беданың айтуынша, әулие Ниниан шамамен 360 жылы қазіргі Галлоуэй аймағында, христиан болған Нованта тайпасының басшысының ұлы ретінде дүниеге келген. 397 жылға дейін Мартин Турскийден білім алған соң, өз жеріне қайтқан. Ол Уитхорнда "Кандида Каса" деп аталатын тас шіркеу салды. Дәстүр бойынша, Ниниан Уитхорндағы "Кандида Касада" епископтық орын құрған және оны Мартин Турскийдің құрметіне атаған. Ол оңтүстік пиктілерді христиан дініне өткізді және шамамен 432 жылы қайтыс болды. Клонес қалалық Тигернах, Клонмакноиз қалалық Циаран және Мовилла қалалық Финниан сияқты көптеген ирланд қасиеттілері "Кандида Касада" білім алған. Нинианның ісін Палладиус жалғастырды, ол Ирландиядан пиктілер арасында жұмыс істеу үшін кеткен. Оңтүстік пиктілерге бағытталған миссия кейбір қиындықтарға тап болған сияқты, себебі Патрик Коротикусты және "дінен тайған пиктілерді" ирланд жағалауына шабуыл жасап, христиандарды құлдарға айналдырды деп айыптаған. Тернан мен Сент-Серф Палладиустен кейін іске кірісті. Серф – Стратклайдтың апостолы және Глазгоның қасиетті қамқоршысы Сент-Мунгоның ұстазы болған.

Корнуолл және Батыс Девон

Асыл тегі бар уэльстік, Сент-Петрок Ирландияда білім алған. Ол бірнеше ізбасарларымен бірге шағын қайыққа отырып саяхатқа шықты. Олар өз бағыттарын анықтауды Құдайға тапсырды – бұл түрдегі саяхат (peregrinatio) оларға мүмкіндік берді. Жел мен толқындар оларды Пэдстоу сағасына жеткізді. Глендалоулық Кевин – Петроктың шәкірті болған. Сент-Энделиента – уэльс патшасы Брайханның қызы. Ол да Корнуоллға, яғни ежелгі Дюмонияға, жергілікті халыққа жақсы хабар жеткізу үшін сапар шекті, сондай-ақ Сент-Дэвидтің анасы Сент-Нонна да одан әрі Бретаньға барған. Оның інісі Хартлендтің Нектан Девонда қызмет еткен. Қасиетті Пиран – қалайы кеншілерінің қадірлі қамқоршысы. Ирландиялық Сиаран, оны теріскейге байлап теңізге тастағаннан кейін, Корнуоллға "сүзіп келген" делінеді. Кейде оны Сайгирлік Сиаранмен теңестіреді.

Ирландия

V ғасырдың басында бұл дін Рим империясының құрамына кірмеген Ирландияға да тарады. 431 жылы Римнен жіберілген алғашқы миссионер епископ Палладий келгенге дейін Ирландияда христиандар болған. Оның миссиясы толыққанды сәттілікке жетпеген секілді. 432 жылы дәстүр бойынша басталган, Армағдағы цивитаттар сияқты, шіркеулер құрылды; түрлі қызметтер атқаратын, көбінесе екі жынысты және үйленгендерді қоса, христиандардың шағын топтары бірге тұратын және жергілікті халыққа қызмет ететін қоршалған аумақтар. Патрик епископтар, дін қызметкерлері және дьякондардан тұратын епархиялық құрылымды құрды. V және VI ғасырлардың соңында нағыз монастырлар ең маңызды орталықтарға айналды: Патриктің өзінің Армағ қаласындағы өзгеріс V ғасырдың соңына дейін болған сияқты, содан кейін епископ абат та болды. Алғашқы миссионерлер келгеннен кейін бірнеше ұрпақ ішінде аралдың монастырь және дін қызметкерлері латын әріптерінің мәдениетімен толыққанды үйлесті. Латын тілінен өзге, ирланд шіркеу қызметкерлері көне ирланд тілінің жазба нұсқасын жасады. Ирландиядағы христиан дінінің дамуына Бригида (451 – 525), Әйір Молуаг (510 – 592, қазіргі Шотландия аймағында жаңарушылық қызметін атқарған) және Әйір Каиллин (шамамен 570 ж.) да ықпал етті.

