Кіріспе

Ирак экономисі (1941–2022)

Синан Әл Шабиби (сəнəн əш-Шабиби; 1 шілде 1941 – 8 қаңтар 2022) – 2003 жылдың қыркүйегінен 2012 жылдың қазанына дейін Ирак Орталық банкінің губернаторы қызметін атқарған ирактық экономист.

Ерте өмір және білім

1941 жылғы 1 шілдеде Бағдадта дүниеге келген және көрнекті ирактық тұлға Мұхаммед Ридха Әл Шабибидің ұлы, доктор Әл Шабиби Бағдад университетінен экономика бакалавры (1966), экономикалық даму бойынша біліктілікті жетілдіру дипломдық білімі, Манчестер университетінен экономика магистрі (1970, 1971) және Бристоль университетінен экономика ғылымдарының докторы (1975) ғылыми дәрежелерін алған.

Ерте мансап

1977 жылдың сәуірінен 1980 жылдың желтоқсанына дейін Синан әл-Шабиби Ирактың жоспарлау министрлігінде жоспар дайындау және үйлестіру бөлімінің бастығы болды, ал 1975 жылдың мамырынан 1977 жылдың наурызына дейін Ирактың мұнай министрлігінде импорт және сату бөлімінің басшысы болып жұмыс істеді. Иран-Ирак соғысы басталғаннан кейін ол Швейцарияның Женева қаласына көшіп, 1980 жылдың желтоқсанынан 2001 жылдың қазанына дейін Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясында (ЮНКТАД) аға экономист ретінде жұмыс істеді. 2002 жылдың 1 тамызында Аль-Шабиби Сенаттың Сыртқы қатынастар комитеті алдындағы тыңдауда, басқа куәгерлермен бірге, Ирактағы әскери қимылдар мүмкіндігі туралы куәлік берді. Ол Ирак экономикасының жағдайы және әскери кампаниядан кейін оны тұрақтандыру мәселелерін талқылады.

Ирактың Орталық банкінің басқарушысы

Орталық банк басқарушысы лауазымына кіріскеннен кейін Аль-Шабиби банк қызметкерлерін қазіргі заманғы қаржы және төлем жүйелерімен таныстырды. Ол банктегі теріскештер мен калькуляторларды компьютерлерге алмастырды, валюта аукциондары сияқты қаржы құралдарын енгізді және 2003 жылдың қазан айынан 2004 жылдың қаңтарына дейін Ирактың 2003 жылға дейінгі банкноттарын жаңа ирак динарына ауыстырды. Ол сонымен қатар Ирак Орталық банкін Халықаралық валюта қоры мен Дүниежүзілік банк арасындағы ынтымақтастық бағдарламаларына тікелей қатыстырды, сондай-ақ Париж клубының келіссөздеріне қатысты, онда 19 бай кредитор елдер 2003 жылға дейінгі қарыздың 80 пайызын жабуға келісті, бұл 2003 жылғы АҚШ басшылығымен жасалған шабуылдан кейін Ирактың қалпына келуіне көмектесу үшін жасалды. Париж клубына кірмейтін елдермен қарызды кешіру туралы келіссөздер әлі де жүріп жатыр. Ирак Орталық банкін одан әрі жаңғырту үшін Аль-Шабиби 2010 жылдың тамызында Бағдатта туған сәулетші Заха Хадидті Бағдаттағы Орталық банк жаңа кеңсесін жобалауға тағайындады. 2012 жылдың 2 ақпанында Заха Хадид доктор Синан Аль-Шабибимен бірге Лондонда Ирак Орталық банкі мен Заха Хадид Архитекторлары арасындағы жаңа Орталық банк кеңсесінің жобалау кезеңдері туралы келісімге қол қою рәсіміне қатысты. Ішкі және сыртқы ортаның өте белгісіздігіне қарамастан, Аль-Шабиби ирак валютасы – ирак динарын 1 АҚШ доллары = 1’190 IQD деңгейінде (2002 жылдың желтоқсанында 1 АҚШ доллары 2’214 IQD-ға тең болған), инфляцияны бір таңбалы санға дейін төмендетті (2006 жылы 64%-дан 2012 жылдың қыркүйегінде 5,2%-ға дейін), банк алтын қорын 32 тоннаға дейін төрт есеге арттырды және орталық банк тәуелсіздігін қатыгез түрде қолдады. Осы саясатты іске асыру, мұнайдан түсетін кірістердің өсуімен бірге, 2002 жылдың желтоқсанындағы 2,7 миллиард АҚШ долларынан 2012 жылдың қыркүйегіне дейін 67 миллиард АҚШ долларына дейін шетел валюта резервтерін арттыруға көмектесті, бұл болашақта мұнай бағасының төмендеуіне қарсы тұру үшін Ирактың макроэкономикалық негізін нығайтуға септігін тигізді.

Жеке өмір және өлім

Әл-Шабиби 2022 жылдың 8 қаңтарында 80 жасында дүние салды.

Жарияланымдар

"Қаржының жаһандануы: макроэкономикалық саясат пен қарызды басқаруға тигізетін әсері", 2001 жылғы наурыз, "Жаһандану және Перс шығанағы" тақырыбындағы конференцияда ұсынылған материал, 2001 жылғы 2-4 шілдеде Англияның Эксетер университетіндегі Араб және ислам зерттеулері институты ұйымдастырды. "Ирак экономикасының болашағы: жаңа шындыққа қара бетпе-бет". Вашингтондағы Таяу Шығыс институты ұйымдастырған "Ирактың болашағы" тақырыбындағы конференцияда баяндама жасалды. Бұл мақала 1997 жылғы қарашада осы атпен кітап ретінде жарық көрді және ЮНКТАД хатшылығында қайта басылды. Онда санкциялардың, қарыздың және соғыс өтемақыларының Ирак экономикасының болашақ перспективаларына тигізетін әсері қарастырылады. "ОПЕК көмегіндегі араб үлесі: кейбір қатысты фактілер", араб тілінде, "Аль Мустакбал Аль Араби" журналында, Араб бірлігін зерттеу орталығы, Бейрут, 1988 жылғы қыркүйек. "ОПЕК көмегі: мәселелер мен нәтижелер", "ОПЕК шолуы", Вена, 1987 жылғы көктем. "Ирак экономикасы бойынша зерттеулер", Ирак экономикалық форумы, Лондон, 2002, 24–27 беттер.