Кіріспе

Британдық Стратклайд Корольдігінің апостолы Кентигерн (Cyndeyrn Garthwys; Kentigernus), Мунго деп белгілі, 6-шы ғасырдың соңында Стратклайдтың бритондық Корольдігінде миссионерлік қызмет атқарған және Глазго қаласының негізін қалаушы әрі қасиетті қамқоршысы.

Атауы

Уэльс пен Англияда бұл әулие туған және крещение алған атымен, Кентигерн (Киндейрн) деп белгілі. Бұл есім британдық Cuno tigernos сөзінен туындаған болуы мүмкін, ол "cun" – итті, ал "tigerno" – әмірші, ханзада немесе патша деген мағынаны білдіреді. Дәлел көне уэльс жазбасы Conthigirn(i) негізінде келтірілген. Басқа этимологиялар да ұсынылған, мысалы, ағылшынша Kentigern түріне сүйенген британдық Kintu tigernos 'бас князь', бірақ жоғарыдағы көне уэльс формасы және көне ағылшынша Cundiʒeorn оны қолдамайды. Әсіресе Шотландияда ол Мунго деген лақап атымен танымал, бұл, мүмкін, "my dear (one)" – "жақын жан" деген мағынадағы "fy nghu" сөзінің кумбрик тіліндегі баламасынан шыққан. Мунго лақап аты немесе есімнің қысқартылған түрі гаэль тіліндегі Mo Choe немесе Mo Cha түрінде кездеседі, осылайша Кентигерн, мысалы, Дюмфрисширдегі Киркмаходе, 1321 жылы Арброт Либері ecclesia Sancti Kentigerni деп тіркелген. Бромфилдтегі (Кумбрия) ежелгі шіркеу, сондай-ақ Кроссвэйт шіркеуі және Камбрияның солтүстік бөлігіндегі бірнеше шіркеулер, мысалы, Дирхэмдегі Сент Мунго шіркеуі оның есімімен аталады.

Өмірбаянын жазғандар

"Мүмкін" 1185 жылы монах-агиограф Джоселин Фурнесс жазған. Джоселин бұл "өмірді" бұрынғы Глазго жырлары мен көне ирланд құжатынан қайта жазғанын мәлімдейді. Әрине, орта ғасырлық тағы екі "өмір" бар: қазір Ұлыбритания кітапханасында сақталатын Коттон қолжазбасындағы ертерек жартылай "өмір", және Джон Тайнемуттың Джоселинге негізделген жазбасы.

Талдау

Мунгоның әулеті "Бонэдд и Сент" еңбегінде тіркелген. Оның әкесі Оуайн Регед патшасы болған. Анасының әкесі Ллеуддун, шамасы Гододдин патшасы болған; Лотиан оның құрметіне аталған. Мунгоның Стратклайдтың алғашқы жариялаушыларының бірі болғанына күмән келтіруге негіз жоқ, ол король Ридерх Хейлтің қамқорлығында болды және, мүмкін, Глазгоның алғашқы епископы болған. Жоселин түсінбеген бөліктерін өзгерткен сияқты; ал Глазго епископтығын насихаттау сияқты өз мақсаттарына қызмет ететін Рим сапары сияқты басқаларын қосты. Кейбір жаңа бөліктер шынайы жергілікті әңгімелерден, әсіресе Мунгоның Кумбриядағы қызметінен жиналған болуы мүмкін. С. Мундал Харрис Мунгоның Сент-Асафпен байланысының нормандық ойлап табу екенін көрсетті. Дегенмен, Шотландиядағы Ходдомдағы қазба жұмыстары VI ғасырдың соңында салынған тас крещениелік шүкірді ашып, ерте христиандық қызметтің болғанын растады. Мунгоның денсаулығының егжей-тегжейлі сипаттамасы шынайылыққа ұқсайды. Мунгоның қайтыс болған жылы кейде 603 деп айтылады, бірақ "Камбрия жылнамаларында" 612 деп жазылған. 13 қаңтар 603 және 614 жылдары да жексенбі болған. Дэвид Макробертс оның ваннада қайтыс болуының шомылу рәсімі кезінде құлауының бұрмаланған түрі екенін айтты. 15 ғасырдың соңындағы "Лайлокен және Кентигерн" деп аталатын фрагментті қолжазбада Мунго ақылсыз пайғамбар Лайлокен, яғни Мерлинмен қақтығысқа түседі. Лайлокеннің 573 жылғы Арфдерид шайқасында пайда болуы осы шайқас, Ридерх Хейлдің билікке келуі және Мунгоның Стратклайдқа оралуы арасында байланыс орнатуға әкелді. Әйгілі Мунгоның өмісі Кретиан де Труаның "Арыстан рыцары Ивен" атты француз романымен ұқсастықтарды көрсетеді. Кретианның әңгімесінде Ивен, Оуайн Маб Уриеннің нұсқасы, Лаудинге ғашық болып үйленеді, бірақ одан кейін оны тастап, саяхаттауға кетеді. Бұл еңбектердің ортақ бастауы бар екенін көрсетеді.