Жалпыға ортақ тәжірибе

Ұлыбритания мен Ирландияның үлкен Латын Батысымен байланыстары, соборлардың ортодоксиясымен байланысты жақындатуға әкелді. Аралық христиандыққа тән әдет-ғұрыптар мен дәстүрлер, әсіресе Пасханың дұрыс есептелуі мәселесі дау тудырды. Пасха күнін есептеуден басқа, континенттік Еуропадағы ирланд ғалымдары мен дін қызметкерлері теологиялық пікірталастарға тартылды, бірақ пікірталас мәні жағынан маңызды болған, саяси негіздемеге немесе ксенофобиялық сезімдерге байланысты болғанын анықтау әрқашан мүмкін болмады. Ирландия, Галлия және Англияда (мысалы, Уитби синоды) синодтар өткізілді, онда ирланд және британ діни рәсімдері қабылданбады, бірақ Иоанн шіркеуі римдік күнді қабылдағаннан кейін Британияда белгілі бір өзгерістер сақталды. Пасха мәселесі әр түрлі уақытта, әр түрлі жерлерде шешілді. Келесі күндер Хаддан мен Стуббс еңбектерінен алынған: Оңтүстік Ирландия, 626–628; Солтүстік Ирландия, 692; Нортумбрия (ирланд миссиялары арқылы дінге келген), 664; Шығыс Девон мен Сомерсет, Вессекс билігіндегі британдар, 705; Пикттер, 710; Иона, 716–718; Стратклайд, 721; Солтүстік Уэльс, 768; Оңтүстік Уэльс, 777. Корнуолл ең ұзақ қарсылық көрсетті, тіпті кейбір аймақтарда Кредитон епископы Эдвульфтің (909) заманына дейін сақталды. 1215 жылғы Төртінші Латеран кеңесінде Ирландияға тән тәуба ету жүйесі Шіркеудің жалпыға ортақ тәжірибесі ретінде қабылданды.

Пан-кельт дәстүрлері

Кейтлин Корнинг ирланд және британ шіркеулеріне тән, бірақ христиан әлемінің басқа жерлерінде қолданылмаған төрт дәстүрді анықтады.

Пасхалық есептеу

Құтқарылу мерекесінің бастапқы күні еврей күнтізбесімен белгіленген, ол көктемгі күн мен түн теңелуінен кейінгі алғашқы толық айға сәйкес келуге тырысқан, бірақ әрқашан сәтті бола бермейтін. Евсевий «Константин өмірі» атты еңбегінде Никея соборының (325 ж.) барлық христиандардың еврей есептеулерінен бөлек, Рим және Александрия епископтарының дәстүріне сәйкес, Құтқарылу мерекесін бір күні атап өтуге келісімін бергенін жазды. Құтқарылу мерекесінің (компутус) дұрыс күнін анықтау ай-күн күнтізбесіне байланысты күрделі процесс болды, ол күн мен түн теңелуінен кейінгі алғашқы толық айдан кейінгі бірінші жексенбіні анықтауды қамтыды. Күн жылдығы мен ай фазалары арасындағы қажетті үйлесімді қамтамасыз ету үшін түрлі кестелер жасалды. 8 жылдық циклді дәл емес деп танып, оны Метонға негізделген 84 жылдық циклды қамтитын Августалис жазған «Құтқарылу мерекесін өлшеу туралы» трактатымен алмастырды. Бұл күнтізбе Ұлыбританияға әкелінді, ондағы дін қызметкерлері оны кейін өзгертіп, Никеялық теңелудің 21 наурызына емес, Юлиан күнтізбесінің бастапқы теңелуінің 25 наурызын пайдалануға бейімдеді. Бұл күнтізбе британдықтар мен ирландтар сақтап қалды, ал римдіктер мен француздықтар 532 жылдық Виктория циклын қолдана бастады. Римдіктер (француздар емес) 525 жылы Дионисийдің одан да жақсы жұмысын қабылдады, бұл оларды Александрия шіркеуімен келісімге келтірді. 600 жылдардың басында Ирландия мен Ұлыбританиядағы христиандар арасындағы күндердің есептелуіндегі айырмашылық байқалды. Бірінші қақтығыс 602 жылы француз епископтарының синоды қасиетті Колумбан құрған монастырлардың тәжірибесіне қарсы шыққанда болды; Колумбан Папа Григорий I-ге жүгінді, бірақ жауап алмады және ақырында олардың билігінен шықты. Бұл Сент-Августин мен оның миссиясы үшін маңызды мәселе болды, бірақ Освальдтың Дал-Риатаға қашуы және тағына оралуы кельттік тәжірибесінің 664 жылғы Уитби синодына дейін Солтүстік Нортумбрияға енгізілгенін білдірді. Грегориандық миссиядан ең алыс болған топтар жаңа кестелердің артықшылығын мойындауға дайын болды: Оңтүстік Ирландия епископтары континенттік жүйені Маг Лене синодында қабылдады (шамамен 630 ж.); 697 жылғы Бирр кеңесінде Солтүстік Ирландия епископтары да соңынан ерді. Ионадағы аббаттық және оның серіктері 716 жылға дейін қарсы тұрды, ал Уэльс римдік және саксондық компутусты 768 жылы Бангордың «архиепископы» Эльффордтың ықпалымен қабылдады.

