Кіріспе
Йорк қаласындағы спорт стадионы, 1932–2021 жылдар
Англияның Йорк қаласындағы Бутэм Крессент стадионы Йорк Сити футбол клубы мен Йорк Сити Найтс регби лигасы клубының үйі болды. Сыйымдылығы 8 256 адамдық бұл стадион қала орталығына жақын, Йорк теміржол станциясынан бір шақырымнан астам қашықтықта орналасқан. 2023 жылғы ақпан айына дейін стадион жаңа үйлер салу үшін толықтай бұзылды. Йорк Сити клубы Йорк крикет клубынан Бутэм Крессенттегі жерді қала шетіндегі Фулфордгейттегі бұрынғы алаңдарының орнына жалға алған. Стадион төрт айда салынды және 1932 жылғы 31 тамызда ашылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде «Халықтық трибунасы» әуе шабуылынан қорғанысқа пайдаланылды, ал Шиптон көшесінің соңындағы үйлерге бомба түскенде стадион аз зақым көрді. Йорк 1948 жылы Бутэм Крессентті 4075 фунт стерлингке сатып алды. 1959 жылы стадионға шамдар орнатылды, ал 1995 жылы олар екі есе қуаттырақ шамдармен ауыстырылды. 1980 жылдардың басында жаттығу залы, кеңселер және шенеуніктерге арналған лаунж салынды. Шиптон көшесінің соңына шатыр орнатылғаннан кейін 1991 жылы Дэвид Лонгхерст трибунасы ашылды, ол 1990 жылы стадионда матч кезінде қайтыс болған бұрынғы Йорк ойыншысы Дэвид Лонгхерсттің құрметіне аталды. Бутэм Крессент 1932 жылдан 2004 жылға дейін және 2012 жылдан 2016 жылға дейін Футбол лигасының матчтарын қабылдады, екі рет те Йорк клубының төменгі лигаға түсуімен аяқталды. 2005 жылдан 2010 жылға дейін стадион «Nestlé» компаниясымен жасалған демеушілік келісім аясында «KitKat Crescent» деп аталды. Йорк Сити клубы 2021 жылдың басында Бутэм Крессенттен Хантингтондағы Йорк қауымдастық стадионына көшіп, ал Бутэм Крессенттің жері тұрғын үйлер салуға пайдаланылады. Бутэм Крессент төрт трибунадан тұрды: «Басты трибуна», «Халықтық трибуна», «Дэвид Лонгхерст трибунасы» және «Гросвенор Роуд Енд». Стадионда лигалық, бейтарап клубтардың, мектеп оқушылары мен жастардың халықаралық матчтары өткізілді. Футболдан басқа, онда концерттер, фейерверк шоулары, американдық футбол, регби лигасы матчтары және сыра фестивальдері ұйымдастырылды. 1938 жылғы наурыз айында Хаддерсфилд Таунға қарсы ФА кубогы матчында 28 123 адамдық рекордтық көрермен саны тіркелді. 1948–1949 маусымдарындағы ең жоғары орташа көрермен саны 10 412 адамды құрады.
