Кіріспе
Британдық Колумбиядағы Джорджия бұғазындағы арал, Канада. Тексада аралы – Британдық Колумбияның Джорджия бұғазында орналасқан үлкен арал. Жер аумағы бар, ол Перс шығанағы аралдарының ең ірісі және Вашингтондағы Уидби аралы мен Дискавери аралдарының Квадра аралынан кейін Джорджия бұғазындағы үшінші ірі арал. Бұрын маңызды кен өндіру және орман шаруашылығы орталығы болған, онда салыстырмалы түрде көп халық тұрған. Тексаданың өнеркәсібі көбінесе жойылды және 1950 жылдары құлдырау басталғаннан бері халқы азайды. Қазіргі уақытта ол жылы сулары мен көркем жағажайларымен танымал шалғайдағы коттедждер мен кемпингтерге арналған орын ретінде танылады.
Texada Island is a large island located in the Strait of Georgia of British Columbia, Canada. With an area of , it is the largest island of the Gulf Islands and the third largest island in the Strait of Georgia after Whidbey Island in Washington and Quadra Island of the Discovery Islands. Once a major mining and logging centre home to a fairly large population, Texada's industry has largely disappeared and its population shrunk since the decline began in the 1950s. In the present, it is mostly recognized as an out of the way cottage and camping destination known for its warm waters and scenic beaches.
Тарих
Тексаданы испандық теңіз саяхатшысы Хосе Мария Нарваез 1791 жылғы Франсиско де Элиза экспедициясы кезінде испандық контр-адмиралы Феликс де Техаданың құрметіне атады. Нарваез қазіргі Ласкети аралына Исла-де-Тексада, ал Тексада аралына Ислас-де-Сан-Феликс деген ат берді. 1791 жылдың соңында Элиза мен Хуан Карраско салған карталар «Тексада» атауын қазіргі Тексада аралына көшірді. Конфедерация құрылған кезде аралдың солтүстік жағы балық аулау портына айналды. 1898 жылы Олив және Гарри Трейт Ван-Андада мыс тапты, осыдан мыс пен алтынға бай Корнелл кеніші пайда болды. Онда теміржол, трамвай және қала салынды. Бұл қауым американдық кен өндіруші капиталист Эдвард Блюетттің әйелі Кэрри Ван Анданың есімімен аталады. Дж. Д. Рокфеллер темір кеніне инвестиция жасады, бірақ Эвереттке жақын Монте-Кристо, Вашингтонтағы кәсіпорнында ақшасын жоғалтып, оны тез сатты. Темір кендерін Сан-Францискодағы танымал «Юнион Айрон Воркс» компаниясы сатып алды. Канадалық инвесторлар сэр Уильям Маккензи мен Дональд Манн да Ван-Анда кеніштеріне қызығушылық танытты. Осы кезеңде Техадада фермалар, бау-бақшалар, орман шаруашылығы және пилорамалар құрылды. Ғасырдың басында мыс өндірісі гүлденді, бірақ кен орындары бірнеше жыл ғана өнім берді. Ван-Андада опера театры мен қытайлар ауданы болды. Ван-Анда қалашығы бірнеше рет өртке ұшырады, соңғысы 1917 жылы болды. Осы шарада Ванкуверден Ван-Андаға дейін жарыс кемелері жүргізілді. Жағалаудағы паромдар аралды жақын орналасқан Ванкувер және Нанаимо қалаларымен байланыстырды. Одақтық кемелер тоқтатылғаннан кейін аралға алғашқы паром «Атревида» келді. Британ Колумбиясының «Union Steamship Company» компаниясына тиесілі «Чеслаки» кемесі 1913 жылдың 22 қаңтарында Ван-Анда жанында апатқа ұшырап, жеті адамның өмірін қиды. 1923 жылы Стюарт шығанағында танымал BC Sternwheeler R. P. Rithet жағаға тірелді. 2004 жылдың 6 қарашасында Дасти Дэвисон басқарған «Мансон» буксирі Техада аралының жағасында батып кетті.