Easter was originally dated according to Hebrew calendar, which tried to place Passover on the first full moon following the Spring equinox but did not always succeed. In his Life of Constantine, Eusebius records that the First Council of Nicaea (325) decided that all Christians should observe a common date for Easter separate from the Jewish calculations, according to the practice of the bishops of Rome and Alexandria. Calculating the proper date of Easter (computus) then became a complicated process involving a lunisolar calendar, finding the first Sunday after an idealized Passover on the first full moon after the equinox. Various tables were drawn up, aiming to produce the necessary alignment between the solar year and the phases of the calendrical moon. The less exact 8 year cycle was replaced by (or by the time of) Augustalis's treatise "On the measurement of Easter", which includes an 84 year cycle based on Meton. This was introduced to Britain, whose clerics at some point modified it to use the Julian calendar's original equinox on 25 March instead of the Nicaean equinox, which had already drifted to 21 March. This calendar was conserved by the Britons and Irish while the Romans and French began to use the Victorian cycle of 532 years. The Romans (but not the French) then adopted the still better work of Dionysius in 525, which brought them into harmony with the Church of Alexandria. In the early 600s Christians in Ireland and Britain became aware of the divergence in dating between them and those in Europe. The first clash came in 602 when a synod of French bishops opposed the practices of the monasteries established by St Columbanus; Columbanus appealed to Pope Gregory I but received no answer and finally moved from their jurisdiction. It was a primary concern for St Augustine and his mission, although Oswald's flight to Dál Riata and eventual restoration to his throne meant that Celtic practice was introduced to Northumbria until the 664 synod in Whitby. The groups furthest away from the Gregorian mission were generally the readiest to acknowledge the superiority of the new tables: the bishops of southern Ireland adopted the continental system at the Synod of Mag Léne (c. no – c. 630); the c. no – c. 697 Council of Birr saw the northern Irish bishops follow suit. The abbey at Iona and its satellites held out until 716, while the Welsh did not adopt the Roman and Saxon computus until induced to do so around 768 by Elfodd, "archbishop" of Bangor.

Монастырьлік тонура

Сол кездегі барлық монахтар, және, көрінетін барлық дін қызметкерлері, өздерінің киізденген адамдар екенін анықтау үшін, шаштарын кесудің ерекше тәсілін сақтады. Ирландияда ерлер көбінесе ұзын шашты киді, ал құлдардың басы қырқылған болатын. Римдіктердің кең таралған әдеті бойынша, бастың үстіңгі жағында шеңбер қырқылып, шаштың немесе тәждің шені қалдырылатын; бұл кейін Мәсіхтің тікенді тәжінің символикасымен байланысты болды. Кельт шашына қатысты ерте материалдар оның римдік нұсқасынан өзгешелігін баса көрсетеді және оны Кельттердің Пасха мерекесімен байланыстырады. Римдік шашына көңіл бөлгендер кельт әдетін өте ерекше деп санады және оны еретик Симон Магтың киген шаш түрімен байланыстырды. Бұл байланыс 672 жылы Әулие Алдхельмнің Дюмония королі Герайнтке жазған хатында кездеседі, бірақ ол Уитби Синодынан бері тараған болуы мүмкін. Бәлкім, 7-ғасырға жатса да, Гилдасқа дұрыс емес жатқызылған бір үзіндіде де шаш туралы айтылған: "Britones toti mundo contrarii, moribus Romanis inimici, non solum in missa sed in tonsura etiam" ("Британдықтар бүкіл әлемге қарсы, римдік әдет-ғұрыптардың жауы, тек қана миссада ғана емес, сонымен қатар шашқа қатысты"). Ирландтық шаштың нақты пішіні ерте дереккөздерде нақты көрсетілмеген, бірақ олар шаштың құлақтан құлаққа дейін қырқылғаны туралы келіседі. 1639 жылы Джеймс Ушер жартылай шеңбер пішін ұсынды, алдыңғы жағы дөңгеленген және құлақтар арасындағы сызыққа дейін созылған. Бұл ұсыныс көптеген кейінгі авторлар тарапынан қабылданды, бірақ 1703 жылы Жан Мабильон жаңа гипотеза ұсынды, ол маңдайдың құлаққа дейін қырқылатынын мәлімдеді. Мабильонның нұсқасы кеңінен қабылданды, бірақ ерте дереккөздерге қайшы келеді. 2003 жылы Дэниел Маккарти үшбұрышты пішін ұсынды, бір қабырғасы құлақтар арасында және төбесі бастың алға қарай бағытталған бөлігінде орналасқан.