Құрылысы және алғашқы жылдары
Йорк Сити ФК 1922 жылдан 1932 жылға дейін Йорк қаласының оңтүстік шетінде орналасқан Фулфордтағы Фулфордгет стадионында ойнады. Көптеген жанкүйерлер үшін бұл жерге жету қиын болды, себебі стадион теміржол стансасынан қашықта жатқан еді, ал Фулфордқа қатынайтын трамвай жолы тек бір рельстік болды. Футбол лигасының екінші және үшінші маусымдарында көрермендер саны азайды, мұны директорлар Фулфордгеттің орналасқан жерімен байланыстырды. Йорк крикет клубы 1932 жылдың қаңтарында 50 жыл бойы өз үйі болған Бутэм Крессентті тастап, Виггинтон Роудтағы жаңа алаңға көшті. Ботам Жарты ай стадионына алдын ала талқылаулар мен сапарлар жасалды. Йорк клубының жаңа стадионының пішіні дұрыс емес, төрт жағынан қоршалған еді: оңтүстік жағынан тар жол, батыс жағынан казарма, солтүстік жағынан мектеп пен қайырымдылық үйлері, ал шығыс жағынан қатарласап тұрған үйлер. Халық трибунасы Фулфордгеттегі террасаның бөліктерін пайдаланып батыс жағына орнатылды, ал негізгі трибуна оның қарама-қарсы жағына салынды. Стадион 1932 жылдың 31 тамызында ресми түрде ашылды, сол күні Йорк Үшінші дивизионның Солтүлік тобында Стокпорт Каунтимен ойын өткізді. Ботам Крессенттегі алғашқы төрт маусымда көрермендер саны Фулфордгеттегіден жоғары болған жоқ, кейде тіпті азайды. Стадионның алғашқы жылдарында бірнеше мәселелер туды: алаңның сапасы сынға ілікті. 1934 жылдың наурыз айында төреші мен жарақатты төрешілер киім ауыстыру бөлмесінде ақаулы жылытқыштан шыққан газға уланып есінен танып қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Халық трибунасының артындағы туннель Шиптон көшесіндегі мектеп оқушылары мен қызметкерлері үшін бомбадан қорғану орыны ретінде пайдаланылды. Гросвенор Роуд жағындағы төбелерге терең дренаж жүргізіліп, бетон құйылды, сондай-ақ дыбыс күшейткіш жабдық орнатылды. 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында жанкүйерлер клубының және Шиптон көшесі жағының күш-жігері арқасында Халық трибунасындағы террасаға бетон құйылды. 1955 жылдың жазында негізгі трибуна Шиптон көшесіне қарай кеңейтілді, бұл қаржы ФА кубогынан түскен табыспен және трибунаны кеңейту қорымен қаржыландырылды. 1956 жылы қауіпсіздік шарасы ретінде және қосымша төбелер мен террасаны қолдау үшін Гросвенор Роуд жағында 3000 фунт стерлингтен астам сомаға бетон қабырға салынды. Бұл жақсартулар стадионның сыйымдылығын 23 600 адамға дейін арттырды. 1957-1958 жылдары стадионда Бірінші дивизион командаларына қарсы екі ФА кубогы матчы өтті: Бирмингем Сити 3:0 есебімен жеңілді, содан кейін Болтон Уондерерстермен 0:0 есебімен тең түсті, бұл 23 600 көрерменді тартты.
Қосымша жақсартулар мен жаңа стенд
Йорк 1961–62 жылғы Лига кубогының ширек финалына жетті, ал алдыңғы турларда Бристоль Сити, Лестер Сити, Уотфорд және Борнмут пен Боскомб Атлетик Бутэм Крессентте жеңіліске ұшырады. Шиптон-стрит-Эндтегі жарты уақыт көрсеткіш тақтасы 1965 жылы қолданыстан шығарылды, бірақ жарнамалық тақта ретінде сақталды. 1974–75 маусымында, Йорк Екінші дивизиондағы алғашқы маусымында, Популярлы трибунаға орындықтар орнатылды. Бұл стадионның отыру сыйымдылығын 2762 орынға дейін арттырды. 1988 жылдың көктемінде Shipton Street Roof Appeal іске қосылып, трибунаға қаражат жинау мақсатындағы қайырымдастық шаралар ұйымдастырылды. Оның отбасының келісімімен Дэвид Лонгхерст еске алу қоры құрылды, ал барлық түскен қаржы төбеге арналған жинаққа қосылды. 1993–94 жылдары Бас трибунаның тұрақшасы орындықтармен жабдылып, жабылды, ал трибунаға жасалған соңғы жұмыстарға 220 000 фунт стерлинг жұмсалды. 1995 жылдың мамырында 11 000 фунт стерлингке жаңа дренаж жүйесі орнатылды, бұл қыс айларында алаңның сапасын жақсартуға мүмкіндік берді. 1995 жылдың маусымында 122 000 фунт стерлингке жаңа шамдар орнатылды, олар бастапқы шамдардан екі есе қуатты болғанымен, биіктігі төмен болды. 2001 жылдың желтоқсанында клуб төрағасы Дуглас Крейг клубты және стадионды 4,5 миллион фунт стерлингке сатуға ұсынды. 2002 жылдың 30 маусымында стадион жабылатыны және Хантингтон стадионына көшу мүмкіндігі талқыланды. 