Кіріспе

Қытай саясаткері (1750–1799) қытай веб-сериалы Хэшэнь (;; 1 шілде 1750 – 22 ақпан 1799) маньчжурлық Ниохуру руынан шыққан, Цинь әулетінің Цяньлун императорының жақын адамы және Қытай тарихындағы ең сыбайлас жемқор шенеунік деп есептеледі. Цяньлунның қайтысынан кейін Цзяцин императоры Хэшэньнің мүлкін тәркілеп алып, оны өзін-өзі өлтіруге мәжбүр етті. Шенеунік ретінде ол шамамен 1,1 миллиард таэль күміс жинады, бұл шамамен 270 миллиард АҚШ долларына бағаланады. Хэшэнь тарихтың ең бай адамдарының бірі ретінде танымал. Шаньбао (Шань пао; 善保) деген атпен дүниеге келген, кейін аты Хэшэнь деп өзгертілді. Оның әдепті есімі Жижай (Chih chai; 致齋) болды. Ол "Жайқызыл ту" тобының мүшесі болған.

Ұрпағы

Хешен маньчжур әскери шенеунігінің ұлы болған және маньчжур аристократтарына арналған мектепте оқыған. Ол жас кезінде анасынан айырылған. Одан асып, ол мен інісі өгей анасының қолында қиын өмір сүрген. Дегенмен, Хешен өте жақсы оқушы болды, Орта мандарин, маньчжур, моңғол және тибет тілдерін білді. 1772 жылы ол Император сарайында жұмыс істей бастады, Тыйым салынған қаланың қақпаларындағы императорлық күзетшілердің бірі болып тағайындалды. Жұмысына орналасқаннан кейін бір жыл ішінде Хешен Кіріс министрлігінің вице-президенті болып тағайындалды. Екі айдан кейін ол Ұлы кеңесші болды. Үш айдың ішінде ол тіпті жоғарылап, Императорлық үй шаруашылығы департаментінің министрі болды, бұл лауазым әдетте ең лайықты шенеуніктермен толтырылады. 1777 жылы, 27 жасында Хешенге Тыйым салынған қала ішінде атқа отыру құрметі берілді, бұл жоғары дәрежелі шенеуніктерге және қарт жастағы адамдарға ғана берілетін ерекше құрмет. Көп ұзамай Хешенге бүкіл империяның кірісін бақылауға және өзінің адал адамдарын маңызды лауазымдарға тағайындауға мүмкіндік берілді, ол Кіріс министрлігі мен Азаматтық кеңестің де билігіне ие болды. 1784 жылы Фуканган, Агуи және Ли Шияо Гансумен бірге Салар Жахрия суфилік көтерілісін басып тастады, бірақ Хешен көтеріліс кезіндегі сәтсіздігі үшін қайта шақырылды. 1790 жылы Хешеннің өзінің ұлы императордың оныншы және сүйікті қызы Хэксяоға үйленгеннен кейін Цяньлун императорының ықпалы одан әрі күшейді. Императордың құрметі мен мақұлдауына қол жеткізгеннен кейін Хешен еркін әрекет етуге мүмкіндік алды. Ол ашықтан-ашық сыбайлас жемқорлыққа және зорлық-зомбылыққа барумен айналысты. Императорлық жүйедегі оның жақтастары оның үлгісін алды, ал оның әскери серіктестері қосымша қаражаттың пайдасын алу үшін науқандарды ұзартты. Ол билік пен лауазымдарды, соның ішінде Ұлы кеңесші лауазымын алып тастады және мемлекеттік қаражатты және салық кірістерін үнемі ұрлады. Салықтар қайта-қайта көтеріліп, халықтың азаптауына себеп болды. Өкінішке орай, олардың азаптары Сары өзеннің су тасқынымен күшейді, бұл шенеуніктердің каналдар мен бөгеттерді күтіп ұстауға арналған қаражатты өздеріне жұмсауынан туындаған жанама нәтиже болды. Күріш бағасының өсуі көптеген адамдарды аштықтан өлімге ұшыратты. Бұл кең таралған сыбайлас жемқорлық пен туысқандық қарым-қатынас Цин әулетінің құлдырауына әкелген ғасырдың басталуы болды. 1793 жылы Хешен императорлық сарайға Маккартни елшілігін қабылдауға жауапты болды.