Қылмыстық жазалар

Христиандық Ирландияда – сондай-ақ оларды христиандыққа өткізген пиктілік және ағылшын халықтарында – өкініштің ерекше түрі дамыды, онда мойындау діни қызметкерге жеке түрде жасалатын, құпиялылық сақталып, ал өкініш жеке түрде беріліп, көбінесе жеке орындалатын. Мойындаушыларға нұсқау беру және әрбір нақты күнә үшін берілген өкінішті реттеу үшін "пенциенциалдар" деп аталатын бірнеше нұсқаулықтар жасалды. Көне заманда өкініш – бұл көпшілік алдында жасалатын рәсім болатын. Өкінушілер діни қызмет кезінде шіркеудің бөлек бөлігіне бөлінетін, ал олар массаға киіз және күл киіп келетін, эксмологезис деп аталатын рәсімге қатысатын, ол көбінесе жалпы мойындауды қамтыды. Бұл жария өкініштен бұрын епископқа немесе діни қызметкерге (sacerdos) жеке мойындау жасалғандығы туралы деректер бар, сондай-ақ кейбір күнәлар үшін жеке өкінішке рұқсат берілген сияқты. Дегенмен, өкініш пен татуласу көбінесе көпшілік алдында жасалатын рәсім (кейде қайталанбайтын) болатын, оның соңында кешірім берілетін. Ирландиялық өкініш практикасы құрлықта тарады, онда жария өкініш түрі қолданыстан шығып қалған. Әулие Колумбанға "жазалау дәрілері" – medicamenta paenitentiae Галияға олар естен шығып бара жатқан кезде енгізгендігі айтылады. Бұл рәсімге қарсылық болғанымен, 1215 жылға қарай бұл практика қалыпты жағдайға айналды, ал Төртінші Латерандық собор жылына кемінде бір рет мойындауды талап ететін канондық ереже енгізді.

Қажылық

Британия мен Ирландияда кең тараған соңғы ерекше дәстүр – «Мәсіх үшін жер аудару» (peregrinatio pro Christo) танымалдылығы еді. Peregrinatio термині латын тілінен шыққан және римдік құқық бойынша өз отанынан тыс жерде өмір сүру немесе уақытша тұру жағдайын білдіреді. Кейіннен бұл терминді шіркеу әулиелері, әсіресе Гипполық Августин қолданды, ол христиандардың қазіргі әлемде Құдай Патшалығын күтіп, peregrinatio өмірін сүруі керектігін жазды. Августиннің peregrinatio түсінігі христиан шіркеуінде кеңінен тарады, бірақ кельт елдерінде екі қосымша ерекше мағынаға ие болды. Бірінші мағынада, тәуекелшілердің ережелерінде белгілі бір құқық бұзушылықтар үшін тұрақты немесе уақытша peregrinatio жаза ретінде тағайындалды. Сонымен қатар, өз еркімен peregrinatio pro Christo деп аталатын дәстүр қалыптасты, онда адамдар өз үйлерін тастап, толығымен Құдайға сеніп өмір сүрді. Ирландия дәстүрінде мұндай peregrinatio екі түрге бөлінді: «кіші» peregrinatio – адамның туған жерін тастап кетуі, бірақ аралдан шықпауы, және «үлкен» peregrinatio – Ирландияны мәңгілікке тастап кетуі. Достары мен отбасысынан алыс, шетелде өмір сүру үшін ерікті түрде жер аудару «ақ шейітлік» деп аталды. Мұндай паломниктердің немесе жер аударылғандардың көпшілігі жеке рухани толықтық іздеді, бірақ олардың көпшілігі миссионерлік қызметпен айналысты. Британиялық әулие Патрик Ирландиядағы өз peregrinatio кезінде елдің жаңарушысы болды, ал әулие Самсон үйін тастап, соңынан Бретаньде епископ болды. Ирландиялық Колумба мен Колумбан да өз үйлерін тастап кеткеннен кейін маңызды діни қауымдастарды құрды.