2002 жылдың наурызында клубты Джон Батчелор сатып алды; ол Йорк жаңа стадион салынғанға дейін Бутэм Крессентте қала беретінін мәлімдеді, бірақ бұрынғы 25 жылдық жалдау шарты 2003 жылдың маусымында аяқталатын жаңа келісіммен ауыстырылды. Батчелор Клифтон-Мурда жаңа стадион салу жоспарларын айтты, ал BCH акцияларының 10% иесі болған Persimmon Бутэм Крессент орнында 93 үй салуға жоспарлап, тиісті өтініштерді ұсынды. 2003 жылдың наурызында Йорк стадионды жалға алу мерзімін 2004 жылдың мамырына дейін ұзартты, ал Supporters' Trust иелігінде Хантингтон стадионына көшу жоспарлары жасалды. Стадионды Футбол лигасының стандарттарына сәйкес келтіру жоспарларымен байланысты қиындықтар туындады, сондықтан клуб Бутэм Крессентте қалуды жөн көрді. 2004 жылдың ақпанында Йорк Футбол стадиондарын жақсарту қорынан (FSIF) 2 миллион фунт стерлинг несие алғаннан кейін Бутэм Крессентті сатып алды. 2005 жылдың қаңтарында Nestlé клубка 100 000 фунт стерлинг сыйлық ретінде берген демеушілік келісімнің аясында стадион KitKat Crescent деп аталды. Бұл қаржы клубтың BCH директорларына, Persimmon және стадионды сатып алғандағы мөр бажын төлеудегі кемшілікті жабуға жұмсалды. Стадион әлі де көбінесе Бутэм Крессент деп аталатын. Йорк 2012–13 маусымында Футбол лигасына оралды, ал олардың Бутэм Крессенттегі екінші лигадағы алғашқы матчы 2012 жылдың 18 тамызында Wycombe Wanderers клубынан 3–1 есебімен жеңілді, бұл ойынды 4591 көрермен тамашалады. Клуб 2016–17 маусымында Ұлттық лигаға түсті, бұл Футбол лигасына қайта оралғаннан кейінгі төрт жылдық кезеңнің соңы болды. Бутэм Крессентте өткен соңғы матчта Йорк Сити Guiseley AFC клубын қабылдады, ал Йорк орта қорғаушысы Джош Кинг ойынның жалғыз голын соқты, бұл ойын стадиондағы соңғы гол болғанын ешкім білмеді. 2021 жылдың 24 сәуірінде өткен қайырымдылық матчы жергілікті қайырымдылық ұйымдарға 4000 фунт стерлинг көмектесті. Стадион 1990 жылдардан бері ешқандай ірі инвестиция алмады және Бас трибуна төбесіндегі тесіктер, Гросвенор Роуд трибунасының құлау қаупі, дренаж жүйесіндегі ақаулар және дәретханалардың нашар жағдайы сияқты мәселелерге тап болды. Бутэм Крессент 2022 жылдың сәуірінде Persimmon Homes компаниясына ресми түрде тапсырылды және бірнеше аптадан кейін бұзу жұмыстары басталды.
Болашақ
FSIF-тың қарыз шарттары клубтан 2007 жылға дейін жаңа стадионға арналған жерді анықтауды, ал 2009 жылға дейін егжей-тегжейлі жоспарлау рұқсатын алуды талап етті, қаржылық санкциялардан сақтану үшін. Персимон әлі де сол жерде 93 үй салуды жоспарлап отыр, ал сатудан түскен түсім жаңа стадион құрылысына бағытталатын еді. 2008 жылдың наурызында Йорк клубының басқарушы директоры Джейсон Макгилл, «1932 жылғы стадионды күтіп-ұстауға және коммерциялық және табыс әкелу мүмкіндіктері шектеулі стадионды күтіп-ұстау үшін жыл сайынғы 60 000 фунт стерлинг жұмсалады» деген себепті жаңа стадионға көшу қажеттігінің себебі ретінде келтірді. Клуб 2007 жылдың соңына дейін ресми түрде жерді анықтамағанына қарамастан, FSIF жасалған прогреске қанағаттанғандықтан қаржылық айыппұлдар салынбады. Дегенмен, Макгиллдің сөзіне сүйенсек, таңдалған жерге қатысты жоспарлар 2008 жылдың наурызына дейін тоқтап қалды. Йорк қалалық кеңесі 2008 жылдың мамыр айында Йорк және қаланың регби лигасы клубы Йорк Сити Найтс пайдаланатын қоғамдық стадион салуға міндеттенетінін жариялады. 2010 жылдың шілдесінде кеңес Хантингтон стадионының орнында, Хантингтон қаласындағы Монкс-Кроста 6000 орындық стадион салуды жөн көрді. 2014 жылдың тамызында Гринвич Лейзер Лтд кеңестің 8000 орындық стадион, демалыс кешені және қоғамдық орталықты салуға басымдық берілген мердігері болып тағайындалды. Құрылыс 2017 жылдың желтоқсанында басталды және 2019 жылдың ортасында аяқталуы тиіс еді. Көптеген кешігулерден кейін стадион 2020 жылдың желтоқсанында аяқталып, оператор GLL-ге тапсырылды. 2021 жылдың ақпан айында Йорк Сити мен AFC Fylde арасындағы алғашқы ойын Файлдтің 3:1 есебімен жеңісімен аяқталды, ал Алекс Уитмор стадиондағы бірінші голды соқты.