География
Тексада аралы Солтүстік шығанақтың аралдарының ең үлкені, ұзындығы шамамен және ені шамамен, солтүстік-батыс–оңтүстік-шығыс осында орналасқан. Солтүстік ұшы Пауэлл-Ривер қаласынан оңтүстік-батысқа қарай және Күн сәулесі жағалауындағы Сешельт түбегінің батысында жатыр. Тексада материктен және Нельсон аралынан солтүстік-шығыста Маласпина бұғазымен, ал Ласкети аралынан оңтүстік-батыс жағында Сабина арнасымен бөлінген. Солтүстік-батыс жағынан Аггиксон аралынан Алжирин асуымен бөлініп, батыс жағының ¾ бөлігі Грузия бұғазымен шектеседі. Архипелагтағы басқа аралдар – Ласкети, Джедедия, Аггиксон, Нельсон, Эрнандо және Савари аралдары. Тексаданың жағалауында, әсіресе оңтүстік-батыс жағалауында көптеген кішігірім аралдар мен жартастар кездеседі. Аралдың ішкі бөлігі толығымен орманды және бірнеше тауды қамтиды. Аралда түрлі өлшемдегі көптеген көлдер бар, олардың ішіндегі ең ірісі – Пріст көлі. Тексада аралының ең биік нүктесі – Шепферд тауының шыңы, аралдың оңтүстік-шығыс бөлігіне жақын, теңіз деңгейінен 852 метр биіктікте орналасқан.
Геология
Тексадада нарықтық егін шаруашылығына жарамды жарық және топырақ жағдайларының үйлесімі бар.
Флора мен фауна
Аралдың орман, су және аспан кеңістігінде өсімдіктер мен жануарлардың алуан түрлерін кездестіруге болады. Тексада аралы Британдық Колумбияның жағалау аймағына тән өсімдіктердің көп бөлігіне мекенжай болып табылады. Дегенмен, оның орманды аймағы көршілес жағалаулардан ерекшеленеді, себебі онда жағалау емес, ішкі аймаққа тән қарағайдың көп мөлшері өседі; бұл түрлердің диаметрі жарты метрден аспайтын және биіктігі 60 метрден жоғары ағаштардың рекордтық өлшемдерінде кездеседі. Аралдың орманды аймақтарында Дуглас шыршасы және қызыл терек те басым түрлер болып табылады. Қызыл кедр, батыс ақ қарағай, Ситка қарағай, батыс гемі, алып шырша және үлкен жапырақты клен ағаштары аз мөлшерде өседі. Арбус теңіз жағасында көптеп кездеседі, бірақ аралдың ішкі бөлігінде табылмайды. Орманның төменгі қабатын жүздеген бұта түрлері құрайды, олардың ішінде қылыш тәрізді папоротник және бұғы мүйізді папоротник ең көп таралғандары. Аралға тән ірі жануарлар тек қара құйрықты Ситка елігінің кіші түрінен тұрады. Көршілес аралдар мен материктен айырмашылығы, Тексадада қасқыр, пума немесе аю сияқты жыртқыш сүтқоректілер жоқ. Осының салдарынан, бұғылардың саны көршілес аймақтарға қарағанда тығыз, және оларды аралдың жолдары бойында жиі көруге болады. Бұғылардың көптігі Тексаданы күз мезгілінде аң ауруға танымал орынға айналдырды. Ракун мен егеуқұйрық аралға жасанды түрде әкелінген. Таспа жыландары барлық аймақтарда кең таралған, ал аралдың кейбір көлдерінде тұщы су бақалары аз мөлшерде кездеседі. Ақбас бүркіт, индейка бүркіт, қарға және түрлі тоңқылдақтар сияқты ірі құстар осы аймақта көптеп табылады. Аралды қоршап тұрған Грузия бұғазында Oncorhynchus (Тынық мұхиты лососі), Lingcod, Rock cod және жағалаудағы қандаһар алабұғасы сияқты көптеген түрлерге балық аулау жиі жүргізіледі. Аралдың ішкі көлдерінде бірнеше түрдің балықтары, соның ішінде тек осы аралға тән ерекше түрдің шағаласы бар. Аралдың үлкен өзендерінде лосось шабақтарының кішкентай ағындары бар. Тексада аралының және көршілес тастардың жағалауында түрлі мөрлердің көбею ошақтары орналасқан; теңіз суыры сирек кездеседі, бірақ кейде көруге болады. Мөрлермен қоректенетін оркалар аралдың жағалауына өте жақын жерде кездесетін жалғыз ірі теңіз сүтқоректілері болып табылады. Басқа киттер мен дельфиндер бұғаз арқылы көшіп өтеді, бірақ құрлыққа жақын жерде сирек көрінеді.