Монастықтың

Монастырлық руханилық Галлиядан Лерен, Тур және Оксер арқылы Англияға, содан кейін Ирландияға келді. Оның руханилығына шөл даласы әкелері зор әсер етті. Ричард Вудстың айтуынша, египеттік христиан дінінің отбасылық, демократиялық және орталықтандырылмаған аспектілері кельт мәдениетінің құрылымдары мен құндылықтарына заңды епархиялық формадан гөрі жақсырақ сай келді. Кельттік христиандықта монахтық идеал жоғары бағаланғаны анық. Бұл әсіресе Ирландияда және ирланд миссионерлері тарапынан жарияланған аймақтарда орын алды, онда монастырлар мен олардың аббаттары зор шіркеулік және зайырлы билікке ие болды. 6 ғасырда монахтық қозғалыстың өсуінен кейін, аббаттар жеке монастырларды ғана емес, сонымен қатар кең аумақтарды және оларды күтіп тұрған зайырлы қауымдарды да басқарды. Монахтар ретінде аббаттар міндетті түрде дін қызметкеріне бекітілмеген (яғни, олар міндетті түрде діни қызметкер немесе епископ болған жоқ). Олар көбінесе көптеген ирланд патшалық отбасыларының бірінен тараған, ал аббатхананың негізгі ережелері кейде аббаттық лауазымды мүмкін болса бір отбасылық желіде сақтау керектігін көрсететін. Монастырға назар аудару кейбір ғалымдарды, әсіресе Кэтлин Хьюзді, монахтық жүйе Ирландия шіркеуіндегі басым шіркеу құрылымы болды деп дәлелдеуге итерді, бұл негізінен христиан әлемінің қалған бөлігінде кездесетін бұрынғы епископтық құрылымды алмастырды. Хьюз шіркеудің басты әкімшілік бірлігі ретінде епархияны алмастырған аббатханаға қосылған монастырлар желісі, ал аббат лауазымы билік пен беделде епископтың орнын басты түрде иеленді деп дәлелдеді. Бұл модельге сәйкес, епископтар әлі де қажет болды, өйткені кейбір қасиетті қызметтер тек бекітілгендерге ғана берілді, бірақ олар шіркеу құрылымында аз билікке ие болды. Алайда, соңғы зерттеулер, әсіресе Доннад О Коррен мен Ричард Шарптың еңбектері, монахтық жүйе мен дәстүрлі шіркеу құрылымдары арасындағы өзара байланысты одан да тереңірек қарастырды. Осы білімге ұмтылу және оны таратуға дайындық "өткіргіш монахтық" деп аталатын ирланд монахтарының ерекшелігі болды. Ермитаж әлі де ең жоғары бағышталу түрі болған кезде, монастырлар студенттер мен балаларды қабырғаларында білім алуға рұқсат беруге өте ашық болды, оларды монахтар болуға міндеттемейді. Содан кейін студенттерге қаладан шығып, қоғамда өмір сүруге рұқсат етілді, сондай-ақ олар қартайғанда тыныштықта зейнетке шығуға шақырылды. Бұл монахтық стиль монастырьға жалпы қоғаммен байланысуға және оның бір бөлігіне айналуға мүмкіндік берді. Монахтардың халыққа қолжетімділігі Ирландияны пұтқа табынушылықтан христиандыққа айналдыруда маңызды рөл атқарды, бұл екі мәдениеттің араласуына мүмкіндік берді. Оның аңызында айтылғандай, ол күн сайын жүз діни қызметкерді, жүз сарбазды, жүз жұмысшыны, жүз кедейді және сол сандағы жесірлерді тамақтандырған. Мыңдаған адамдар дүниеден кетіп, монах болғанда, олар көбінесе өздерінің басшыларының үлгісін еріп, тайпа мүшелері ретінде осыны істеді. Епископтықтар, канониктіктер және приходтық игіліктер бір отбасының бір мүшесінен екіншісіне, көбінесе әкесінен ұлына өтті. Олардың тайпалық сипаты ирланд және уэльс монахтарында ортақ болатын ерекшелік. Іллдуд, арморикалық тегінен шыққан деген болжам бар, өзінің діни өмірінің алғашқы кезеңін Ланкарвандағы Сент-Кадоктың шәкірті ретінде өткізді. Ол Лантвит-Мэйджордағы монастырды құрды. Бұл монастыр білім алуды, сондай-ақ құлшылық етуді басты мақсат тұтты. Оның оқушыларының бірі - Корнуолдағы монахтық ісінде маңызды рөл атқарған Пол Аврелиан. Ғилдадты Киелі Кадок монастырда лекция оқуға шақырды және бір жыл бойы онда болды, осы уақыт ішінде ол Киелі кітаптың көшірмесін жасады. Қолжазбалар, әрине, монастырлар үшін және монастырлар арқылы жасалды, ал дәлелдер металл бұйымдары монастырлық және патшалық шеберханаларда, сондай-ақ коммерциялық емес шеберханаларда да жасалғанын көрсетеді. 6 және 7 ғасырларда ирланд монахтары қазіргі Шотландияның кейбір аймақтарында (әсіресе Columba, сондай-ақ Colmcille немесе көне ирланд тілінде Colum Cille деп аталады) және континентте, әсіресе Галлияда (әсіресе Columbanus) монахтық мекемелерді құрды. Иона аббаттығының монахтары 635 жылы Англо-саксондық Нортумбрияда Линдисфарн кафедрасын құрды, содан кейін галликалық ирландтық практика Солтүстік Англияға зор әсер етті. Ирландия монахтары сондай-ақ континенттегі монастырларды құрды, бұл көптеген ежелгі континенттік орталықтардан да зор әсер етті. Монастырға епископтық бақылаудан босатуға рұқсат беретін паптық привилегияның алғашқы жариялануы Папа Гонорий I-нің Боббио аббаттығына берген рұқсаты болды, ол Columbanus-тың мекемелерінің бірі. Кемінде Ирландияда, 8 ғасырдан бастап монахтық жүйе күрт секуляризацияланды, өйткені билеуші отбасылар мен монастырлар арасындағы тығыз байланыс байқалды. Ірі монастырлар енді жермен байыды және саяси маңызға ие болды. Кейде олар бір-біріне қарсы соғыс жүргізді немесе зайырлы соғыстарға қатысты - 764 жылғы шайқаста Дурроу аббаттығынан 200 адам қаза болды деп есептеледі, олар Клонмакнойспен жеңіліске ұшырады. Бастапқы кезеңдерден бастап көптеген монастырлардың туыстық сипаты кейбір үйленген адамдардың қауымдастыққа кіргенін білдірді, еңбек етуге және кейбір құқықтарға ие болды, соның ішінде аббат сайлауда (бірақ ораза кезеңдерінде жыныстық қатынастан бас тартуға міндетті болды). Кейбір аббаттықтар әкеден ұлға, тіпті немерелерге өтті. Ғасырдың екінші жартысында аскетизм дәстүрінің жаңаруы келді, "Құдайдың қызметшілері" (вассалдары) қозғалысы отбасылық топтардан бөлінген жаңа монастырларды құрды.

