Кіріспе

Премьер-хаус – Жаңа Зеландия премьер-министрінің ресми резиденциясы, 260 Тинакори жолы, Торндон, Веллингтон, Жаңа Зеландияда орналасқан. 1865 жылы үкіметтің базасы Веллингтонға көшкен кезде премьер-министрдің ресми резиденциясы үшін сатып алынған жеке үй. Алғаш кеңейтілген, бірақ ағаш құрылымы нашарлаған соң, 1930 жылдары жөндеу құнына байланысты қарапайым саяси лидерлер одан бас тартқан. 1890 жылдардың соңында алты жыл жеке тұлғаларға жалға берілді, содан кейін 1935 жылығы Ұлы депрессияға дейін премьер-министрдің ресми резиденциясы ретінде қайта қолданылды, осы кездегі үкімет "көзге түсуден" қашыңқы болды. Көп жыл бойы, ғимарат 1990 жылы қайта жөнделіп, Премьер-хаус ретінде қайта ашылғанға дейін балаларға арналған тіс емханасы ретінде пайдаланылды.

Тарих

Бастапқы үй 1843 жылы Жаңа Зеландия колониясының алғашқы жылдары Веллингтонның тұңғыш мэрі Джордж Хантер үшін салынған. Бұл үй, немесе оның бір бөлігі, қазіргі ғимараттың оңтүстік жағында әлі де орналасқан. Ол жылдар бойында едәуір кеңейтілді. Кейін Натаниел Левиннің резиденциясы болған үй 1865 жылдың наурыз айының басында Ричард Коллинстен сатып алынып, елдің премьер-министрінің ресми резиденциясына айналды. Веллингтонның "The Evening Post" газеті 2900 фунт стерлингтің бағасы "арзан саналады" деп жазды. Ол "Ауклендтегі ең әдемі виллалардың бірі" деп сипатталды, бірақ жергілікті таңертеңгі газет "The New Zealand Herald" бұл сатып алуды "заңсыз ысырапшылықтың бір бөлігі" деп атады. Бірнеше аптадан кейін "Daily Southern Cross" газеті жаңа үй салу жоспарын "мемлекеттік қаражатты зор ысырап ету" деп сипаттады.

Кеңейту

1873 жылы Джулиус Фогель және оның әйелі Мэри келгенге дейін үйде көп өзгеріс болған жоқ. Бір жыл ішінде олар оны консерваториясы мен балл залы бар сегіз бөлмелі сарайға айналдырды. Аумағында елдегі алғашқы теннис корты болған деп есептеледі. Вогельдер әсем той-думандармен танымал болды, нәтижесінде үйге "Казино" деген есім берілді. 1920 жылдары ол "Арики Тоа", яғни "батыл бас" деп аталды. Онда бастапқыда 40, кейін 50 орындық болды. Фтор қосылғанға дейін, ел балаларының азу тістері тез арада амальгамамен толтырылды. Сол кезде жер министрі Лэнгстон мырза онда тұрып, оның орнына, мақтаншақтың орнында оған жаңа үй салынды.

