Кіріспе
Телекоммуникация саласында үштік қызмет деп үш маңызды қызметті – жоғары жылдамдықты кеңжолақты интернетке қолжеткізу, теледидар және уақытқа сезімтал телефон қызметтерін – бір кеңжолақты қосылым арқылы ұсынуды білдіреді. Бұл тәсіл бір жеткізуші арқылы бірнеше қызметтің бірігуіне баса назар аудап, пайдаланушыларға қолайлылықты арттыру және қызмет көрсетуді оңайлатуды мақсат етеді.
Төрт еселік ойын
Төрттік қызмет (немесе төрт еселік қызмет) мобильді байланысты да біріктіреді, көбінесе екі режимді мобильді және хотспот негізіндегі телефондарды қолдай отырып, олар үштік қызметке қосылған үй желісінің көлеміне келген кезде GSM-нен Wi-Fi-ға ауысады. Rogers Home Calling Zone (Rogers – канадалық нарықтағы жетекші оператор) сияқты осы типтегі жалпы қолжетімді желі қызметтері шалушыға өз үй Wi-Fi желісінің көлеміне кіруге және одан шығуға мүмкіндік береді, ал олар желінің көлемінен тыс өткізген уақыт үшін ғана GSM тарифтерін төлейді. Үйдегі қоңыраулар IP желісі арқылы маршрутизацияланады және ай сайын белгілі бір тарифпен төленеді. Аусу үшін үзіліс немесе рұқсат қажет емес – шалушы желінің көлеміне кірген немесе шыққан сайын жұмсақ ауысу автоматты түрде жүзеге асырылады.
КТҚ
2000 жылға қарай кабельдік теледидар компаниялары көптеген клиенттерге бір физикалық арна арқылы үш қызметті (теледидар, телефон, интернет) ұсына алатын техникалық мүмкіндікке ие болды, себебі олардың желілері жүздеген бейнеарнаны таратуға жеткілікті өткізу қабілетіне ие еді. Солтүстік Америкада кабельдік теледидардың басты бәсекелесі – спутниктер болды, олар физикалық заңдар геосинхронды спутникке салған кешігу салдарынан дауыс және интерактивті кеңжолақты қызметтерде бәсекелесе алмады – кейде сөйлеген мен естіген арасында толық бір секундқа дейін кешігу туындады. Дауыс және интернетке қол жеткізу үшін кабельдік желілердің басты бәсекелесі – телекоммуникациялық компаниялар еді, олар көптеген нарықтарда DSL технологиясының жеткілікті өткізу қабілетін қамтамасыз ете алмауына байланысты теледидар саласында әлі де бәсекелесе алмады. Клиенттерге жақын оптикалық талшық желісін орнату кезінде аралық маркетингтік қадам ретінде AT&T, Verizon және Xfinity сияқты телекоммуникациялық компаниялар спутниктік теледидар провайдерлерімен бірлесіп, теледидар, телефон және интернет қызметтерін біріктіріп сатуға келісім жасады, бірақ спутник арқылы және телефон желісі арқылы ұсынылатын қызметтер техникалық жағынан байланысты емес. Сымсыз телефон желілеріне ие телекоммуникациялық компаниялар да осы пакеттік қызметтерге қосымша сымсыз байланыс қызметін ұсынды, себебі көптеген кабельдік компаниялар сымсыз желілеріне ие емес.
Жұмысқа орналастыру
Алғашқы үштік қызметті 1997 жылы АҚШ-тың Cox Communications операторы іске қосты, ол гибридті талшықты-коаксиалдық желі арқылы цифрлық және аналогты теледидар приставкаларын, Arris International компаниясының цифрлық телефония құрылғыларын және Motorola компаниясының кабельдік модем жүйесін пайдалана отырып жеткізілді. АҚШ-та үштік қызметтерді кабельдік теледидар операторларымен қатар, бір-бірімен тікелей бәсекелесетін телекоммуникация операторлары да ұсынады. Провайдерлер интеграцияланған шешімнің қызмет көрсетушіні таңдауды қалаған клиенттер үшін мүмкіндік шығындарын арттырады, көбірек өнімдерді бірге сатуға мүмкіндік береді және G.hn және IEEE P1901 технологиясын, оның жоғары қызмет көрсету және енгізу мүмкіндіктерімен, кем дегенде тағы он жылға жуық уақытқа электр компанияларын тежеп тұруы мүмкін деп күтеді. АҚШ-тан тыс, әсіресе Эквадор, Пәкістан, Үндістан, Жапония және Қытай елдерінде электр компаниялары көне технологияларды озуда көбінесе сәттірек болды. Швейцария мен Швецияда қара талшық үйлерге тарифтік төлемдер бойынша сенімді түрде қол жеткізіледі (Швейцарияда әр үйге төрт қара талшық жүргізіледі), бұл 40 Гбит/с жылдамдықты қолдайды, бірақ кері байланыс әдетте жаһандық қызметтерге 10 Мбит/с-тан жоғары қосылымдарды қолдамайды. 2007 жылдан бері Италиядағы қолжетімділік провайдерлері "Fiber for Italy" атты бастамаға қатысып келеді, оның мақсаты үш және төрттік қызметтерді ұсыну үшін тұтынушыларға 100 Мбит/с симметриялық өткізу қабілетін қамтамасыз ететін инфрақұрылым құру. Басқа үштік қызметтерді іске қосқандарға Deutsche Telekom, Vmedia, Telecom Italia, Swisscom, Telekom Austria және Telus кіреді.