Monastic spirituality came to Britain and then Ireland from Gaul, by way of Lérins, Tours, and Auxerre. Its spirituality was heavily influenced by the Desert Fathers. According to Richard Woods, the familial, democratic, and decentralized aspects of Egyptian Christianity were better suited to structures and values of Celtic culture than was a legalistic diocesan form. It is certain that the ideal of monasticism was universally esteemed in Celtic Christianity. This was especially true in Ireland and areas evangelised by Irish missionaries, where monasteries and their abbots came to be vested with a great deal of ecclesiastical and secular power. Following the growth of the monastic movement in the 6th century, abbots controlled not only individual monasteries, but also expansive estates and the secular communities that tended them. As monastics, abbots were not necessarily ordained (i. e. they were not necessarily priests or bishops). They were usually descended from one of the many Irish royal families, and the founding regulations of the abbey sometimes specified that the abbacy should if possible be kept within one family lineage. This focus on the monastery has led some scholars, most notably Kathleen Hughes, to argue that the monastic system came to be the dominant ecclesiastical structure in the Irish church, essentially replacing the earlier episcopal structure of the type found in most of the rest of the Christian world. Hughes argued that the paruchia, or network of monasteries attached to an abbey, replaced the diocese as the chief administrative unit of the church, and the position of Abbot largely replaced that of bishop in authority and prominence. According to this model, bishops were still needed, since certain sacramental functions were reserved only for the ordained, but they had little authority in the ecclesiastical structure. However, more recent scholarship, particularly the work of Donnchadh Ó Corráin and Richard Sharpe, has offered a more nuanced view of the interrelationships between the monastic system and the traditional Church structures. This willingness to learn, and also to teach, was a hallmark of the "permeable monasticism" that so characterised the Irish monastery. While a hermitage was still the highest form of dedication, the monasteries were very open to allowing students and children within the walls for an education, without requiring them to become monks. These students were then allowed to leave and live within the community, and were welcomed back in their old age to retire in peace. This style of monasticism allowed for the monastery to connect with, and become a part of, the community at large. The availability of the monks to the people was instrumental in converting Ireland from paganism to Christianity, allowing a blend of the two cultures. His legend recounts that he daily fed a hundred clergy and a hundred soldiers, a hundred workmen, a hundred poor men, and the same number of widows. When thousands left the world and became monks, they very often did so as clansmen, dutifully following the example of their chief. Bishoprics, canonries, and parochial benefices passed from one to another member of the same family, and frequently from father to son. Their tribal character is a feature which Irish and Welsh monasteries had in common. Illtud, said to have been an Armorican by descent, spent the first period of his religious life as a disciple of St. Cadoc at Llancarvan. He founded the monastery at Llantwit Major. The monastery stressed learning as well as devotion. One of his fellow students was Paul Aurelian, a key figure in Cornish monasticism. Gildas the Wise was invited by Cadoc to deliver lectures in the monastery and spent a year there, during which he made a copy of a book of the Gospels, long treasured in the church of St. Cadoc. The manuscripts were certainly produced by and for monasteries, and the evidence suggests that metalwork was produced in both monastic and royal workshops, perhaps as well as secular commercial ones. In the 6th and 7th centuries, Irish monks established monastic institutions in parts of modern day Scotland (especially Columba, also known as Colmcille or, in Old Irish, Colum Cille), and on the continent, particularly in Gaul (especially Columbanus). Monks from Iona Abbey under St. Aidan founded the See of Lindisfarne in Anglo Saxon Northumbria in 635, whence Gaelic Irish practice heavily influenced northern England. Irish monks also founded monasteries across the continent, exerting influence greater than many more ancient continental centres. The first issuance of a papal privilege granting a monastery freedom from episcopal oversight was that of Pope Honorius I to Bobbio Abbey, one of Columbanus's institutions. At least in Ireland, the monastic system became increasingly secularised from the 8th century, as close ties between ruling families and monasteries became apparent. The major monasteries were now wealthy in land and had political importance. On occasion they made war either upon each other or took part in secular wars – a battle in 764 is supposed to have killed 200 from Durrow Abbey when they were defeated by Clonmacnoise. From early periods the kin nature of many monasteries had meant that some married men were part of the community, supplying labour and with some rights, including in the election of abbots (but obliged to abstain from sex during fasting periods). Some abbacies passed from father to son, and then even grandsons. A revival of the ascetic tradition came in the second half of the century, with the culdee or "clients (vassals) of God" movement founding new monasteries detached from family groupings.

