Измаил қаласы: тарих, география және маңызы

Кіріспе

Одесса облысы, Украинадағы қала

Ресейлік соғыс кемелерінің класы.
Ресей тарихнамасында Измайл 18 ғасырда орыс генералы Александр Суворовтың Османдық Измайл бекінісін шабуылдауымен байланысты. Бұл Измайл облысының орталығы болған, бірақ 1954 жылы Измайл облысы Одесса облысына қосылғандықтан енді олай емес. Бұл Дунай дельтасындағы Килия саласында орналасқан ең ірі украин порты. Сондай-ақ, бұл Украинаның Буджак аймағындағы ең ірі қала. Осыған байланысты, Измайл тамақ өңдеу өнеркәсібінің орталығы және танымал аймақтық туристік орын. Бұл сонымен қатар өзенде жұмыс істейтін Украина Әскери-теңіз күштерінің және Украина Теңіз сақшыларының базасы болып табылады. Дүниежүзілік қорының Измайл аралдары аймақтық ландшафт паркі жақын жерде орналасқан. Халық саны:

Тарих

Ликовисси деп аталған Измайл бекінісін 12 ғасырда Генуялық саудагерлер салған. Ол қысқа уақыт бойы Валахияға (14 ғасыр) тиесілі болды, себебі Дунайдан солтүстікке қарай орналасқан аумақ Бассарабтардың иеліктерінің бірі болды (кейін жер оларға Бессарабия деп аталды). Қала алғаш рет Осман империясының ұлы визирі Аяшлы Исмаил-пашаның атынан алынған Исмаилие деген атпен аталды. Қала Сұлтан Мурад III-нің жарлығымен құрылған, ол жерді өткелдің айналасында, оның харемінің басшысы болған Хабаши Мехмед Ағаның меншігіне айналдырған. Мехмед Аға қаласын құрған Мехмедабад деп аталды, оның маңызы бойынша ол тіпті Бағдадпен салыстырылды, бірақ оның ауқымы, әрине, бірдей емес. XIV ғасырдың соңынан бастап Измайл Молдавияның билігінде болды. 1484 жылы Осман мемлекеті аумақты жаулап алды, сол кезден бастап Осман протектораты болды (1538 жылдан бастап тікелей билікте). 16 ғасырдың басынан бастап бұл Буджак аймағындағы Осман империясының басты бекінісі болды. 1569 жылы солтүстіктегі Кавказдан шыққан Сұлтан Селим II өзінің ноғайлық азаматтарымен Измайлды қоныстандырды. 1770 жылы орыс генералы Николай Репнин Измайл бекінісін басып алғаннан кейін, оны түріктер қатты нығайтты, сондықтан оны ешқашан қайтадан басып алмады. Сұлтан қамалдың қолға түспейтіндігімен мақтанады, бірақ 1787–1792 жылдардағы орыс-түрік соғысы кезінде орыс армиясының қолбасшысы Александр Суворов 1790 жылы 22 желтоқсанда оны сәтті шабуылдады. Қамал ішіндегі Осман әскерлеріне Ресейдің ультиматумын мақтанышпен қабылдамай, соңына дейін тұру туралы бұйрық берілді. Бұл жеңіліс Осман империясында апат ретінде қарастырылса, Ресейде ол елдің алғашқы ұлттық әнұранында даңқталды, «Жеңіс күркірі естілсін!». Суворов «Исмаилдің тұтқындалғанын 1791 жылы патшайым Екатеринаға итке құшақпен хабарлаған, шабуыл үйден-үйге, бөлмеден-бөлмеге дейін жүргізілгеннен