Реттеу
Үш қызметтің (телекоммуникация, кабельдік телевидение және интернет) қызметтерін реттеу мәселесі бойынша көптеген және қарқынды күрестер жүріп жатыр, өйткені ірі телекоммуникациялық компаниялар мен кабельдік операторлар жаңа бәсекелестерді ығыстыруға тырысады. Екі сала да тарихи тұрғыдан монополия ретінде қалыптасқандықтан, реттеуші органдарды өз ықпалына алу олар үшін бағалар мен қызмет көрсету шарттарымен қатар маңызды құзыреттілікке айналған. Кабельдік операторлар жергілікті телефон қызметі үшін телекоммуникациялық компаниялармен бәсекелесуді қалайды, бірақ телекоммуникациялық компаниялардың телевидение қызметі үшін олармен бәсекелесуіне кедергі келтіруді көздейді. Телекоммуникациялық компаниялар телевидение қызметін ұсынуды қалайды, бірақ кабельдік операторлардың телефон қызметіне бәсекелестігін тоқтатуға тырысады. Екі сала да өздерінің талаптарын қоғамдық мүдделерді қорғау мақсатындағы шаралар деп сипаттайды. 2007 жылдың наурыз айында кабельдік операторлар Федералды байланыс комиссиясының (FCC) шешімімен үлкен жеңіске жетті. FCC екі штаттық мемлекеттік қызмет комиссиясының шешімін жоққа шығарып, ірі телекоммуникациялық компаниялардың VoIP (интернет-телефония) қызметтеріне қосылуын міндеттеді. Оңтүстік Каролина және Небраска штаттарындағы реттеуші органдар жергілікті телекоммуникациялық компанияларға Time Warner Cable компаниясының штаттарында жергілікті телефон қызметін ұсынуына кедергі келтіруге рұқсат берген еді. Сол күні FCC телекоммуникациялық компанияларға қарсы кабельдік теледидар компанияларымен бәсекелесуге ниеттенген муниципалитеттер мен штаттардың өкілеттіктерін шектеді. Тұтынушылар тобы FCC-нің бұл шешіміне наразылық білдірді, өйткені телекоммуникациялық компаниялардың тек ең бай аудандарға ғана қызмет көрсетуі мүмкін деп қорқады. Телевидение қызметін ұсынуға ниеттенген телекоммуникациялық компаниялар мен жергілікті билік арасындағы негізгі келіспеушілік – жергілікті биліктердің әдетте "құрылыс" және қоғамдық қолжетімділік талаптарын қоюы, нәтижесінде кабельдік провайдер белгілі бір мерзім ішінде бүкіл қаланы желімен қамтамасыз етуге міндетті болады. FCC-нің үш республикалық мүшесі бұл шешімді қолдады, ал екі демократ мүшесі қарсы дауыс берді, сондай-ақ біреуі АҚШ Конгресі немесе соттар бұл шешімді жоққа шығаруы мүмкін екенін болжады. 2007 жылдың қазанында Hartford Courant газеті Коннектикут штатының реттеуші органдары AT&T компаниясына кабельдік лицензия алғанға дейін IPTV қызметіне жаңа клиенттерді тіркеуді тоқтатуды бұйырғанын хабарлады. AT&T бұл шешімге сот арқылы қарсы тұратынын мәлімдеді.