Колумбанның билігі

Ирландиялық миссионерлердің монастырлары және өз жерлеріндегі көптеген монастырлар, батыстағы басты балама – Сент-Бенедикт ережесінен қатаңрақ болған Сент-Клумбан ережесін қабылдады. Атап айтқанда, ораза көп ұсталды және дене жазасына басымдық берілді. Бірнеше буын бойы ирландиялық миссионерлер тәрбиелеген монахтар осы ережені қолдануды және оның негізінде жаңа монастырлар ашуды жалғастырды, бірақ 8 және 9 ғасырларда көпшілігі Бенедиктин ережесіне көшті.

Шомылдыру рәсімінен өту

Беда Августин Кентерберийлік заманында британ шіркеулерінің римдік тәжірибадан әлдеқандай жағынан өзгешеленетін шомылдыру рәсімін қолданғанын айтады. Бедаға сәйкес, британдық христиандардың шомылдыру туралы құдай қызметін "аяқтамауы" Августин назардан тыс қалдыра алмаған британдық тәжірибадағы үш нақты мәселенің бірі болды. Римдік әдет-ғұрып бойынша шомылдырудың қалай "толық еместігі" туралы ешқандай мәлімет жоқ. Бұл құрметтеу рәсімінде қандай да бір айырмашылық болған болуы мүмкін, немесе мүлдем құрметтеу рәсімі болмаған болуы мүмкін.