Парктер мен туризм
Тексада аралы – әсіресе жаз және күз айларында, көп танылмаған, табиғат аясындағы туристік бағыт. Арал балық аулау, аң аулау, құстарды бақылау, жағалауда кемпинг құру және каякпен жүзуге белгілі. Сонымен қатар, кейбір жерлерде тамаша жаяу серуендеуге және жүзуге мүмкіндік бар. Жаз айларында аралдың төңірегіндегі су температурасы 20 градусқа дейін көтеріледі, бұл оны су спортымен айналысуға танымал етеді. Бірнеше аймақтық саябақтар мен орман шаруашылығы участаларында кемпингтер ұйымдастырылған, олардың кейбіреулері басқаларына қарағанда шалқарырақ орналасқан. Гиллис шығанағының оңтүстігінде орналасқан Shelter Point аймақтық паркі – қайық түсіру алаңшасы бар, танымал және көркі жарасымды кемпинг орны. Шингл жағажайы – суға түсуге ыңғайлы, табиғаты әсем, шалқар кемпинг. Бобс көлі және Андерсон шығанағы – бұл паром терминалынан 4x4 көліктерімен ұзақ жолмен, шамамен 3 сағаттық сапар қажет болатын, орман кесу жолдарының шетінде орналасқан өте шалқар кемпингтер. Аралдың оңтүстік бөлігінде екі провинциялық парк орналасқан: Андерсон шығанағы провинциялық паркі және Оңтүстік Тексада аралы провинциялық паркі. Андерсон шығанағына Бобс көліндегі қиыршық тас жолдың соңынан оңтүстікке қарай созылатын ұзын топырақ жолмен жетуге болады. Бұл бағытта жылдар бойы нашарлағандықтан 4x4 көлігі міндетті, соңғы 15 шақырымды жүруге бір жарым сағат уақыт кетеді. Оңтүстік Тексада паркіне тек қайықпен немесе қалың бұталардың арасымен қана жетуге болады.
Демография және қызмет көрсету
Үш негізгі елді мекен – Гиллис Бэй, Блаббер Бэй және Ван Анда, барлығы аралдың солтүстік жартысында орналасқан. Елді мекендер арасындағы басты жолдар бойында көптеген жер учаскелері мен ірі шаруашылықтар бар; аралдағы көптеген үйлер жазғы демалыс орындары болып табылады және жылдың бір бөлігінде ғана тұрғызылады. Гиллис шығанағына жақын орналасқан Кранби көлі сумен жабдықтайды. Бұрын аралдың оңтүстік ұшында Андерсон шығанағы деген шағын елді мекен болған, бірақ соңғы тұрғыны 2000-ші жылдары көшіп кеткен, ал ол жер қалың өсімдіктерге толып кеткен. Бұл аралдың оңтүстік жартысын дерлік толық қалдырып, оны халық тұратын солтүстік жартысына жалғайтын жалғыз топырақ жол бар. Демографиялық есепке сәйкес, тұрақты халқы шамамен 1200 адамды құрайды және одан азайды деп күтілуде. Оңтүстік және батыстағы Джорджия бұғазындағы барлық аралдардан өзгеше, Тексада аралы Аралдар сеніміне кірмейді. Аралда екі дүкен, кітапхана, несие одағы, жанармай құю станциясы, бастауыш мектеп, қонақ үй, жатақтар, зират, екі мұражай, екі өрт сөндіру бөлімі, екі қолға жиналған дүкен, R. C. M. P. бөлімі, жедел жәрдем станциясы және екі пошта бөлімі бар. Басты дүкендер мен қонақ үйлерден басқа, аралдағы бірнеше шаруашылықтар туристерге өнім сатады және жыл сайын жазғы шаруалар базары өткізіледі.