Телекоммуникациялық қызмет
Жергілікті телефон стансасы операторлары үшін (LEC) үш қызметті (triple play) оптикалық талшық және цифрлық абоненттік желі (DSL) технологияларын (талшық сақинасы деп аталады) біріктіре отырып, тұрғын үй абоненттеріне жеткізіледі. Бұл конфигурация алыс жерлерге оптикалық байланыс арқылы қол жеткізеді, ал абонент үйіне соңғы шақырымды қамтамасыз ету үшін қолданыстағы POTS бұрмаланған жұп кабельдері арқылы DSL қолданылады. Кабельдік теледидар операторлары абоненттерге кеңжолақты қолжеткізуді ұсыну үшін гибридтік коаксиалды-талшықты (HFC) архитектураны пайдаланады, бірақ соңғы шақырымды тарату стандарты үшін бұрмаланған жұптың орнына қолданыстағы коаксиалды кабельді қолданады. Абоненттердің үйлері тұрғын үйлерде, көппәтерлі үйлерде немесе тіпті кеңселерде орналасуы мүмкін. Бұрмаланған жұп арқылы DSL пайдаланыла отырып, теледидар контенті IPTV арқылы жеткізіледі, онда контент абонентке MPEG 2 тасымалдау форматында ағынды жіберіледі. HFC желісінде теледидар аналогты және цифрлық теледидар сигналдарының араласуы мүмкін. Абонент үйінде орнатылған декодер (STB) абонентке бағдарламаларды басқаруға және «талап бойынша фильмдер» сияқты жаңа бейне қызметтерін тапсыруға мүмкіндік береді. Интернетке қол жеткізу асинхронды режимдегі деректерді беру (ATM) немесе DOCSIS арқылы қамтамасыз етіледі, әдетте абонентке Ethernet порты түрінде ұсынылады. Дауыстық қызмет ескі телефон желісінің бөлігі ретінде дәстүрлі POTS (Plain Old Telephone Service) интерфейсі арқылы немесе IP телефониясы (VoIP) арқылы ұсынылуы мүмкін. HFC желісінде дауыс VoIP арқылы жеткізіледі. Кейбір провайдерлер үйге Ethernet желісін және талшықты оптикалық желіні де енгізуде, бұл үш қызметті қолдайды және кеңжолақты таратуды ескі желіге бейімдеудің қиындықтарын жоққа шығарады. Бұл жаңа құрылыстарда жиі кездеседі, онда барлық қызметтерді жеткізу үшін бір желіні құру арқылы капиталдық шығындар азаяды. Егер әрбір пәтерге талшықты қосу мүмкін болмаса, көппәтерлі үйлерде (MDU) телекоммуникациялық компаниялар көбінесе VDSL-ді қолданыстағы мыс кабельдер арқылы, қолданыстағы телекоммуникациялық шкафта орналасқан орталық оптикалық желі терминалы арқылы жеке пәтерлерге қосу үшін пайдаланады. Мұндай қысқа қашықтықта DSL, жақын жердегі орталық стансадан DSL арқылы жергілікті желі арқылы (базалық DSL-де кең таралғандай) мүмкін болатыннан әлдеқайда жоғары жылдамдықтарды жеткізе алады.
Сымсыз
Үш қызметтің біріктірілуі "төрт қызметтің біріктірілуі" терминіне әкелді, онда сымсыз байланыс бейне, интернетке қолжеткізу және дауыстық телефон қызметін ұсынудың тағы бір құралы ретінде пайда болды. CDMA және GSM стандарттарының 3G, 4G немесе UMTS технологияларын пайдалануы, қызмет провайдерлеріне төрт қызметтің біріктірілуіне қадам жасап, өзге провайдерлерге қарағанда бәсекелестік артықшылыққа ие болуға мүмкіндік береді. Қызметтерді біріктіру (үш немесе төрт қызмет түрінде) көп қызмет деп аталады. WiMax немесе 802.16 сияқты басқа да жетілдірілген технологиялар, жаңа нарыққа кіргендерге үш қызметтің біріктірілуін ұйымдастыруға мүмкіндік берді. Көптеген сарапшылар бұл, телекоммуникациялық қызметтердің жиынтық пакетін ұсынатын белгілі провайдерлер үшін жаңа және күрделі бәсекелестікке алып келеді деп болжайды.
Қуатты интеграциялау
Бұл қызметтерді IEEE P1901/G.hn сияқты технологияларды қолдана отырып, BPL желісі арқылы ұсынуға болады. Құрылғылардың бәрі AC тогына (немесе 802.3af немесе 802.3at арқылы DC тогына тәуелді, ал олар PoE концентраторында AC тогына тәуелді болғандықтан), оларды тек бір кабельмен қуатпен және гигабит деректермен қосу сымдарды тарту шығындарын азайтады, сонымен қатар көптеген бөлмелерде қуат сымдары бар.
Бизнес
Үш қызметті ұсынудағы қиындықтар көбінесе технологияға емес, дұрыс бизнес-модельді, артқы процестерді, клиенттерге қолдау көрсетуді және экономикалық жағдайды анықтаумен байланысты. Мысалы, түрлі абоненттік топтарға жауап беру үшін дұрыс есептеу платформасын пайдалану немесе қызметті енгізуді қаржылық тұрғыдан негіздеу үшін жеткілікті абонент тығыздығына қол жеткізу – үш қызметті ұсыну туралы шешімдерге әсер ететін бірнеше фактор. Жоғарыда айтылған қиындықтардан өзге, үш қызметті іске қосуда бірқатар техникалық мәселелер де бар. Дауыс, бейне және жоғары жылдамдықты деректердің әрқайсысының ерекшеліктері әртүрлі және осы қызметтерге қол жеткізуді қамтамасыз ететін желіге әртүрлі жүктеме салады. Дауыс қызметтері джиттерге (кешігуге) сезімтал, ал бейне және деректер қызметтері пакеттердің жоғалуына көбірек бейім. Қызмет провайдері кабельдік немесе DSL желісі сияқты ортақ желі ресурсын пайдаланғанда, әртүрлі қызметтердің талаптарына бейімделу үшін қызмет сапасын қамтамасыз ететін механизмдерді қолданатын желілік құралдарды пайдалана алады.