Құрылымы мен құрылғылары
Ойын алаңы 8256 жанкүйерді қабылдай алатын, оның ішінде 3409 орындық болды және төрт трибунадан тұрды: Басты трибуна, Халық трибунасы, Дэвид Лонгхерст трибунасы және Гросвенор Роуд Енді. Онда ойыншылардың киім ауыстыратын бөлмелері, клуб кеңселері, билет кассалары және қонақтарға арналған жайлар болды, сондай-ақ бірнеше тірек бағаналары да бар еді. Алдыңғы жағында Отбасылық трибунасы орналасқан, онда балалар мен оларды күтушілерге жеңілдіктер қарастырылған. Оның қарсысында Халық трибунасы болды – жабық, толық отыратын трибуна, бірнеше тірек бағаналарымен және төбесінде теледидар операторларына арналған платформасымен. Бұдан өзге, сырттан келген жанкүйерлерге Гросвенор Роуд Ендіге ең жақын орналасқан Халық трибунасының 332 орындығын пайдалануға рұқсат берілді. Шөптен жасалған ойын алаңының өлшемдері… 1988 жылдың наурыз айында директорлар кеңесі ұзақ және үздік қызметі үшін бас бақташы Брайн Фостерге алтын сағат сыйлады. Оған іргелес әлеуметтік клуб орналасқан, ол 2015 жылдың тамыз айынан бері «1922 Бар» деп аталады, сондай-ақ ойыншыларға арналған бар да бар.
Көлік
Жер Йорк теміржол станциясынан бір шақырымнан астам қашықтықта орналасқан. Вокзал Лондонның Кингс-Кросс теміржол станциясы мен Эдинбургтың Уэверли теміржол станциясы арасындағы Шығыс жағалау магистральдық бағытында жатыр. Жерге жақын көптеген көшелерде тек тұрғын үйге рұқсаты барлар ғана жүре алады, демек, стадион маңында автокөлікті тоқтату өте қиын. Қала ішінде «қою-саяхат» (park and ride) жүйесі жұмыс істейді, сондай-ақ бірнеше автобус бағыттары стадионға жаяу арақашықтықта тоқтайды. Стадиондағы алғашқы маңызды бейтарап матч 1968 жылдың 7 ақпанында өтті, онда «Мидлсбро» ФА кубогының үшінші кезеңінің екінші ойынында «Халл Ситиді» 1:0 есебімен жеңіп, 16 524 көрерменнің алдында өтті. 2012–2013 жылдары Бутэм Крессент «Харрогейт Таун» және «Гейтсхед» командалары үшін бір-бір матчтан қабылдады, себебі олардың өз алаңдары ойнауға жарамсыз еді. 2013 жылдың 5 мамырында стадион 2013 жылғы Әйелдер Премьер-лигасы кубогының финалына төселіп, онда «Астон Вилла» «Лидс Юнайтедті» 0:0 есебімен тең түскеннен кейін пенальтилер сериясында 5:4 есебімен жеңді. Халықаралық футбол стадионда алғаш рет 1952 жылдың 10 мамырында өтті, онда болашақ Йорк жаттықтырушысы Уилф МакГиннес басқарған Англия мектеп құрамасы Ирландияны 5:0 есебімен жеңіп, 16 000 көрерменнің алдында өтті. Стадионда көптеген жастар құрамаларының халықаралық матчтары өтті, ең атақтысы – Англияның 18 жасқа дейінгі құрамасының 1996 жылдың 13 қазанында Солтүстік Ирландияны 4:0 есебімен жеңген матчы, онда 16 жасар Майкл Оуэн Англия үшін хет-трик жасады. Сонымен қатар, Францияның Ресейді 2:0 есебімен жеңген 