Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Карн-Меньин – Уэльстің Пемброкшир графтығындағы Пресели тауларындағы тік жарлы тас тізбектерінің жиынтығы.
Carn Menyn is a grouping of craggy rock outcrops or tors in the Preseli Hills in the Welsh county of Pembrokeshire.
Атауы және орналасқан жері
Бұл атау "майлы тас" дегенді білдіреді. Кейде оны Карн Меини ("тастардың тасы") деп атайды, бірақ бұл бастапқы атаудың кейінгі замандағы бұрмалануы. Карн-Меньин Пресели жотасының үстінде, Бедд-Артур тас орнатылған жеріне жақын орналасқан. Ол аймақтағы басқа торларға ұқсас, дақты долериттің бірнеше шөгінділерінен тұрады, және жақын жерде бірнеше тарихқа дейінгі орналасқан жерлер анықталған. Таудың шатыры айналасындағы жерлерге және Кардиган шығанағы арқылы Ллин түбегіне кең көрініс ашады.
The name means "butter rock". It is sometimes called Carn Meini ("rock of stones"), but this is a modern corruption of the original name. Carn Menyn sits on top of the Preseli ridge, close to the stone setting of Bedd Arthur. It consists of a series of outcrops of spotted dolerite similar to that of other tors in the area, and several other prehistoric sites have been identified nearby. The mountain top setting provides commanding views across the surrounding countryside and across Cardigan Bay to the Llŷn Peninsula.
Көк тас
Кейбіреулер Карн-Меньинді Стоунхендждегі көк тастардың басты көзі деп санайды. Сэр Эндрю Рамзи оны алғаш рет 19 ғасырдың ортасында ұсынды. 1920 жылдардың басында Х.Х. Томас петрографиялық талдау арқылы көптеген көк тастар Пресели тауларынан келгенін көрсетті, ал 2005 жылы Тимоти Дарвилл мен Джефф Уэйнрайт басқарып өткізген жұмыс Карн-Меньин негізгі карьер екенін қолдады. Бұл пікірге басқалар қарсы шығады, ал Уильямс Торп пен Ашық университетінен басқалар Стоунхендж көк тастары кем дегенде жиырма түрлі жерден алынғанын, ал Карн-Гоедог қыраты (батысқа қарай шамамен бір мильдей жерде) нүсқалы долериттердің ең мүмкін көзі екенін айтады. 2002 және 2004 жылдар аралығында Strumble Preseli Ancient Communities and Environment Study (SPACES) жүргізген зерттеулер тау беткейінің жоғарғы бөлігінде, мойнында тас қабырғасы бар тік беткейлі жартасты қоршауды анықтады. Аумағы шамамен 3500 шаршы метр болатын бұл қоршауда бірнеше долериттің тас шоғырлары бар, олардың әрқайсысы бағанаға айналуға болатын пішінде табиғи түрде жарылған. Жартылай өңделген мегалиттер шашырап жатыр, олар үлкен тас шоғырлардан қарапайым тетіктермен шығарылған сияқты. Бұл «жартылай өңделген мегалиттердің» тарихқа дейінгі кезеңге жата ма әлде соңғы уақытта жасалған ма деген мәселе даулы, себебі бұл аймақ кем дегенде 300 жыл бойы шаруалар қауымы қақпа тас бағаналарын, қаптамаларды және құрылыс тақталарын жинау үшін пайдаланып келген. Геохимиялық талдаулар Стоунхендждің ішкі ат жарты айындағы кейбір көк тастар Карн-Меньин, Карн-Гоедог, Карн-Брезеб, Серриг-Марчжогион және Пресели тауларындағы басқа да жерлерден келгенін көрсетті, ал риолит сынықтары Карн-Алудан және одан да алыс жерлерден келген болуы мүмкін. Карн-Меньиндегі тастың кейінірек пайдаланылғанына дәлелдер табылды. Жақын жердегі екі шіркеу мен көптеген үйлер Карн-Меньин тасынан салынған. Дегенмен, бұл тас мегалиттік немесе ритуалдық құрылыстарда артықшылықпен қолданылмаған. Mynydd Preseli-дегі барлық тас шоғырлары ғимараттар мен егістік шекараларында қолданылған, егер атқа жегілген шаналар мен арбалармен кіруге мүмкіндік болса. 2005 жылдың сәуір айында жүргізілген қазба жұмыстары қоршаудың аумағын нақтылады, бірақ ешқандай мәдени заттар табылған жоқ. Сол жылы Уэльстің бардтар ордасының сол кездегі архидруиды Робин Льюис Daily Telegraph газетіне көк тастарды Стоунхенджден Пресели тауларына қайтару туралы ұсыныс жазды. Бұл мәселе «Көк тастарды қайтару» атты сахналық қойылымның да тақырыбы болды. 2013 және 2014 жылдары Бевинс, Иксер және Пирс жүргізген геологиялық зерттеулер Ашық университетінің Стоунхендждегі нүсқалы долериттер Карн-Гоедогтан келгенін, Карн-Меньиннен емес екенін растады.
Carn Menyn is believed by some to have been the main source for the bluestones used at Stonehenge. Sir Andrew Ramsey first suggested it as a contender in the mid nineteenth century. In the early 1920s HH Thomas showed through petrographic analysis that many of the bluestones had come from the Preseli Hills, and in 2005 work led by Timothy Darvill and Geoff Wainwright supported the idea that Carn Menyn was the primary quarry. This is disputed by others, and Williams Thorpe and others from the Open University have suggested that the Stonehenge bluestones came from at least twenty different places, with the Carn Goedog dyke about one mile to the west as the most likely source for the spotted dolerites. Survey work between 2002 and 2004 by the Strumble Preseli Ancient Communities and Environment Study (SPACES) recorded an enclosure on the upper part of the outcrop consisting of a steep sided promontory with a bank of stones across its neck. Although only around 3,500 square metres in area the enclosure contains several dolerite outcrops, each naturally fractured into shapes that could be formed into columns. Semi worked megaliths lay scattered around apparently having been simply levered out from the larger outcrops. It is debatable whether these "semi worked megaliths" are prehistoric or recent, since this area has been used by the farming community for at least 300 years for the collection of stone gateposts, lintels and building slabs. Geochemical analysis has shown that some of the bluestones from the inner horseshoe at Stonehenge probably came from Carn Menyn, Carn Goedog, Carn Breseb, Cerrig Marchogion and other sites in the Preseli Hills, while rhyolite fragments may have come from Carn Alw and further afield. Evidence for later exploitation of the stone at Carn Menyn has been found despite the site's remoteness. Two nearby chapels and many houses in the area were built from Carn Menyn stone. However, this stone was not used preferentially in megalithic or ritual structures—stone from all of the outcrops or tors on Mynydd Preseli has been used in buildings and field boundaries, so long as access by horse drawn sleds and carts was possible. In April 2005 an excavation at the site clarified the extent of the enclosure but did not retrieve any cultural material. The same year, the then Archdruid of the Welsh Gorsedd of Bards, Robyn Lewis, wrote to the Daily Telegraph proposing that the Bluestones be returned from Stonehenge to the Preseli Hills. This was also the subject of a stage play called Bringing Back the Bluestones. Geological studies by Bevins, Ixer and Pearce in 2013 and 2014 have confirmed the suggestion of the Open University team that the spotted dolerites at Stonehenge have come from Carn Goedog and not Carn Menyn.