Құрмет

Мунго жерленген жерде оның құрметіне арналған кафедралық собор тұр. Оның қасиетті орны Шотландия реформациясына дейін христиан паломниктігінің маңызды орталығы болды. Оның дене қалдықтары әлі де жер астындағы қабірде жатыр деген сенім бар. "Мунгоның бұлағы" деп аталатын қайнар бұлақ апсидадан шығысқа қарай ағып шықты. Оның мерекесі 13 қаңтарда бүкіл Шотландияда тойланды. Болландистер бұл мерекеге арналған XIII ғасырға жататын арнайы миссаны жариялаған. Батыста оның мерекесі 13 қаңтарда, ал Шығыс православие шіркеуінде 14 қаңтарда атап өтіледі. Мунгоның Глазгодағы төрт кереметі қаланың елтаңбасында бейнеленген. Глазгоның қазіргі ұраны – «Оның сөзін уағыздау және Оның атын мақтау арқылы Глазго гүлденсін», сондай-ақ «Глазго гүлденсін» деген ұран да Мунгоның «Сөзді уағыздау арқылы Глазго гүлденсін» деген бастапқы шақыруынан шабыттандырылған. Глазго өрт сөндіру бригадасы өздерінің өрт сөндіру кемесіне «Сент-Мунго» деген ат берді, ол 1959 жылдан 1975 жылға дейін Клайд өзені бойында қызмет етті. LNER Peppercorn Class A1 булы локомотиві 60145 1949 жылы Британ темір жолының қызметіне кірді және «Сент-Мунго» деп аталды. Мунго Англия шіркеуінде 13 қаңтарда еске алумен еске алынады.

