Кіріспе
Барнум Браун (12 ақпан 1873 – 5 ақпан 1963), көбінесе Мистер Бонс деп аталатын американдық палеонтолог. Цирк әртісі П.Т. Барнумның құрметіне аталған ол, Виктория дәуірінің соңынан 20 ғасырдың басына дейінгі мансабында Тираннозаврдың алғашқы жазбаға түскен қалдықтарын тапқан, ең танымал қазба іздеушілердің бірі болды.
Barnum Brown (February 12, 1873 – February 5, 1963), commonly referred to as Mr. Bones, was an American paleontologist. Named after the circus showman P. T. Barnum, he discovered the first documented remains of Tyrannosaurus during a career that made him one of the most famous fossil hunters working from the late Victorian era into the early 20th century.
Динозаврлар қазбасына экспедициялар
Америка табиғи тарих мұражайының (АТТМ) демеушілігімен Браун елді шарлап, қазбаларды саудаластырып, айырбастады. Оның ғылыми саласы динозаврлармен ғана шектелмеді. Ол ғылыми құндысы бар кез келген нәрсені жинап немесе қолға түсірген. Көбінесе ол АТТМ-ге қазбаларды жіберу үшін ғана ақша жіберді, ал қызығушылық тудырған жаңа үлгі кез келген жағдайда оны тапқан адам мен Браун арасында хат алмасуға себеп болды. Атау беруге келгенде, Браун көбінесе қазба табылган кезде өмірінде маңызды болған адамдардың немесе оқиғалардың есімдерін берді. 1890 жылдардың соңында Вайоминг штатында АТТМ үшін бірнеше жыл жұмыс істегеннен кейін Браун Монтананың оңтүстік-шығысындағы Хелл Крик формациясына экспедиция ұйымдастырды. Ол 1902 жылы Тираннозавр рекстің алғашқы қалдықтарын тауып, қазып шығарды. Хелл Крик қазбаларынан өте көп мөлшерде қазбалар табылды, олар бірнеше пойыз вагонын толтыруға жететін. Сол кездегі қалыпты тәжірибедей, Браунның командалары динамитпен бақыланатын жарылыстар жасап, қазбаларын жауып тұрған тастарды алып тастады. Барлық нәрсе атқа жегілген арбалармен және адам күшімен тасымалданды. Қазба орнының деректері көбінесе тіркелмеді. Монтанада он жылға жуық жұмыс істегеннен кейін Браун Канаданың Альберта провинциясына, Драмхеллер қаласына жақын Ред-Дир өзеніне бағыт алды. Сол жерде Браун мен оның командасы 1910 жылдардың ортасында өзенде салалы қайықпен жүзіп, қазбаға мүмкіндік беретін жерлерді іздеді. Осы өзеннің бойындағы атақты Стернбергтер отбасы да қазба іздеумен айналысты. Браун мен Стернбергтер арасында достық бәсеке пайда болды, ал олардың жаңа ашылулары палеонтология тарихына енді. 1910 жылы Браунның командасы Драй Айленд Буффало Жамп провинциялық паркінде Альбертозаврдың бірнеше артқы аяқтарын тапты, бұл олардың маңызды табыстарының бірі болды. Бірақ көп жылдар бойы бұл қазбалар Нью-Йорктегі Америка табиғи тарих мұражайында ұмытылып қалды. 1990 жылдары Канададағы Корольдік Тиррелл палеонтология мұражайының динозаврлар зерттеу бөлімінің басшысы доктор Фил Керри ескі суретті пайдаланып, сүйектердің орнын анықтады. Ол 1998 жылдың жазында қазба жұмыстарын қайта бастады, ал Тиррелл мұражайының басшылығымен жүргізілген зерттеулер 2005 жылдың тамызына дейін жалғасты. Бірақ Керри Альберта университетінде жаңа жұмысқа орналасқаннан кейін, 2006 жылы жаңа команда бірнеше жылға созылатын жұмысты жалғастыруды жоспарлады. Браунға 1998 жылғы IMAX фильмінде құрмет көрсетілді – «T Rex: Креда кезеңіне оралу», онда оны актер Лори Мердок сомдады.
Ең ерте антропоидтық табылған
1923 жылдың басында Браун сол кездегі әйелі Лилианмен бірге сол кездегі Бірманың астанасы Янгонға сапар шекті. Браун қазба іздеу жұмыстарын Пондаунг құмтасы аймақтарында жүргізді. Могаунг қаласының сыртындағы құмтас жартасында үш тісі бар жақ сүйегі табылып, тіркелді және каталогқа енгізілді. Ол бұл табылыстың маңыздылығын 14 жыл өткен соң ғана түсінді, АҚШ Табиғат тарихы мұражайының (AMNH) омыртқалы палеонтологы Эдвин Х. Колберт бұл қазбаның жаңа примат түрі және әлемдегі ең ерте саналған антропоид екенін анықтағанда. Ол голотипті Amphipithecus mogaungensis, яғни "Могаунгтың маймылға ұқсас жаратылысы" деп атады, бірақ оның примат екендігіне қатысты және жеткіліксіз қазбалық қалдықтардың болуы салдарынан туындаған пікірталас әлі де жалғасуда.
Қоғамдық тұлға
Браун бұрын-соңды болмаған ғылыми жаңалықтар дәуірінің соңында өмір сүрді және оның ең ерекше тұлғаларының бірі болды. Канададағы қазба алаңдарында Браунды үлкен терілі пальто киген күйінде жиі суретке түсірген. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар кезінде ол "барлау активі" ретінде жұмыс істеді. Шетелге көптеген сапарлары барысында, ол мұнай компаниялары үшін корпоративтік тыңшылықпен айналысып, қосымша табыс табудан тартынбады.
Жеке өмір
Барнум Канзас штатының Карбондейл қаласындағы орта мектепте оқыды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Канзас университетіне түсті. Браунның екінші әйелі Лилиан Маклафлин Браун күйеуімен жасаған экспедициялары туралы "Мен динозаврға үйлендім" (Додд Мид, 1950) атты естеліктер кітабын жазды. Ол сондай-ақ Гватемала экспедициясы туралы "Тас қалдықтарын әкеліңдер" (1950) және "Клеопатра осы жерде ұйықтады" (Додд Мид, 1951) кітаптарын жазды. Браун Нью-Йорк штатының Оксфорд қаласында, оның бірінші әйелі Марион Реймондтың туған жерінде жерленді. Олардың қызы Фрэнсис Р. Браун, Реймондтар тәрбиелеген, әкесі қайтыс болған кезде Радклифф колледжінде студенттік істер мен жатақ деканы болды.