Кіріспе

Қыз Мариямның тағы бір атауы – Кармел тауының Әйел Ханымы немесе Кармел Діңгезі, бұл Қыз Мариямға, оның Кармел орденінің қамқоршысы ретінде, әсіресе католик шіркеуінде берілген атау. Алғашқы кармелиттер – 12-ғасырдың соңы мен 13-ғасырдың басы мен ортасында Қасиетті Жердегі Кармел тауында ғұмыр кешкен христиан шөлге шыққандары. Олар өз шөлге шыққан орындарының арасында Қасиетті Діңгезді құрмет тұтып, оған арналған шіркеу салды, оны «жердің ханымы» деп, рыцарлық дәстүрдегі терминдермен атады. Кармел тауының Әйел Ханымы 19-ғасырда Чилидің қамқоршысы ретінде қабылданды. 15-ғасырдан бері Кармел тауының Әйел Ханымына деген құлшыныс Кармел тауының Әйел Ханымының скапулярына, сондай-ақ қоңыр скапуляр деп белгілі, шоғырланған. Дәстүр бойынша, Мария Скапулярды Симон Сток (1165–1265) есімді ерте кармелитке сыйлаған делінеді. Кармел тауының Әйел Ханымының литургиялық мерекесі 16 шілдеде тойланады. Кармел тауының Әйел Ханымының салтанатты литургиялық мерекесі бірінші рет 14-ғасырдың соңында Англияда тойланған болуы мүмкін. Оның мақсаты – Кармел орденінің қамқоршысы Қыз Мариямға, оның орденге қиын алғашқы жылдары көрсеткен игіліктері үшін алғыс айту болды. Бұл мереке 1374 жылы Кембридж қаласында «Бақытты Мариям Діңгезінің бауырлары» деген атағы расталғаннан кейін құрылған болуы мүмкін. Таңдалған күн – 17 шілде; бірақ Еуропа құрлығында бұл күн Әулие Алексидің мерекесімен келіспегендіктен, 16 шілдеге ауыстырылды, ол Рим католик шіркеуінің күнтізбесінде Кармел тауының Әйел Ханымының мерекесі ретінде сақталып қалды. Латын тіліндегі «Flos Carmeli» («Кармель гүлі») деген мағына беретін поэма алғаш рет осы қасиетті ән ретінде пайда болды.

Тарих

Кармелиттер ордені кресттік жорықтар мемлекеттерінде құрылған жалғыз діни орден болды. 13 ғасырда оның бір бөлігі батысқа, Англияға көшіп, 1241–1242 жылдары бөлімше құрып, онда тіркелді. 14 ғасырдың соңында алғаш рет куәландырылған дәстүр бойынша, Симон Сток, Кармелиттер ордені Англияға көшкеннен кейін көп ұзамай, оның алғашқы ағылшын бас басқарушысы болған деп есептеледі. Стоктың көрінісінде Мария, кім шкапуляр киіп қайтыс болса, олардың құтылатынын уәделеді. Бұл – киген адамның Марияға арналуын және Кармелиттер орденімен байланысын көрсететін діни құрал. Ол оның ерекше қорғауын білдіреді және кигендерді оған ерекше арналуға шақырады. 1642 жылы Джон Шерон атты кармелит, Симон Стоктың хатшысы Питер Суоннингтон жазған 13 ғасырға жататын хат екенін айтқан құжатты жариялады. 20 ғасырдың басынан бері тарихшылар бұл хаттың, ең болмаса Шеронның өзінің жасаған жалғандық екеніне келісім білдірді. Бірақ Стоктың көрінісі көптеген шкапулярға табынушылар тарапынан ұзақ уақыт бойы қабылданып келді. Жалған Суоннингтон хатында 1251 жылдың 16 шілдесі көрініс күні деп көрсетілген (16 шілде – Кармел тауындағы Әйелдің мерекесі күні), бұл осы мереке күні мен шкапулярға табынудың арасында ғасырлар бойы берік байланысқа әкелді. Қолда бар тарихи деректерге сүйенсек, Кармел тауындағы Әйелдің литургиялық мерекесі бастапқыда Қоңыр шкапулярмен немесе Стоктың Ыйық Марияны көру дәстүрімен тікелей байланысты болған жоқ. Бұл дәстүр, сондай-ақ Ыйық Симонға табыну дәстүрі бірте-бірте өркендеді. Соңғысы 1435 жылдан бастап Сток қайтыс болған Бордода, 1458 жылдан бастап Ирландия мен Англияда және 1564 жылдан бастап Орденнің қалған бөлігінде тіркелген. Тарихшылар Стоктың Мария мен шкапулярды көріп-көргеніне ұзақ уақыттан бері күмән келтіріп келеді. Симон Сток ресми түрде қасиетті деп жарияланбаса да, оның мерекесі шіркеуде тойланды. Мереке 16 шілдеде Әйелдің литургиялық мерекесін тойлаумен аяқталады. Бронкстің Бельмонт (Кіші Италия) ауданында 187-ші көшеде, Кармел тауындағы Әйелдің приход шіркеуі орналасқан жерде шеру өткізіледі.