Иудаизмге қарсы айыптау

Орта ғасырларда ирландтарға тағылған жиі айып – олардың яһудилер сияқты діни ғұрыптарды сақтауы, яғни иудаизмді ұстануы. Ирландтардың Ескі Ғаһидаттың қолданыстан қалған заңдарын орындауы да ерте орта ғасырларда бірнеше рет айтылған, ең әйгілі мысалы – 8-ғасырғы ирланд харизматикалық уағызшы Клемент Скот I (fl. 745) еретик деп танылды. Оның осы айыпталуына себеп, ізбасарларын ағасы қайтыс болғанда жесір қалған қарындасына үйлену сияқты даулы мәселелерде Ескі Ғаһидат заңын ұстануға шақырғандығы да болды. Ирландтардың Ескі Ғаһидатқа жақын болуының бір мысалы – VII ғасырдың соңы немесе VIII ғасырдың басында жасалған Collectio canonum Hibernensis ирландтық канондық құқық жинағы. Бұл шіркеу құқығының алғашқы мәтіні болып табылады, ол Киелі кітапқа, әсіресе Ескі Ғаһидатқа көп сіңірген. Шотландияда шошқа етін жеуге тыйым салу туралы да ұқсас айыптаулар бар. Кельт шіркеуінің жетінші күнді саббат деп сақтағаны да айтылады.

Британ аралдарындағы мәсіхшіліктің дамуы

Джон Боуденнің пікірінше, "көптегені ежелгі кельт христиандығының, шотландтық дәстүрлі және халық әндеріне салынған метриялық псалмдарды ән салу" – "шотландтық пресвитериандық құлшылығының ерекше ерекшелігі болып қала береді".

Кельт христиандық қайта жаңғыру

Иан Брэдли ортағасырлық аралдық христиандыққа деген қызығушылықтың қайталануы, оның "келттік христиандық қайта жаңғыру" деп атаған, бірнеше қайта жаңғыру қозғалыстарына әкелгенін атап өтеді. Ол Сирия православие шіркеуімен байланыс сақтайтын Кельт православие шіркеуінің құрылуын, автокефальді христиан конфессиясында "келттік христиандықтың ерекше қағидаларын" сақтауға жасалған тытыс ретінде көрсетеді. Брэдлидің сөзіне сүйенсек, қайта жаңғырушылардың көпшілігі (бірақ барлығы емес) – келт емес, олар үшін келттік христиандығы "екзотикалық және шеткі" сипатта болып табылады. Брэдли келттік христиандық қайта жаңғырудың бастауын орта ғасырларға дейін жетеді. 8-9 ғасырларда авторлар ертедегі әулиелердің идеализацияланған өмірбаяндарын жазды, олардың ерекше қасиеттіліктің "алтын ғасыры" кейінгі заманның байқалатын бұрылуына қарсы қойылды. Сол сияқты, 12-13 ғасырлардағы әдеби жаңғыру Артур жырлары сияқты ежелгі келттік дәстүрлерді танымал етіп, романтикалық бейнеледі. Бұл идеялар Англия реформациясы кезінде кеңейді, протестант авторлары өз қозғалысына дейін жергілікті, Римге қарсы болған "келттік шіркеу" тұжырымын қабылдады. Дегенмен, "келттік христиандық" туралы көптеген танымал көзқарастарды ғылыми тұрғыдан талдап көрсеткеніне қарамастан, Брэдли "Келттік христиандық қауымдастықтары: Дәстүрді тірілту" сияқты еңбектерінде, қазіргі заманғы шіркеулердегі өмір мен міндеттерді қайта қарастыру үшін тарихи негізделген түсініктерді қолдануға болатынын айтады. 18-19 ғасырларда антиквариат, романтизм және ұлттық сезімнің күшеюі "келттік христиандық" деп аталатын идеяларға әсер етті. 20 ғасырдың басында Иона аралында толыққанды қайта жаңғыру қозғалысы басталды, оған Ирландияның әдеби жаңғыруы және жалпы христиандық жаңғырулар ықпал етті. 20 ғасырдың соңында тағы бір ынтақ толқыны көтерілді, бұл жолы Жаңа Эра идеалдарының ықпалымен болды.

Негізгі дереккөздер

Google сканерлеген, әліпби бойынша реттелген.