кейін, қаладағы әрбір мұсылман еркек, әйел және бала үш күндік бақылаусыз қырғын кезінде қаза тапты, 40 000 түрік өлді, бірнеше жүз адам тұтқынға алынды. Сосын, ол ағылшын саяхатшысына: «Қорбандық аяқталған соң, мен шатырыма барып жыладым», - деді. Соғыс аяқталғаннан кейін Измайл Осман империясына қайтарылды, бірақ Ресей әскерлері оны үшінші рет 1809 жылы 14 қыркүйекте басып алды. 1812 жылғы Бухарест келісімінің негізінде Бессарабияның қалған бөлігімен бірге Ресейге берілгеннен кейін қала толығымен қайта құрылды. Аралас собор (1822–1836), Туған жері (1823), Қасиетті Николай (1833) және тағы басқа бірнеше шіркеулер сол уақытқа жатады. Измайлдың ең көне ғимараты – 15 немесе 16 ғасырда салынған, 1810 жылы шіркеуге айналған және қазіргі уақытта 1790 жылғы Измайл дауылына арналған мұражай орналасқан шағын түрік мешіті. Ресей Қырым соғысында жеңілгеннен кейін қала Молдавия княздігіне қайтарылды, ол көп ұзамай Румыния княздіктерінің құрамына кірді. Ресей 1877–1878 жылдардағы орыс-түрік соғысынан кейін Измайлға қайтадан билік құрды. 1917 жылы Ресей империясының ыдырауымен және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1918 жылы 22 қаңтарда Дунай флотилиясының әскерлерімен болған шайқастан кейін қала Румыния армиясы басып алды. Сол жылы бүкіл Бессарабияның өкілі деп санайтын Кишиневтің Сфатул Țării аймағын Румыниямен ресми түрде біріктіруге дауыс берді. Бұл одақты Париж шартында Ұлыбритания, Франция және Италия мойындады, бірақ Бессарабияға қатысты аумақтық талаптарды білдірген Кеңес Одағы мойындамады. 1940 жылы және екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оны Кеңес Қызыл Армиясы басып алды және (Молотов-Риббентроп келісімінің нәтижесінде 1940 жылдың тамызында) Украина ССР-іне кірді; 1941 жылы аймақты Румыния армиясы басып алды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі Кеңес дәуірінде қалаға көптеген ресейліктер мен украиндықтар көшіп келіп, оның этникалық құрамын біртіндеп өзгертті. 1940 жылы Измайл облысы құрылды және 1954 жылы облыс Одесса облысына қосылғанға дейін қала оның әкімшілік орталығы болды. 1991 жылдың 24 тамызынан бастап Измайл тәуелсіз Украинаның құрамына кірді. 2020 жылдың 18 шілдесіне дейін Измайл облыстық маңызы бар қала ретінде тіркелді және Районға жатпайтын болса да, Измайл ауданының әкімшілік орталығы болды. 2020 жылдың шілдесінде Украинаның әкімшілік реформасының аясында Одесса облысының райының саны жетіге дейін қысқарды, Измайл қаласы Измайл райына біріктірілді. Измаил қаласының орталығында Александр Суворов ескерткіші 2022 жылдың 12 қарашасында уақытша сақталған, қала депутаттары оны тұрақты түрде қайда сақталатынын шешкенге дейін.