Көлік
Аралға көлікпен, велосипедпен және жаяу жүріп өтуге Пауэлл-Риверден BC Ferries компаниясы басқаратын Island Discovery (бұрынғы North Island Princess) кемесімен күніне 10 рет жүзіледі. Тексада аралының паром терминалы Блаббер шығанағында орналасқан. "Үшбұрышты маршрут" деп аталған пилоттық жоба аясында BC Ferries аралдан тікелей Комокске Салиш Игл кемесімен қатынайтын рейстер ұсынды; бірақ COVID-19 пандемиясы саяхат көлемін азайтқандықтан бұл рейстер тоқтатылды. Тексада аралына Тексада/Гиллис-Бей әуежайы қызмет көрсетеді. Онда жеке және чартерлік рейстерге арналған 914 метрлік (3000 фут) асфальтталған ұшу-қону жолағы бар. Бұрынғы KD Air әуекомпаниясы Ванкувер және Куаликум-Бичтен Гиллис-Бей әуежайына жоспарланған рейстерді жүргізген. Аралдың оңтүстік ұшындағы Андерсон шығанағында бұрын топырақтан жасалған ұшу-қону жолағы бар әуежай болған, бірақ ол уақыт өте өсіп кеткен. Аралда екі негізгі жол бар: Гиллис-Бей жолы және Блаббер-Бей жолы. Екеуі де шағын ауылдық тас жолдар стандартына сай келіп, екі қатарлы. Кіші асфальтталған жолдар карьерлерге, әуежайға, Shelter Point паркіне қосылады және елді мекендердегі тұрғындарға қызмет көрсетеді. Ван-Андадан аралдың екінші жартысына баратын "жоғарғы жол" бар. Аралдың басқа шалғай аймақтарына тас жолдардан бастап, топырақ жолдармен жетуге болады. Аралдың оңтүстік жартысына, соның ішінде бұрынғы Андерсон шығанағына бару қиын, өйткені жалғыз топырақ жол жылдар бойына нашарлап, тозығы жеткен.
Өнеркәсіп
Бұрын ірі кен өндіру және орман шаруашылығы орталығы болған аралдың өнеркәсібі көбінесе құлдырап, халық санының азаюына әкелді. Қазіргі уақытта аралда негізгі жұмыспен қамту көзін қамтамасыз ететін бірнеше карьерлер мен шағын көлемдегі орман кесу операциялары ғана белсенді қалпында. Арал бір кезде жылына 5 миллион тонна әк тас өндірген, бірақ соңғы экономикалық жағдайлар сұранысты төмендетті. 1982 жылы салынған BC Hydro 500 кВ электр желісі, Чики Дунсмуир желісі деп аталады, ол аралдың ортасымен шығыстан батысқа қарай өтеді және Ванкувер аралына қуат жеткізетін су асты электр беру желісінің екі бөлігін байланыстырады. 1989 жылы салынған FortisBC табиғи газ құбыры оңтүстіктен солтүстікке қарай жүреді, онда ол екіге бөлініп, Пауэлл-Ривер және Ванкувер аралына газ жеткізеді.
СЖҚ-ның дау-дамайлары
2007 жылы Westpac LNG компаниясы Техаданың солтүстік жағындағы Кидди Пойнтта сұйытылған табиғи газды (СЖГ) қабылдау терминалын және газбен электр энергиясын өндіру жобасын салу ниетін білдірді. Жобаға байланысты пікір қақтығыстары жылдам күшейді: сол жылы Техада тұрғындары Texada Action Now қозғалысын қайта жандандырды, ал Грузия шығанағы аймағындағы көптеген табиғатты қорғау, экологиялық, қоғамдық және еңбек ұйымдарынан құралған СЖГ-ге қарсы альянс құрылды. 2009 жылдың жазына қарай жоба әлемдік экономикалық төмендеуге байланысты уақытша тоқтатылды.