Кіріспе

АҚШ доллары монетасы (1878–1904, 1921, 2021 – қазіргі уақытқа дейін)

Америка Құрама Штаттары доллары монетасы

Морган доллары – 1878 жылдан 1904 жылға дейін, 1921 жылы және 2021 жылдан бастап коллекциялық монета ретінде қайтадан шығарылған АҚШ доллары монетасы. Бұл 1873 жылғы Монета заңы қабылданғаннан кейін, күміс ақшаның еркін соғуы мен бұрынғы үлгінің – «Отырған Тәуелсіздік» долларының өндірісі тоқтатылғаннан бергі алғашқы стандартты күміс доллар болды. Оның құрамында 90% таза күмістен 412,5 трой унция (немесе таза күміс) бар. Монета авторлық құқығының иесі, АҚШ монетаханасының граверінің көмекшісі Джордж Т. Морганның есімімен аталады. Монетаның бет жағында Анна Уилесс Уильямс салған Тәуелсіздікті бейнелейтін профильдік портрет бейнеленген, ал арт жағында кең жайылған қанаттары бар бүркіт суреттелген. Монета таңбасы, егер болса, «Доллар» деген сөздің ішіндегі D және O әріптерінің үстінде орналасқан. Доллар Блэнд-Эллисон заңымен бекітілді. 1873 жылғы заң қабылданғаннан кейін, кеншілер күмістің еркін соғуының қалпына келтірілуі үшін лобби жасады, бұл монетахананың оған ұсынылған барлық күмісті қабылдап, монетаға айналдыруын талап ететін еді. Оның орнына Блэнд-Эллисон заңы қабылданды, ол қазынаға әр ай сайын доллармен айналымға шығарылатын екі мен төрт миллион долларлық күміс сатып алуды міндеттеді. 1890 жылы Блэнд-Эллисон заңы Шерман күміс сатып алу заңымен жойылды, ол қазынаға әр ай сайын күміс сатып алуды талап етті, бірақ күміс долларын бір жыл ғана соғуды талап етті. Бұл заң 1893 жылы қайтадан күшін жойды. 1898 жылы Конгресс Шерман күміс сатып алу заңы бойынша сатып алынған барлық қалған күміс баллондарын күміс долларына айналдыруды талап ететін заң жобасын мақұлдады. 1904 жылы күміс қоры таусылғанда, Морган долларын соғу тоқтатылды. 1918 жылы қабылданған Питтман заңы миллиондаған күміс долларды балқытып, қайта соғуға рұқсат берді. Заңға сәйкес, Морган доллары 1921 жылы бір жылға қайтадан соғылды. Сол жылы дизайн «Бейбітшілік» долларымен ауыстырылды. 1960 жылдардың басында қазынашылықтың сақтау орындарында бастапқы қаптарындағы, айналымға шығарылмаған Морган долларының көп мөлшері табылды, оның ішінде бұрын сирек деп есептелген үлгілер де болды. Жеке тұлғалар оларды номиналды құнымен жаппай сатып ала бастады, содан кейін оларды жинау арқылы айналымнан алып тастады, нәтижесінде қазына күміс сертификаттарды күміс монетаға айырбастауды тоқтатты. 1970 жылдары қазынашылық Карсон-Сити монетаханасындағы күміс долларды жалпы қызметтер басқармасы арқылы сатуды жүзеге асырды. 2006 жылы Морганның арт жағындағы дизайны ескі Сан-Франциско монетаханасының құрметіне шығарылған күміс долларда қолданылды. АҚШ монетаханасы 2021 жылы Морган долларын қайтадан соға бастады, бастапқыда дизайнның соңғы қолданылуының 100 жылдығын тойлау мақсатында, содан кейін 2023 жылдан бастап жыл сайынғы шығарылым ретінде.

Өмірбаян

1873 жылы Конгресс төртінші монета заңын қабылдады, ол күміс шынжырларын қолданудан шығару арқылы АҚШ-та биметалдық стандартты тиімді тоқтатты. Монета заңын қабылдауға дейін күміс металлын монета айналысына әкеліп, шағын төлем үшін заңды төлем құралына айналдыруға болады. Мұндай жүйе болғанда, күміс өндірушілер күміс долларды номиналды құны күміс доллардың ішкі құнынан төмен болғанда долларға айналдырып, пайда таба алатын, ақша айналымын арттырып, инфляция тудыратын еді. Заң стандартты күміс доллардың (сол кезде Кристиан Гобрехт жасаған Отырған Тәуелсіздік доллары) өндірісін тоқтатты және Шығыста мексикалық долларлармен бәсекелесу үшін күміс сауда долларын шығаруды көздейді. Заңға сәйкес, күміс өндірушілерге металды монета айналысына әкелуге рұқсат етілді, содан кейін оны таяқшаларға құюға немесе шағын төлем үшін жаңадан бекітілген сауда долларларына айналдыруға болады. Сауда доллары бастапқыда заңды төлем құралы мәртебесіне ие болды, бірақ 1876 жылы металл өндірушілерге күмісті сауда долларына айналдыру арқылы пайда табуға жол бермеу үшін бұл мәртебе алынып тасталды. Монета заңында белгіленген еркін монета айналысына шектеулер бастапқыда кеншілер тарапынан аз қарсылыққа тап болды, бірақ АҚШ-тың батысындағы кен өндірісінің өсуіне байланысты күмістің бағасы күрт төмендеді. Банкирлер, өндірушілер және фермерлер де наразылық білдірді, олар ақша айналымының артуы оң әсер етеді деп ойлады. 1873 жылғы үрейден кейін доллардың құнын көтеру үшін күміс ақшаны тегін (немесе «еркін күміс») айналымға шығаруды талап ететін топтар құрылды. 1876 жылдан бастап, Өкілдер палатасына күміс ақшаны еркін айналымға қайтару мақсатымен бірнеше заң жобалары енгізілді. Мұндай заң жобаларының бірі Миссури штатынан демократ өкілі Ричард П. Блэнд ұсынған, ол 1876 жылдың күзінде қабылданды. Айова штатынан республикалық сенатор Уильям Б. Эллисон Сенатта заңға маңызды түзетулер енгізді. Палата заң жобасы еркін күміске рұқсат берді; Эллисонның түзетулерінің бірі осы ережені жойды. Осы түзету АҚШ тарихында алғаш рет күміс сертификаттарын шығаруға мүмкіндік берді. Заң жобасына президент Рутерфорд Б. Хейз вето қойды. 2021 жылы MS 67 сапасындағы 1893 S Morgan доллары 2,086,875.00 АҚШ долларына сатылды.

