Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Квинти – Марундар, қашып кеткен африкалық құлдардың ұрпақтары, Суринамның орманды ішкі аймағында Коппенем өзенінің жағасында өмір сүреді. Бұл олардың тілінің атауы, және ол тілді 300-ден аз адам қолданады. Олардың тілі – голланд, португал және басқа да тілдердің ықпалына ұшыраған ағылшын тіліне негізделген креол тілі. Ол Алуку және Парамакка марундарының тілдеріне ұқсас, ал 18-ші ғасырдың ортасында Срана Тонгодан бөлініп шықты. 2014 жылы Квинти халқының саны шамамен 300 адамды құрады.
The Kwinti are a Maroon people, descendants of runaway African slaves, living in the forested interior of Suriname on the bank of the Coppename River, and the eponymous term for their language, which has fewer than 300 speakers. Their language is an English based creole with Dutch, Portuguese and other influences. It is similar to the languages spoken by the Aluku and Paramaccan Maroons, and split from Sranan Tongo in the middle 18th century. The Kwinti had a population of about 300 in 2014
Тарих
Квинти халқының екі мүмкін шығу тегі бар. Бір ауызша хабарламада 1763 жылы Гайанадағы Бербицеде болған құлдар көтерілісі айтылады, ал екіншісінде Пара ауданындағы плантация туралы мәлімдеме бар. Тайпаның алғашқы басшысы Боку болды, ол 1765 жылы қайтыс болды. Бокудан кейін, Бонидің інісі деп есептелетін Кофи басшылыққа келді. Бұл тайпа 18 ғасырдың басынан белгілі болды және Квинтилер плантацияларға бірнеше шабуылдар жасады. 19 қыркүйекте 1762 жылы голландтар Сарамакамен бейбіт келісімге келді. 1769 жылы Матавайлар Сарамакадан бөлініп, үкіметтен 1766 жылғы қарашада Онорибо плантациясына шабуыл жасаған Квинтилерге қарсы қару-жарақ сұрады. 18 ғасырдың соңында тайпа Матавайлар немесе отарлаушылардың бірнеше шабуылына ұшырады. 1850 жылдары Квинти Матавай ақсақалымен бейбіт келісімге келіп, Бовен Сарамаккада Матавай халқының арасында қоныстанды. Қазіргі уақытта екі тайпаның бірлесіп қоныстанған екі ауылы бар. Тайпаның тағы бір бөлігі Коппенем өзенінің жағасында қоныстанды, онда олар Коппенкризиені (Коппенем христиандары) құрды. Кейіннен ауыл тасталып, Битагрон және Кааманстон ауылдары құрылды. 19 ғасырда тайпа туралы ештеңе айтылмаған, 1887 жылы Суринам үкіметімен бейбіт келісімге қол қойылғанға дейін. Келісім бойынша Аламұн бас капитан болып тағайындалды, емес әже. Келісім оған Коппенем өзенінің жағасында тұратын Квинтиді басқару құқығын берді, ал Сарамакка өзенінде тұратын Квинти Матавай билігінде қалды. 1894 жылы бақылау аймағы Битагрон және Кааманстон төңірегінде шектелді, себебі жақын жерде ағаш және балата кен орындары болды. Үкіметтің өкілі ретінде постхольдер (пост иесі) тағайындалды. 20 ғасырдың басына дейін екі жақты байланыстыратын жол болды, бірақ ол қолданыстан шығып, орманның иелігіне көшті. 1970 жылы голланд үкіметі Гана мен басқа да Африка елдеріне бес Суринамдық қараңғы терілі халықтармен бірге кеңінен жарияланған тур ұйымдастырғанда, Квинти шақырылмады. 1978 жылы Матеус Корнелл Маркус Битагронның бас капитаны болып тағайындалды. 1987 жылы Суринам ішкі соғысы кезінде Битагрон Жаңғақ командасымен болған шайқастарда ішінара қирады. Кейіннен басқа ауылдарды Тукаяна Амазонкалары сыртқы әлемнен оқшаулады. Басқа ауылдар Матавай аумағында болды және Тукаяна Амазонкаларымен одақтас Лаванти Агубаканың бақылауында болды. 1989 жылдың 30 қыркүйегінде Квинти Лавантиді мойындамайтынын жариялады және өз халқы үшін әже талап етті. 2002 жылы Андре Матиас Квинти азшылықта болған ауылдарды қоспағанда, барлық ауылдарды әже ретінде басқарған алғашқы тайпа басшысы болды; ол 2018 жылы қайтыс болды. Ремон Клеменс 2020 жылы әже болып тағайындалды.
There are two possible origins of the Kwinti people. One oral account mentions the Berbice slave uprising of 1763 in Guyana, the other mentions a plantation in the Para District. The tribe was initially led by Boku who died in 1765. Boku was succeeded by Kofi, who is claimed to be an brother of Boni. The tribe was known from the early 18th century, and there had been several raids on plantations conducted by the Kwinti. On 19 September 1762, the Dutch signed a peace treaty with the Saramaka. In 1769, the Matawai split from the Saramaka, and asked the Government for weapons against the Kwinti who had raided the Onoribo plantation in November 1766. During the late 18th century the tribe was attacked many times by either the Matawai or the colonists. In the 1850s, the Kwinti had made a peace treaty with the Matawai granman, and settled among the Matawai in Boven Saramacca. There are currently two villages which are inhabited by both tribes. Another part of the tribe, settled on the Coppename River where they founded Coppencrisie (Coppename Christians). Later the village was abandoned, and the villages of Bitagron and Kaaimanston were established. During the 19th century the tribe is hardly ever mentioned until a peace treaty with the Surinamese Government is signed in 1887. The treaty appointed Alamun as a head captain and not as a granman. The treaty gives him control over the Kwinti living along the Coppename River, the Kwinti living on Saramacca River remained under the authority of the Matawai. In 1894, the area of control was delimited around Bitagron and Kaaimanston, because of nearby wood and balatá concessions. Also a posthouder (post holder) was installed to represent the government. Until the early 20th century, there used to be a trail connecting both sides, but it had fallen into disuse and was reclaimed by the jungle. In 1970, when the Dutch government organised a well published tour with the five Surinamese Maroon nations to Ghana and other African countries, the Kwinti were not invited. In 1978, Matheus Cornells Marcus was appointed as head captain in Bitagron. In 1987, during the Surinamese Interior War, Bitagron was partially destroyed during the fighting with the Jungle Commando. Later the other villages were isolated from the outside world by the Tucayana Amazonas. The other villages were in Matawai territory, and under the control of Lavanti Agubaka who was allied with the Tucayana Amazonas. On 30 September 1989, the Kwinti announced that they no longer recognized Lavanti, and demanded a granman for their nation. In 2002, André Mathias was the first tribal chief to rule as granman over all villages except for those where the Kwinti were in a minority; he died in 2018. Remon Clemens was named as granman in 2020.
Дін
Марундардың дәстүрлі діні – Винти. Матауимен ортақ аймақта, Йоханнес Кинг атты Матауи миссионері олардың алғашқы марун миссионері болғаннан кейін Моравия шіркеуі үлкен табысқа жетті. Моравия шіркеуі Кааиманстонда миссия жұмысын жүргізді, ал 1920 жылдары католик шіркеуі Коппенэме аймағында миссионерлік қызметін бастады.
The traditional religion of the Maroons is Winti. In the shared area with the Matawai, the Moravian Church had been highly successful after Johannes King, a Matawai, became their first Maroon missionary. The Moravian Church operated a mission in Kaaimanston, and in the 1920s, the Catholic Church started missionary activities in the Coppename area.