Есімдіктер шіркеулері, мектептері және қайырымдылық ұйымдары

Сент Мунго Стратклайд архиепискобы болған кезінде бірқатар шіркеулерді құрды, оның бір мысалы – Стобо Кирк. Глазгодағы Таунхед пен Деннистонда қазіргі заманғы Рим-католик шіркеуі және дәстүрлі Шотланд епископ шіркеуі бар. St Mungo's Academy – Глазгодағы Бриджетон қаласында орналасқан католик, орта білім беретін, жалпы білім беретін мектеп. Әулие өзі құрған тағы бір шіркеу – Ланарктың Сент-Кентигерн шіркеуі, ол оның өлімінен аз уақыт бұрын құрылған, ал қазір қираған күйінде тұр. 19 ғасырдың аяғында қалада Сент-Кентигерн деп аталатын тағы бір шіркеу салынды. Ол әлі де бар, бірақ тұрғын үй және кеңсе кеңістігіне айналдырылды. Килмарнокта Шотландия шіркеуінің қауымы Сент Кентигерн деп аталады. Сент-Кентигерн академиясы 1974 жылдың қыркүйегінде Батыс Лотианның Блэкберн қаласында ашылды. Аллоада XIV немесе XV ғасырда киелі Мунгоға арналған шіркеу тұрғызылған деп есептеледі. Қазіргі Шотландия шіркеуі – Алоадағы Сент-Мунго шіркеуі 1817 жылы салынған. Камбернольд қаласында Жаңа қаланың орталығында Сент-Мунго шіркеуі орналасқан. Көл ауданындағы Калдбек ауылында оның есімімен аталған шіркеу мен құдық бар. Кесвиктегі Кросштвейттегі, Мунгрисдейлдегі, Касл Совербидегі және Иртингтондағы кумбрийлік приход шіркеулері де Сент Кентигернге арналған. Сент Мунгоға арналған екі кумбриан шіркеуі бар, біреуі Бромфилдте (сонымен қатар құдық пен қамал) және Дирхемде. Блэкпулда Сент Кентигерн мектебі мен шіркеуі бар. Фолкиркте Сент-Мунго орта мектебі бар. Гринсдейл қаласында (Кумбрия) Киелі Кентигернге арналған шіркеу бар. Сондай-ақ, Камбрияда екі грек православ қауымы бар, олар Санкт-Мунго / Кентигернге құрметті, біреуі Фурнесс қаласындағы Дальтон қаласында, ал екіншісі Кесвикте. Манчестер қаласының маңындағы Фаллоуфилд қаласында Рим-католик шіркеуі Сент Кентигернге арналған. Сент Кентигерн – Ирландияның Батыс Корк қаласындағы Беара түбегіндегі Эйри ауылындағы кішкентай Рим-католик шіркеуі. Мунго немесе Кентигерн – Жаңа Зеландияның Окленд қаласында орналасқан пресвитериан шіркеуінің мектебінің қамқоршысы. Оның екі кампусы бар: Пакуранга маңындағы орта мектеп – Сент Кентигерн колледжі және Ремуера маңындағы ер балалар мен қыздар мектебінің орта мектебі. Кушинг Квебек Канадада Канаданың Біріккен шіркеуі бар, Сент Мунго Біріккен шіркеуі. 1836 жылы Шотландия шіркеуі ретінде салынған ол жақында өзінің 180 жылдығына орай қалпына келтірілді. Сент-Мунго үйсіздерді қолдау мен олардың құқықтарын нығайту үшін құрылған ағылшын қайырымдылық ұйымы, дүниежүзілік болғанымен, оның негізін қалаушысының атынан аталған. Гласгоу қаласында туған Гарри Стоун 1969 жылы қайырымдылық ұйымы құрылған кезде оны туған қаласының қамқоршысы құрметіне атады. Сент Мунго жатақханалар, көмек, төтенше жағдайлар баспаналары, жұмыспен қамту және оқыту қызметтерін жүргізеді. Ол студенттеріне тегін онлайн және жеке "Қалпына келтіру колледжі" ұсынады. Калросстағы құрып қалған Сент-Мунго шіркеуі (Сент-Серф шіркеуі деп те аталады) дәстүрлі түрде Мунгоның туған жерінде салынған деп айтылады. 1503 жылы салынған бұл ғимарат кейіннен қирап, топыраққа айналды. Бұл жер 1926 жылы қазба жұмыстарымен ашылған. Қазір ол атаулы ескерткіш болып саналады.

Көркем әдебиет

Сент-Мунго Г.К. Честертонның "Патер Браун" кітаптар сериясында Патер Браунның приходының қасиетті әулиесі ретінде еске алынады. Сент-Мунго сиқырлы аурулар мен жарақаттар емханасы – Дж.К. Роулингтің "Гарри Поттер" кітаптар сериясындағы Сиқырлы Британияның басты емханасы. Кентигерн бағы – Дж.К. Роулингтің Роберт Галбрейт псевдонимімен жарияланған "Күкінің шақыруы" романындағы кісі өлтірілген орын. Мунго – Сигне Пайктың "Жоғалған патшайым" тарихи романындағы басты қарсы кейіпкер. Мунго – Дуглас Стюарттың "Жас Мунго" романының басты кейіпкері. Кейіпкердің өмірі үшін есімнің символдық маңызы зор.