2001 жылдың 30 сәуіріндегі ширек финалдық матчын 557 көрермен тамашалады. Стадион футболдан басқа да шараларды қабылдады. Осы жерде 1988 жылдың жазында американдық футбол матчы және 1989 жылдың 29 қаңтарында «Чемпиондар кубогы» аясында Йорк пен Лидс арасындағы регби лигасы матчы өтті, онда Лидс 28:9 есебімен жеңіске жетті, бұл матчты 11 347 көрермен тамашалады. «Йорк Сити Найтс» 2016 жылдан бері Бутэм Крессентте ойнап келеді, ал Community Stadium-ға көшуге дайындалып жатыр. Стадионда бейсбол ойындары да өткізілді, 1934 жылдың мамырында көрсету матчы және 1937 жылы 8 командадан тұратын Йоркшир лигасының «Йорк Сити Марунс» командасының үй матчтары өтті. 2017 жылдың тамызында стадион «Алтын» (2018) болливуд фильмін түсіру үшін 1936 жылғы Берлин Олимпиадасы стадионына айналдырылды. «Йорк Минстермен» жақтаушылар тобы ұйымдастырған сыра фестивальдары 2008 жылдан 2012 жылға дейін стадионның әлеуметтік клубында өтті.
Жазбалар
1938 жылғы 5 наурызда ФА кубогының алтыншы турында «Хаддерсфилд Таун» командасына қарсы өткен матчта 28 123 көрермен жиналды – бұл стадиондағы ең көп көрермендік рекорд. Футбол лигасының ең жоғары қатысу көрсеткіші – 1949 жылғы 23 сәуірде «Халл Сити» командасына қарсы үшінші солтүстік дивизиондағы матчта 21 010 адамды құрады. 1981 жылғы 5 мамырда «Нортгемптон Таун» командасына қарсы өткен матчта 1 167 көрермен жиналды, бұл «Йорк» командасының футбол лигасы матчтарындағы ең төменгі көрсеткіші. 2004 жылы «Йорк» командасы Ұлттық конференцияға түсіп қалды, ал осы дивизиондағы ең жоғары үйдегі қатысу көрсеткіші 2007 жылғы 4 мамырда «Морекэмбе» командасына қарсы өткен матчта 6 660 адамды құрады. Ең төменгі көрсеткіш – 2008 жылғы 10 наурызда «Эксетер Сити» командасына қарсы өткен матчта 1 567 адам. Бірінші команданың матчына ең төменгі қатысу көрсеткіші 2008 жылғы 4 қарашада «Мэнсфилд Таун» командасына қарсы Конференция лигасының үшінші турында 608 адамды құрады. «Ботам Крессент» стадионында «Йорк» командасы үшін ең жоғары маусымдық орташа қатысу көрсеткіші 1948–49 жылдары 10 412 адамды құрады. Орташа қатысу көрсеткіші 10 000-нан асып түскен соңғы маусым – 1955–56 жылдар. Ең төменгі маусымдық қатысу көрсеткіші төртінші дивизионда 1977–78 жылдары 48 357 адамды құрады. «Йорк» командасының «Ботам Крессент» стадионындағы ең үлкен жеңісі – 1957 жылғы 2 ақпанда «Саутпорт» командасын 9:1 есебімен жеңіп, сегіз голмен жеңіске жеткені. Олардың ең үлкен жеңілісі – 1939 жылғы 14 қаңтарда үшінші солтүстік дивизиондағы матчта «Рочдейл» командасынан 7:0 есебімен жеңілгені. Бір матчта ең көп гол соғылған гол – 12, ол 1935 жылғы 16 қарашада «Йорк» командасы үшінші солтүстік дивизионда «Мэнсфилд Таун» командасын 7:5 есебімен жеңген кезде соғылды.