Күз

1796 жылы ақпанда Цянлун императоры тақтан бас тарғаннан кейін Хэшэннің сыбайлас жемқорлығының көлемі мен салдары айқын болды. Дегенмен, Цянлун Тайшань Хуан (Зейнеткер император) атағымен Қытайды жасырын түрде билеуін жалғастырды. 1799 жылғы 7 ақпанда Цянлунның қайтысына дейін оның мұрагері Цзяцин императоры Хэшэнды соттауға мүмкіндік алған жоқ. Бес күннен кейін Хэшэн мен министр Ду Даожао бірге тұтқындалды. Императорлық жарлықпен кінәлі деп танылған ол, баяу кесілу жазасына кесілді. Цзяцин императоры Хэшэннің қалыңдығы Гурун ханшайымы Хексяоға деген құрметінің иесі болғандықтан, осы арсыз өлімнен сақтап қалды және оның өзіне асылып өлімін табуын бұйырды. Ол 22 ақпанда өз үйінде алтын жібек арқанмен өзіне-өзі қол жұмсады. Хэшэн 24 жыл бойы императордың назарында болғандықтан, зор байлық жинады. Цзяцин императоры Хэшэннің мүлкін тәркілеген кезде, оның иеліктері мен сарайларында 2790 бөлме, жер, 10 банк филиалы, 10 ломбард филиалы, 58000 таза алтын таэль, 100 үлкен таза алтын сабан (әрқайсысы 1000 таэль), 56600 орташа күміс сабан (әрқайсысы 100 таэль), 5830000 кішкентай күміс сабан (әрқайсысы 10 таэль), 58000 шетелдік күміс доллар, 1500000 мыс тиын, 300 килограмм жоғары сапалы Цзилин женьшені, 1200 нефрит әшекей, 230 інжу-маржан білезік, 10 үлкен інжу, 10 үлкен рубин және ондаған алтын немесе күміс жиынтықтары болды. Сондай-ақ, оның 14300 иірім жібек, 20000 қой терісінен жасалған жүн, 550 түлкі терісі, 850 егермен терісі, әртүрлі қалыңдығы бар 56000 қой мен ірі қара терісі, 7000 жиынтық киім (барлық төрт маусымға арналған), 361000 қола және қалайы ыдыстар, атақты шеберлер жасаған 100000 фарфор ыдыс, 24 әсем алтын төсек (әрқайсысы сегіз түрлі асыл тастармен әшекейленген) және 460 жоғары сапалы еуропалық сағаттары болды. Оның жалпы мүлкі 1,1 миллиард таэль күміс деп бағаланды, бұл Цинь үкіметінің 15 жылдық кірісіне тең болды. Оның бас басқарушысы Лю Куанның бөлмесінде табылған қазыналар 240000 күміс таэльді құрады. Цзяцин императоры Хэшэнды 20 қылмыспен айыптады, оның ішінде билікті теріс пайдалану, императорлық құқықтарды бұзу және байлықты жинақтау болды. Хэшэн Цинь әулетінің азаматтық бюрократиясы мен әскери құрылымындағы кең таралған сыбайлас жемқорлықтың символы болды, ол бұрынғы Мин әулетінен мұраға қалған. Байрақтылар әскерде пайдасыз әдеттерге ие болды. Қытайдың Жасыл Ту армиясы ретсіз жаттығулармен айналысты және Цинь әулетінің басында көрсеткен жауынгерлік рухын жоғалтты. Цянлун императорының он ұлы жорығы 120 миллион таэльге аяқталды, ал жылдық кіріс шамамен 40 миллион таэльді құрады, бұл Хэшэн сияқты лауазымды тұлғалардан ұрлық жасаудың нәтижесінде азайды. Бұл үлкен мемлекеттік шығындар Цинь әулетінің соңғы кезеңінде қаржылық тұрақсыздыққа әкелді.

Танымал мәдениетте

Екі жүз жылдан астам уақыт бойы Хешен жаман кейіпкер рөлінде бейнеленеді және театр, кино және теледидар туындыларында жиі пайда болады. Қытай актерлері Ван Ган мен Чэнь Руи Хешен рөлін экранда ойнады: біріншісі Хешен кейіпкеріне тоқпақ дене бітімімен комедиялық реңк берді, ал екіншісі, 2003 жылғы «Цяньлон династиясы» телесериалында Хешен рөлін ойнаған актер, Ван Ганға қарағанда тарихи Хешенге көбірек ұқсайды делінеді. Гонконг актері Руко Чан 2018 жылғы TVB сериалы «Мұрагерлік соғысында» Хешен рөлін сомдады, бұл оның өмірінің соңғы 28 күнін көркем түрде бейнелейді. 1988 жылғы TVB драмы «Шаолиннен келген күшті әйел» сериалында Лау Конг Хешенді жемқор, қанға жанымды билік иесі ретінде көрсетті, ол соңында өлім жазасына кесілді.

Басқа көзқарастар

Хешеннің байлығы көбінесе оның жемқорлық іс-әрекеттерінен емес, Цянлон императорының сыйлықтарынан түскенін айтуға болады. Хешеннің жемқор шенеунік ретіндегі бейнесі оның өлімінен кейін және Цинь әулетінің тарихи мұрағаттарындағы құжаттар арқылы қалыптасты. Осы мұрағаттарда қандай мазмұн сақталарына тек император ғана шешім қабылдауға құқылы болғандықтан, Хешенге қатысты жағдайға әсер ету мүмкіндігі болды. Хешен, ықпалды шенеунік ретінде, Цзякин императорының билігіне қатер төндірді. Цянлон императоры тұсындағы шенеуніктер оның күшіне қорқып немесе қызғанышпен қараған болуы мүмкін. Цзякин императоры осы сезімдерді заңмен негіздеп, Хешенді өлім жазасына кесуі мүмкін.

Бұрынғы тұрғылықты жері

Хешеннің қайтыс болғаннан кейін бірнеше онжылдықтар өткен соң, оның бұрынғы үйі ханзада Гонгқа ресми резиденциясы ретінде берілді. Бұл үй, Ханзада Гонг сарайы деп белгілі, қазір мұражай ретінде сақталып, туристер арасында танымал орынға айналған. Ол Пекин қаласының батысындағы Qianhai Road көшесіндегі 17-үй мекенжайында орналасқан.