Қалпына келтіру

Көптеген жылдар бойы институционалдық қолданыстан кейін, 1980-ші жылдарға қарай ғимарат тозығы жетті. Бұл құлдыраудан оны Ішкі істер министрі Майкл Басетт құтқарып, ғимаратты бұрынғы сәніне қайтару жөніндегі шараларды қабылдады. 1988 жылдан бастап ғимарат 1-санаттағы тарихи ескерткіш мәртебесін алды және Веллингтон қалалық жоспарында мұра нысаны ретінде тіркелді. Реставрация жұмыстарын 1989 жылдың желтоқсаны мен 1991 жыл аралығында Оклендтің Grant Group Architects компаниясы мен L. T. McGuinness Construction құрылыс фирмасы жүзеге асырды. Ішкі қабырғалар сақталды, барлық бөлмелер мен дәліздер бастапқы орналасқан жерінде қалды. Өрт сөндіру жүйесі, орталық жылыту және кондиционер орнатылды, сондай-ақ жаңа гидравликалық лифт қосылды. Ішкі безендіруде 19 ғасырға тән көптеген элементтер мұқият қайта жаңартылды, ал жалпы дизайн заманауи стильде жасалған. Интерьерде Жаңа Зеландияның ескі және жаңа өнерінің мол жинағы қойылған. Премьер-хаус, оның жаңа аты, 1990 жылғы 150 жылдық мерекелік (Sesquicentennial) жобасы болды. Сол жылы Джеффри Палмер және оның әйелі Маргарет алғашқы ресми тұрғындары болды. 2018 жылы 3 миллион жаңа зеландиялық доллар жұмсалып, ғимарат жөнделіп, күтілді. 1990 жылдан бері Премьер-хаус Джеффри Палмер, Майк Мур, Джим Болгер, Дженни Шипли, Хелен Кларк, Джон Ки және Джасинда Ардерн премьер-министрлерінің ресми резиденциясы болды. Премьер-министр Билл Инглиш өзінің өкілеттігі кезеңінде (2016–2017 жж.) Премьер-хауста тұрмады, себебі Жаңа Зеландия заңнамасы Веллингтонда тұратын депутаттарға мемлекеттік қаражат есебінен баспана алуға тыйым салады. Оның орнын баскан Ардерн Оклендтегі ресми резиденцияға көшті. Премьер-министр Крис Хипкинс 2023 жылы өзінің өкілеттігі кезеңінде Премьер-хауста тұрмады. Веллингтонда тұратын депутат ретінде ол Инглиш сияқты бірдей заңдық шектеулерге тап болды. Хипкинс Премьер-хаусты ресми шаралар үшін пайдаланды. Қазіргі премьер-министр Кристофер Лаксон күтімге байланысты мәселелерді айта отырып, Премьер-хаустың орнына Веллингтондағы жеке пәтерінде тұруды жөн көрді. 2024 жылдың наурыз айында Лаксон Премьер-хауста тұрмай, өзінің ипотекасыз Веллингтон пәтерінде тұрып, 52 000 доллар тұрмыстық жәрдемақы алғаны үшін сынға ілікті. Ол соңғы 34 жылда осы жәрдемақыны алған алғашқы премьер-министр болды. 2024 жылдың наурыз айының басында Heritage New Zealand Премьер-хаус көптеген мақсаттарға қызмет етуінің нәтижесінде тозығы жеткенін мойындады. Бұл нысанды Ішкі істер министрлігі басқарады, ал Премьер-хаус кеңесі ғимаратты ұзақ мерзімді басқару жөніндегі кеңес береді. Heritage NZ басқа агенттіктермен бірлесіп Премьер-хаусты жаңарту үшін шешімдер табуда. 2024 жылдың наурыз айының соңында Ішкі істер министрлігі Премьер-хаус кеңесінің 2023 жылғы есебін жариялады, онда ғимараттың жағдайы мен болашағы баяндалған. Есепте жөндеу және қайта жаңартудың төрт нұсқасы ұсынылды. Бірінші нұсқада 20 жыл ішінде тозудың алдын алу үшін 27 миллион жаңа зеландиялық долларын құрайтын ұзақ мерзімді күтім жоспары ұсынылды. Екінші нұсқада дереу туындайтын қауіптерді жою үшін кезең-кезеңмен қайта жаңарту қарастырылды, оның алдын ала бағасы 43 миллион жаңа зеландиялық долларды құрады. Үшінші нұсқа, құрылыс стандарттары мен мұраны бірте-бірте жақсартуға бағытталған, 80 миллион жаңа зеландиялық долларға дейін шығын болуы мүмкін. Төртінші нұсқада ғимаратты екі-үш жыл ішінде толықтай жөндеу жоспарланған, оның құны 33 миллион жаңа зеландиялық долларды құрады. Кеңес ұзақ мерзімді күтімге қарағанда толық жөндеуді жақтады және сонымен қатар нысанның қорғалуын қамтамасыз ету үшін Heritage New Zealand-бен мұра келісімін жасауды ұсынды.

Құны

Мүліктің жер ауданы және 2020 жылғы салыққа тартылатын құны 23 300 000 NZ$ құрайды.

6466 Харбор-Вью жолы

1939 жылдан бастап Майкл Джозеф Савидж (мольсворт көшесі, 47-ге дейін) Веллингтонның Нортленд аймағындағы Харбор-Вью-роуд көшесіндегі 64-66 нөмірдегі "Хилл-Хейвен" үйінде тұрды, кейін осы үйді оның ізбасары Питер Фрейзер 1949 жылға дейін пайдаланды. Бұл үй Майкл Джозеф Савидж үшін сатып алынды, "өйткені енді Парламентке жақын болудың қажеті жоқ және премьер-министр енді Торндон жазықтарының қарапайым аудандарымен шектеліп отырмайды".

Пипитеа көшесі , 41

1950 жылдан бастап Сидни Холланд Торндонның Пипитеа көшесі, 41 нөмірде тұрды. Кейіннен бұл үйді Уолтер Нэш, Кит Холиоак және Джеффри Палмер пайдаланды, сондай-ақ Джим Саттон мен Ник Смит министрлік резиденциясы ретінде қолданды. Үйде Тынық мұхиты аралдары істері министрлігі де орналасты.

Фогель үйі

1976 жылдан 1990 жылға дейін Төменгі Хатттағы Вогель үйі премьер-министрдің ресми тұрғын үйі болды. Оны Роберт Малдун пайдаланған.