Шерман күміс сатып алу туралы заң, 1893 жылғы үрей

Морган долларының соғылуы 1890 жылғы 14 шілдеде Шерман күміс сатып алу заңы қабылданғанға дейін салыстырмалы түрде тұрақты болды. Огайо штатының сенаторы және бұрынғы Қаржы министрі Джон Шерманның авторлық құқығына жататын заң, Қаржы министрлігін әр ай сайын сатып алынатын күміс көлемін арттыруға міндеттеді. Заңды қолдаушылар күміс көлемінің артуы инфляцияға алып келіп, елдің шаруаларын қолдауға көмектеседі деп сенді. Бұл заңға кеншілер де қолдау көрсетті, себебі мұндай ірі сатып алу күмістің бағасын көтеріп, олардың табысын арттырады. Заң күміс сатып алуды шексіз талап ететін болғанымен, 1891 жылға дейін Ақша соғу орталығы ай сайын 2,000,000 күміс доллар соғуы керек екенін қарастырды. Қаржы министрлігінде күміс доллардың қоры жеткілікті болғандықтан, 1892 жылдан бастап доллар соғу көлемі күрт төмендеді. Доллар соғылғаннан кейін қалған күміс теңгелер, ширек және жарты доллар соғуға пайдаланылды. 1893 жылдың басында Филадельфия және Рединг темір жолы және Ұлттық арқан компаниясы сияқты бірнеше өнеркәсіптік фирмалар банкротқа ұшырады. Бұл оқиға үлкен қызығушылық тудырды, ал 1962 жылдың қарашасы мен 1964 жылдың наурызы аралығында миллиондаған Морган және Бейбітшілік доллары жалпы жұртшылыққа сатылды. Күміс сертификаттарын күміс долларына айырбастауға деген сұраныс соншалықты үлкен болды, тіпті Вашингтон қаласындағы Қаржы министрлігі алдында ұзын кезегілер пайда болды. АҚШ Қаржы министрлігінің қоймаларында бұрын белгісіз болған, 2,8 миллионнан астам Карсон-Сити күміс долларын қамтитын монета қаптары табылды. Морган доллары 2021 жылдың мамыр айында сатуға түсті және 45 минут ішінде АҚШ Ақша соғу орталығының веб-сайтында сатылып кетті, әртүрлі монета соғу орындарына байланысты тапсырыс беру мерзімі белгіленді. Бейбітшілік доллары сол жылдың соңында қол жетімді болды. Әрбір монета 2021 жылдың қазан айында жеткізілді. Бұл монеталарға деген жоғары сұраныс АҚШ Ақша соғу орталығының тапсырыс беру тәртібіне қатысты дауларға әкеп соқты және жоспарланған шығарылым күндерін кешіктірді. 2021 жылғы Морган доллары Филадельфияда (монета белгісі жоқ), Денверде (D) және Сан-Францискода (S) соғылды. Филадельфияда соғылған долларлардың үштен екісінде қазір жұмыс істемейтін Карсон-Сити (CC) және Нью-Орлеан (O) монета соғу орындарының «жеке белгілері» болды. 2021 жылғы Бейбітшілік долларында монета белгісі болмады және ол тек Филадельфияда ғана соғылды. CC және O долларынан туындаған хаос салдарынан, қалған долларлар үшін үй шаруашылығының тапсырыс лимиті 10-нан 3-ке дейін төмендетілді. АҚШ Ақша соғу орталығы бастапқыда 2022 жылға және одан кейін Сан-Францискода (S) сынақ аяқтаумен Морган және Бейбітшілік доллары бағдарламасын жалғастыруды жоспарлаған, бірақ 2022 жылдың 14 наурызында жоспарланған 2022 жылғы шығарылымдар «жеткізу тізбегі, өндірістік қуат және тасымалдау логистикасы» мәселелеріне және күмістің бағасының өсуіне байланысты тоқтатылғанын хабарлады, 2023 жылы бағдарламаны қайта бастау жоспарлануда. 2023 жылға арналған АҚШ Ақша соғу орталығы Морган долларын үш түрде шығару жоспарларын жариялады: айналымға шығарылмаған, Филадельфия монета соғу орталығында монета белгісіз соғылған, 275 000 монетаның лимиті; Сан-Франциско монета соғу орталығында S монета белгісімен соғылған, 400 000 монетаның лимиті; және кері сынақ, Сан-Франциско монета соғу орталығында S монета белгісімен соғылған, 250 000 монетаның лимитімен Бейбітшілік доллары бар 2 монетадан тұратын жиынтықтың бөлігі ретінде шығарылды. 2023 жылғы айналымға шығарылмаған Морган доллары АҚШ Ақша соғу орталығы 2023 жылдың 13 шілдесінде шығарды және шығарылған күні сатылып кетті.