Тазалау орнымен байланысы

Орта ғасырлардан бері Кармел тауының Әйкеніз Тазару және өлімнен кейінгі күнәлардан арылумен байланысты. Кейбір бейнелерде ол періштелермен және қоңыр сқапуляр киген адамдармен бірге бейнеленеді, олар оның шаفاعат етуін тілейді. 1613 жылы шіркеу Кармел тауының Әйкеніздің Тазару орнына түсіп келе жатқан бейнелерін жасауға тыйым салды, себебі Қарауыл сқапулярмен байланысты белгілі бір артықшылықтар туралы қате уағыздар таратылды ("Саббатиналық артықшылық" деп аталады). Бұл артықшылық 1613 жылғы Киелі Офис жарлығында жазылған. Ол Кармел тауының сқапуляр бауырластығының кешірімдер мен артықшылықтар тізіміне толығымен енгізілді (сурет салуға тыйым салатын сөздерді қоспағанда). XXI ғасырда кармелиттер Саббатиналық артықшылықты қолдамайды. Олар Мәриямның жалпы көмегіне және өлімнен кейін адамдарға дұға арқылы көмектесуіне сенуді, әсіресе оның қоңыр сқапулярды ықыласпен кигендерге көмектесуіне және Мәриямға, әсіресе оған арналған сенбі күндері құлшылық етуге шақырады.

Көріністер

Бүгінде Италиядағы Аквафондатада шағын ғибадатхана бар, онда 1841 жылдың 16 шілдесінде Кармель тауының Әзіресі Мәриям пайда болған деп хабарланады. 1917 жылы Фатималық Анамыздың көрушілері Мәриямның атауларының бірі ретінде Кармель тауының Әзіресін атады. Люция әпкесінің айтуынша, соңғы аян кезінде Құдай анасы Кармель тауының Әзіресі ретінде пайда болды, себебі Ол барлық адамдардың Қоңыр шәліні киюін қалайды, әсіресе Розарий дұғасын оқығанда.

Кереметтер

Италияның Пальми қаласында 1894 жылғы жер сілкінісінің жылдық мерекесі жыл сайын 16 қарашада тойланады. Жер сілкінісінің ошағы осы қалада орналасқан. Осы оқиғамен байланысты "Кармель тауындағы Әзіре Қыздың кереметі" деп аталады. Жер сілкінісіне 17 күн бұрын, көптеген сенімділер Кармель тауындағы Әзіре Қыздың мүсінінде көздерінің қозғалысын және бет түсінің өзгеруін байқағандарын хабарлады. Жергілікті және ұлттық баспасөз бұл оқиғалар туралы жариялады. 16 қараша күні кешке сенімділер мүсінді иықтарына көтеріп, қала көшелерімен шеру жасады. Шеру қаланың соңына жеткенде, күшті жер сілкінісі Пальми ауданының барлық бөлігін шарлады, соның салдарынан жол бойындағы көптеген ескі үйлер қирады. Бірақ, 15 мыңға жуық халқы бар қалада бар болғаны тоғыз адам қаза тапты, себебі халықтың көп бөлігі шеруді тамашалау үшін көшеде болды және қираған ғимараттардың ішінде қалып қоймады. Сондықтан қала әр жыл сайын 1894 жылғы шеруді отшашу, шамдар және мерекелік орындарымен бірге тойлайды. Католик шіркеуі бұл кереметті ресми түрде мойындады. 1896 жылдың 16 қарашасында Ватикан тарапынан 1895 жылдың 22 қыркүйегінде шығарылған жарлыққа сәйкес, Әзіре Қыздың мүсініне тәж кигізілді.

Бейбітшілік қозғалысында пайдалану

Бірінші атом бомбасы АҚШ-та 1945 жылғы 16 шілдеде Аламогордо, Нью-Мексико маңындағы Тринити сынақ алаңында жарылды. Католик соғысқа қарсы қозғалысы осы күнді және Кармел тауындағы Әзіре Марияның мерекесі арасындағы сәйкестікті пайдаланды. 1990 жылы Католик шіркеуінің Шығыс обрядының (Византиялық Мелькиттік) дін қызметкері Эммануэль Чарльз Маккарти Нью-Мексико шөліндегі Тринити орнында Кармел тауының Әзіре Мариясынан кешірім тілеу және қорғаныш сұрау үшін "16 шілде – жиырма төрт сағаттық дұға күнін" бастады. Жыл сайын 16 шілдеде Тринити орнында бейбітшілік және ядролық қаруды жою үшін дұға ғибадаттары өткізіледі.

Мүсіндер галереясы

Кармел тауындағы Әзіре Қыз Марияның мүсіндері көбінесе оны қоңыр рақаппен бейнеленеді.