The fortress of Izmail, then known as Licovrissi, was built by Genoese merchants in the 12th century. It belonged for a short period of time to Wallachia (14th century) – as the territory north of the Danube was one of the possessions of the Basarabs (later the land being named after them, Bessarabia). The town was first mentioned with the name Ismailiye, derived from the name of the Ottoman grand vizier Ayaşlı Ismail Pasha. The city was founded by a decree of Sultan Murad III, with a deed where he made the land around the crossing point, property of Habeshi Mehmed Agha which was the head of his harem. The city that Mehmed Agha founded was called after him Mehmedabad and in its significance it was even compared to Baghdad although the scale, of course, is not the same. From the end of the 14th century, Izmail was under the rule of Moldavia. In 1484, the Ottoman state conquered the territory, which became from that moment an Ottoman protectorate (under direct rule from 1538). Since the early 16th century it was the main Ottoman fortress in the Budjak region. In 1569 Sultan Selim II settled Izmail with his Nogai subjects, originally from the North Caucasus. After Russian general Nicholas Repnin took the fortress of Izmail in 1770, it was heavily refortified by the Turks, so as never to be captured again. The Sultan boasted that the fortress was impregnable, but during the Russo Turkish War of 1787–1792 the Russian Army commander Alexander Suvorov successfully stormed it on 22 December 1790. Ottoman forces inside the fortress had the orders to stand their ground to the end, haughtily declining the Russian ultimatum. The defeat was seen as a catastrophe in the Ottoman Empire, while in Russia it was glorified in the country's first national anthem, Let the thunder of victory sound!. Suvorov "announced the capture of Ismail in 1791 to the Tsarina Catherine in a doggerel couplet, after the assault had been pressed from house to house, room to room, and nearly every Muslim man, woman and child in the city had been killed in three days of uncontrolled massacre, 40,000 Turks dead, a few hundred taken into captivity. For all his bluffness, Suvorov later told an English traveler that when the massacre was over he went back to his tent and wept." At the end of the war, Izmail was returned to the Ottoman Empire, but Russian forces took it for the third time on 14 September 1809. After it was ceded to Russia with the rest of Bessarabia by the 1812 Treaty of Bucharest, the town was rebuilt thoroughly. The Intercession Cathedral (1822–36), the churches of Nativity (1823), St. Nicholas (1833) and several others date back to that time. Izmail's oldest building is the small Turkish mosque, erected either in the 15th or 16th centuries, converted into a church in 1810 and currently housing a museum dedicated to the 1790 storm of Izmail. After Russia lost the Crimean War, the town returned to the Principality of Moldavia, which would soon become part of the Romanian Principalities. Russia gained control of Izmail again after the Russo Turkish War of 1877–1878. With the breakup of the Russian Empire in 1917 and in the aftermath of World War I, the city was occupied by the Romanian Army on 22 January 1918, after a skirmish with troops of the Danube flotilla. Later that year, the Sfatul Țării of Chișinău, which claimed to be the representative of the whole of Bessarabia, voted to formally unite the region with Romania. This union was recognized by the United Kingdom, France and Italy in the Treaty of Paris, but not by the Soviet Union which had territorial claims over Bessarabia. In 1940, and again during World War II, it was occupied by the Soviet Red Army and included (August 1940, as a result of Molotov–Ribbentrop Pact ) in the Ukrainian SSR; the region was occupied in 1941 by the Romanian Army participating in Operation Barbarossa. During the Soviet period following World War II, many Russians and Ukrainians migrated to the town, gradually changing its ethnic composition. Izmail Oblast was formed in 1940 and the town remained its administrative center until the oblast was merged to Odesa Oblast in 1954. Since 24 August 1991, Izmail has been part of independent Ukraine. Until 18 July 2020, Izmail was incorporated as a city of oblast significance and served as the administrative center of Izmail Raion though it did not belong to the raion. In July 2020, as part of the administrative reform of Ukraine, which reduced the number of raions of Odesa Oblast to seven, the city of Izmail was merged into Izmail Raion. The monument to Alexander Suvorov in Izmail's city centre was placed in temporary storage on 12 November 2022, until city deputies decide where it will be kept permanently.

Орналасқан жері

Қала Дунай дельтасында, Чилия саласының оң жағасында орналасқан. Өзеннің қарсы бетінде Румыния жатыр. Қала Ялпух, Кухурлуй, Котлабух сияқты бірнеше көлдермен және көптеген кішкентай көлдермен қоршалған. Қала Бессарабияның оңтүстік бөлігі – Буджак даласы деп аталатын аймақта орналасқан. Дунайдың қарсы жағалауы Тюльча жайлауларымен көтеріледі.

Климат

Кёппен климаттық жіктелімі бойынша, Измаил ыстық жазғы ылғалды континенталды климат (Dfa) немесе ылғалды субтропиктік климат (Cfa) аймағында орналасқан, бұл изотерманың қолданылуына байланысты. Измаил төрт айқын маусым мен жыл бойына мол жауын-шашынға ие, бұл оңтүстік аймақтарына тән. Жазда ауа ыстық әрі ылғалды, температура қаланың теңіз деңгейінен биіктігімен біршама жұмсатылады. Қысы салқын, бірақ ауытқулы, жылына шамамен 48 күн температура нөлден төмен түседі.